Onderzoeksplan
relationele & seksuele
vorming
(Scriptie)
Karel Bos
Hogeschool InHolland
Studentnummer: 665905
Schoolbegeleiders: Colleen Clinton, Klaas-Jan Lammers en Diana Wester.
Stageschool: Goeman Borgesiusschool
Stagebegeleider: Merel Bechger
Datum: 30-12-2023
1
,Voorwoord
In dit verslag vind je het vooronderzoek naar relationele & seksuele vorming op de basisschool. Ik ben
Karel Bos, vierdejaars pabo student aan de hogeschool InHolland te Alkmaar. Ik ben op dit moment
werkzaam als leerkracht groep 8 op de Goeman Borgesiusschool in Amsterdam Nieuw-west.
Voor mijn ontwikkeling als leerkracht is het waardevol om in staat te zijn tot het aanbieden van
relationele & seksuele vorming. De voordelen van hiervan zijn namelijk talrijk voor zowel leerkrachten
als leerlingen. Dankzij kennis vanuit de theorie, hulp van experts en vooronderzoek in de praktijk ben
ik in staat geweest tot het schrijven van een gedegen onderzoeksplan rondom relationele & seksuele
vorming. Het maakt dat ik in staat ben om mijn onderzoek goed en planmatig uit te voeren.
Ik heb ontzettend veel voldoening gehaald uit het vooronderzoek omdat ik een goed plan heb kunnen
maken voor het daadwerkelijke onderzoek. Daarnaast heeft het mij, door gesprekken met collega’s,
inzicht gegeven in de aspecten waar ik rekening mee moet houden bij mijn onderzoek.
Verder wil ik STWT bedanken dat ik op een van hun scholen mijn vooronderzoek heb mogen
uitvoeren. Ik wil het voltallige team van de Goeman Borgesiusschool bedanken voor hun
ondersteuning tijdens het vooronderzoek. In het speciaal wil ik mijn praktijkbegeleider/duo Merel
Bechger bedanken voor haar ondersteuning in groep 8. En als laatste wil ik mijn schoolbegeleiders:
Colleen Clinton, Diana Wester en Klaas-Jan Lammers bedanken voor de begeleiding vanuit school.
Tot slot kijk ik uit naar een goede samenwerking met het team en de leerlingen van de Goeman
Borgesiusschool voor het schrijven van het daadwerkelijke onderzoeksverslag. Ik ga ervanuit dat de
steun, die ik bij het onderzoeksplan heb mogen ontvangen, net zo groot zal zijn tijdens het
onderzoeksverslag. Nogmaals dank aan het hele team!
2
,Verwijswijzer
Leeruitkomsten Indicatoren Bewijslast en vindplaats
Praktijkonderzoek Geef specifiek aan met welk deel
uit je bewijsstuk(ken) je de claim
Ik toon aan dat ik de volgende ondersteunt. Maak de verbinding
leeruitkomst(en) beheers: met indicatoren die als
richtingaanwijzer zijn geformuleerd
bij de leeruitkomsten. Bouw linkjes
naar de bijlagen in.
Leeruitkomst 1 1.1 Je verantwoordt op basis van
Je ontwerpt een onderzoeksplan theoretische en praktische Zie de probleemstelling op pagina 6
waarin je verantwoordt welk inzichten welk vraagstuk je gaat t/m 8. Waarin ik mijn keuze voor het
vraagstuk je gaat onderzoeken onderzoeken om de onderzoek onderbouw aan de hand
om de onderwijskwaliteit binnen onderwijskwaliteit binnen jouw van mijn vuurtje en theorie. Zie het
jouw school te verbeteren en school te verbeteren en aan te doel van het onderzoek op pagina
aan te tonen dat je over het tonen dat je over het 25 waarin ik het belang voor de
onderzoekende vermogen van onderzoekende vermogen van school aanhaal en het doel schets
een startbekwame leraar een startbekwame leraar wat ik wil bereiken gecombineerd
beschikt. Je expliciteert in je beschikt. met theoretische onderbouwing.
verantwoording welke kennis
en/of vaardigheden het 1.2 Je expliciteert in je
onderzoek voor de betrokkenen verantwoording welke relevante Zie de probleemstelling op pagina 6
oplevert, waardoor duidelijk kennis en/of vaardigheden het t/m 8. Waarin ik beschrijf wat het
wordt hoe de probleemstelling, onderzoek voor de betrokkenen belang van het onderzoek is. Zie
de doelstelling en de oplevert. inleiding theoretische
onderzoeksvragen voorverkenning op pagina 9 waarin
samenhangen met het ik het uiteindelijke resultaat
verbeteren van de beschrijf. Zie het doel van het
onderwijskwaliteit binnen de onderzoek op pagina 25. Waarin het
school. Je verantwoording is resultaat en doel van het onderzoek
gebaseerd op de uitkomsten van weergeef voor de betrokkenen.
de acties die je hebt uitgevoerd
in de fasen Oriënteren, Richten
en Plannen uit de
onderzoekscyclus (Van der Zie de onderzoeksvragen op pagina
Donk & Van Lanen, 2020). 1.3 Duidelijk wordt hoe de 24. Zie het doel van het onderzoek
probleemstelling, doelstelling en op pagina 25. Waarin ik aangeef
onderzoeksvragen die wat ik ga doen en hoe ik het doel
beantwoord worden met een wil bereiken.
passende Zie de theoretische verkenning op
onderzoeksmethodiek pagina 10 t/m 23. Zie
samenhangen met het methodologie/onderzoeksplan op
verbeteren van de pagina 26 t/m 56 waarin ik mijn
onderwijskwaliteit binnen de strategie weergeef inclusief een
school tijdsplanning.
1.4 Je verantwoording is gebaseerd Zie methodologie/onderzoeksplan
op de uitkomsten van op pagina 26/27 waarin ik mijn
beschreven en onderbouwd onderzoeksplan en
3
, gekozen acties die je hebt onderzoeksschema verantwoord
uitgevoerd in de fasen doormiddel van de theorie uit de
Oriënteren, Richten en Plannen onderzoekscyclus.
uit de onderzoekscyclus (Van Zie het vervolg van de
der Donk & Van Lanen, 2020). methodologie op pagina 27 t/m 53
waarin ik elke stap verantwoord aan
de hand van de theorie uit
‘Praktijkonderzoek in de school’.
Inhoud
Voorwoord ............................................................................................................................................... 2
Verwijswijzer............................................................................................................................................ 3
Hoofdstuk 1. Inleiding.............................................................................................................................. 6
Hoofdstuk 1.1. Probleemstelling/aanleiding ....................................................................................... 6
Hoofdstuk 2. Theoretische voorverkenning ............................................................................................ 9
Hoofdstuk 2.1. Puberteit ................................................................................................................... 10
Hoofdstuk 2.2. Voortplanting ............................................................................................................ 11
Hoofdstuk 2.3. Seksuele gezondheid ................................................................................................. 12
Hoofdstuk 2.4. Gender en diversiteit ................................................................................................ 14
Hoofdstuk 2.5. Grenzen aangeven .................................................................................................... 15
Hoofdstuk 2.6. Mediawijsheid ........................................................................................................... 16
Hoofdstuk 2.7. Seksuele ontwikkelingsfase ....................................................................................... 17
Hoofdstuk 2.8. Seksuele vorming en de Islam................................................................................... 19
Hoofdstuk 2.9. Seksuele vorming, seksuele ontwikkeling, seksuele voorlichting of toch relationele
en seksuele vorming? ........................................................................................................................ 20
Hoofdstuk 2.10. Huidige aanbod relationele en seksuele vorming op islamitische scholen ............ 21
Hoofdstuk 2.11. Wettelijk aanbod relationele en seksuele vorming op de basisschool ................... 22
Hoofdstuk 3. Hoofdvraag van het onderzoek ........................................................................................ 24
Hoofdstuk 3.1. Theoretische deelvragen........................................................................................... 24
Hoofdstuk 3.2. Praktische deelvragen ............................................................................................... 24
Hoofdstuk 3.3. Doel van het onderzoek ............................................................................................ 25
Hoofdstuk 4. Methodologie/onderzoeksplan ....................................................................................... 26
Hoofdstuk 4.1 onderbouwing methodologie .................................................................................... 26
Hoofdstuk 4.2. Methodologie theoretische deelvragen ................................................................... 27
Hoofdstuk 4.2.1 Theoretische deelvraag 1. ................................................................................... 27
Hoofdstuk 4.2.2 Theoretische deelvraag 2. ................................................................................... 29
Hoofdstuk 4.2.3 Theoretische deelvraag 3. ................................................................................... 31
Hoofdstuk 4.2.4 Theoretische deelvraag 4. ................................................................................... 32
4
relationele & seksuele
vorming
(Scriptie)
Karel Bos
Hogeschool InHolland
Studentnummer: 665905
Schoolbegeleiders: Colleen Clinton, Klaas-Jan Lammers en Diana Wester.
Stageschool: Goeman Borgesiusschool
Stagebegeleider: Merel Bechger
Datum: 30-12-2023
1
,Voorwoord
In dit verslag vind je het vooronderzoek naar relationele & seksuele vorming op de basisschool. Ik ben
Karel Bos, vierdejaars pabo student aan de hogeschool InHolland te Alkmaar. Ik ben op dit moment
werkzaam als leerkracht groep 8 op de Goeman Borgesiusschool in Amsterdam Nieuw-west.
Voor mijn ontwikkeling als leerkracht is het waardevol om in staat te zijn tot het aanbieden van
relationele & seksuele vorming. De voordelen van hiervan zijn namelijk talrijk voor zowel leerkrachten
als leerlingen. Dankzij kennis vanuit de theorie, hulp van experts en vooronderzoek in de praktijk ben
ik in staat geweest tot het schrijven van een gedegen onderzoeksplan rondom relationele & seksuele
vorming. Het maakt dat ik in staat ben om mijn onderzoek goed en planmatig uit te voeren.
Ik heb ontzettend veel voldoening gehaald uit het vooronderzoek omdat ik een goed plan heb kunnen
maken voor het daadwerkelijke onderzoek. Daarnaast heeft het mij, door gesprekken met collega’s,
inzicht gegeven in de aspecten waar ik rekening mee moet houden bij mijn onderzoek.
Verder wil ik STWT bedanken dat ik op een van hun scholen mijn vooronderzoek heb mogen
uitvoeren. Ik wil het voltallige team van de Goeman Borgesiusschool bedanken voor hun
ondersteuning tijdens het vooronderzoek. In het speciaal wil ik mijn praktijkbegeleider/duo Merel
Bechger bedanken voor haar ondersteuning in groep 8. En als laatste wil ik mijn schoolbegeleiders:
Colleen Clinton, Diana Wester en Klaas-Jan Lammers bedanken voor de begeleiding vanuit school.
Tot slot kijk ik uit naar een goede samenwerking met het team en de leerlingen van de Goeman
Borgesiusschool voor het schrijven van het daadwerkelijke onderzoeksverslag. Ik ga ervanuit dat de
steun, die ik bij het onderzoeksplan heb mogen ontvangen, net zo groot zal zijn tijdens het
onderzoeksverslag. Nogmaals dank aan het hele team!
2
,Verwijswijzer
Leeruitkomsten Indicatoren Bewijslast en vindplaats
Praktijkonderzoek Geef specifiek aan met welk deel
uit je bewijsstuk(ken) je de claim
Ik toon aan dat ik de volgende ondersteunt. Maak de verbinding
leeruitkomst(en) beheers: met indicatoren die als
richtingaanwijzer zijn geformuleerd
bij de leeruitkomsten. Bouw linkjes
naar de bijlagen in.
Leeruitkomst 1 1.1 Je verantwoordt op basis van
Je ontwerpt een onderzoeksplan theoretische en praktische Zie de probleemstelling op pagina 6
waarin je verantwoordt welk inzichten welk vraagstuk je gaat t/m 8. Waarin ik mijn keuze voor het
vraagstuk je gaat onderzoeken onderzoeken om de onderzoek onderbouw aan de hand
om de onderwijskwaliteit binnen onderwijskwaliteit binnen jouw van mijn vuurtje en theorie. Zie het
jouw school te verbeteren en school te verbeteren en aan te doel van het onderzoek op pagina
aan te tonen dat je over het tonen dat je over het 25 waarin ik het belang voor de
onderzoekende vermogen van onderzoekende vermogen van school aanhaal en het doel schets
een startbekwame leraar een startbekwame leraar wat ik wil bereiken gecombineerd
beschikt. Je expliciteert in je beschikt. met theoretische onderbouwing.
verantwoording welke kennis
en/of vaardigheden het 1.2 Je expliciteert in je
onderzoek voor de betrokkenen verantwoording welke relevante Zie de probleemstelling op pagina 6
oplevert, waardoor duidelijk kennis en/of vaardigheden het t/m 8. Waarin ik beschrijf wat het
wordt hoe de probleemstelling, onderzoek voor de betrokkenen belang van het onderzoek is. Zie
de doelstelling en de oplevert. inleiding theoretische
onderzoeksvragen voorverkenning op pagina 9 waarin
samenhangen met het ik het uiteindelijke resultaat
verbeteren van de beschrijf. Zie het doel van het
onderwijskwaliteit binnen de onderzoek op pagina 25. Waarin het
school. Je verantwoording is resultaat en doel van het onderzoek
gebaseerd op de uitkomsten van weergeef voor de betrokkenen.
de acties die je hebt uitgevoerd
in de fasen Oriënteren, Richten
en Plannen uit de
onderzoekscyclus (Van der Zie de onderzoeksvragen op pagina
Donk & Van Lanen, 2020). 1.3 Duidelijk wordt hoe de 24. Zie het doel van het onderzoek
probleemstelling, doelstelling en op pagina 25. Waarin ik aangeef
onderzoeksvragen die wat ik ga doen en hoe ik het doel
beantwoord worden met een wil bereiken.
passende Zie de theoretische verkenning op
onderzoeksmethodiek pagina 10 t/m 23. Zie
samenhangen met het methodologie/onderzoeksplan op
verbeteren van de pagina 26 t/m 56 waarin ik mijn
onderwijskwaliteit binnen de strategie weergeef inclusief een
school tijdsplanning.
1.4 Je verantwoording is gebaseerd Zie methodologie/onderzoeksplan
op de uitkomsten van op pagina 26/27 waarin ik mijn
beschreven en onderbouwd onderzoeksplan en
3
, gekozen acties die je hebt onderzoeksschema verantwoord
uitgevoerd in de fasen doormiddel van de theorie uit de
Oriënteren, Richten en Plannen onderzoekscyclus.
uit de onderzoekscyclus (Van Zie het vervolg van de
der Donk & Van Lanen, 2020). methodologie op pagina 27 t/m 53
waarin ik elke stap verantwoord aan
de hand van de theorie uit
‘Praktijkonderzoek in de school’.
Inhoud
Voorwoord ............................................................................................................................................... 2
Verwijswijzer............................................................................................................................................ 3
Hoofdstuk 1. Inleiding.............................................................................................................................. 6
Hoofdstuk 1.1. Probleemstelling/aanleiding ....................................................................................... 6
Hoofdstuk 2. Theoretische voorverkenning ............................................................................................ 9
Hoofdstuk 2.1. Puberteit ................................................................................................................... 10
Hoofdstuk 2.2. Voortplanting ............................................................................................................ 11
Hoofdstuk 2.3. Seksuele gezondheid ................................................................................................. 12
Hoofdstuk 2.4. Gender en diversiteit ................................................................................................ 14
Hoofdstuk 2.5. Grenzen aangeven .................................................................................................... 15
Hoofdstuk 2.6. Mediawijsheid ........................................................................................................... 16
Hoofdstuk 2.7. Seksuele ontwikkelingsfase ....................................................................................... 17
Hoofdstuk 2.8. Seksuele vorming en de Islam................................................................................... 19
Hoofdstuk 2.9. Seksuele vorming, seksuele ontwikkeling, seksuele voorlichting of toch relationele
en seksuele vorming? ........................................................................................................................ 20
Hoofdstuk 2.10. Huidige aanbod relationele en seksuele vorming op islamitische scholen ............ 21
Hoofdstuk 2.11. Wettelijk aanbod relationele en seksuele vorming op de basisschool ................... 22
Hoofdstuk 3. Hoofdvraag van het onderzoek ........................................................................................ 24
Hoofdstuk 3.1. Theoretische deelvragen........................................................................................... 24
Hoofdstuk 3.2. Praktische deelvragen ............................................................................................... 24
Hoofdstuk 3.3. Doel van het onderzoek ............................................................................................ 25
Hoofdstuk 4. Methodologie/onderzoeksplan ....................................................................................... 26
Hoofdstuk 4.1 onderbouwing methodologie .................................................................................... 26
Hoofdstuk 4.2. Methodologie theoretische deelvragen ................................................................... 27
Hoofdstuk 4.2.1 Theoretische deelvraag 1. ................................................................................... 27
Hoofdstuk 4.2.2 Theoretische deelvraag 2. ................................................................................... 29
Hoofdstuk 4.2.3 Theoretische deelvraag 3. ................................................................................... 31
Hoofdstuk 4.2.4 Theoretische deelvraag 4. ................................................................................... 32
4
