Ziekteleerboek Oor
De oorschelp
Aangeboren afwijkingen
Hoe vaak deze voorkomen is niet bekend, vooral omdat deze dieren hierdoor minder geliefd zijn.
Afhangende oorschelpen bij duitse en mechelse herders tellen niet, want die gaan pas staan in de 2 de
levensmaand. Zelden is er sprake van functieverlies en het kan zonder hulpmiddelen worden erkend.
Het rechtzetten is afgeraden en niet nodig, en dus ook illegaal.
Trauma
Verwondingen
Verwondingen komen geregeld voor bij honden en katten door bijten of krabben van andere dieren.
Bij varkens kan het ook voorkomen door rangordegevechten of het slecht houden. Acuut trauma:
ernstige bloedingen, abcedering, koorts en pijn bij katten door penetrerende wond. Herhaald
oorbijten bij varkens resulteert in necrose.
Diagnostiek is makkelijk te herkennen en moet als spoedgeval behandeld worden. Abcedering met
standaard symptomen. Therapie en prognose: bij hechten is algehele anesthesie nodig. Abces wordt
zonder anesthesie geopend, gespoeld en gedraineerd pijnstilling en antibiotica. Prognose is goed
bij beginstadium, bij kraakbeen aantasting is amputatie vereist.
Othematoom (= bloeduitstorting)
Bij GD oorzaak niet compleet bekend, mogelijk schudden of stomptrauma. Hematoom tussen
perichondrium en kraakbaan verminderd voeding mogelijk necrose. Bij varkens door vechten,
oorbijten of kopschudden. Symptomen: verdikking gehele oorschelp of deels (niet pijnlijk). Diagnose
bij gd door punctie, maar gevaar voor abcedering, dus direct gevold door chirurgische therapie.
Nabehnadeling is antibiotica, pijnstillers, kopverband en een kraag. Bij fibrine vorming is een
misvormde oorschelp mogelijk. Op je DDx staat een abces. Bij varkens wordt niet chirurgisch
ingegrepen, maar resorberen bloedstolsel binnen drieweken schrompeloor.
De gehoorgang
Aangeboren afwijkingen
Het kan zijn dat de uitwendige gehoorgang niet gebonden is aan het middenoor (= atresia). Dit kan
lang onopgemerkt blijven. Bij otoscopisch onderzoek ontbreekt het proximale deel van de
gehoorgang CT-scan. Mogelijk specialistische chirurgische therapie, daarna is de prognose goed.
Trauma verwondingen
Bij aanrijdingen, bijtwonden en trekken aan de oren kan de gehoorgang (vaak tussen verticaal en
horizontaal) scheuren. Symptomen: een wond, eventueel abces (proximaal). Diagnose door
otoscopie in combinatie met trauma, mogelijk ct-scan om te kijken of de schade te herstellen valt.
Prognose is gunstig bij spoedig na het trauma hechten van de twee delen van de gehoorgang.
Daarna antibiotica en evt drainage. In het ergste geval totale ablatio.
Ontsteking
Otitis externa
Ontstekingen van de uitwendige gehoorgang komen bij alle dieren voor, maar vooral bij GD en
varkens. Predisponerendzijn diverse factoren (zoals hangende oren) en vochtige gehoorgangen door
1
,veel zwemmen. Bij GD is de oorzaak vaak systemischer. Er zijn diverse primaire oorzaken, waaronder
ook corpora aliena en gisten. Symptomen: pijn en jeuk aan 1 of beide oren, krabben, kopschudden,
ooruitvloeiing, en stank uit het oor. Diagnose door beeld en ooronderzoek (otoscopie) en eventueel
bacteriologisch onderzoek. Behandeling is primair en deels ondersteunend met cortico’s (of dat als
primaire behandeling). Geen medicamenteuze controle totale ablatio.
Oorschurft
Otodectes cynotis veroorzaakt oorschurft bij hond, kat en fret. Bij herkauwers Psoroptescuniculi, en
ook bij konijnen. Oormijtinfecties zijn zeer besmettelijk en vindt plaats door direct contact.
Het trommelvlies
Trauma trommelvliesperforatie
Dit komt zowel iatrogeen door de DA of het onoordeelkundig schoonmaken door de eigenaar, vooral
bij hond en kat. Een corpus alienum kan het ook veroorzaken. Bij katten is poliepvorming in het
middenoor die door het trommelvlies heen groeit een mogelijk probleem. Bij honden komt het niet
vaak voor maar wel eens door een chronische otitis externa en bij katten door een
middenoorontsteking. Symptomen: zelf niet pijnlijk, maar zal vaak in combinatie van ontsteking
komen. Bij dit soort klachten hoort dus rekening te worden gehouden met een mogelijke perforatie.
Diagnose door otoscopisch onderzoek (acuut lichtbloedende randjes, chronisch een donker defect
en daarachter middenoorslijmvlies), als dit niet mogelijk is dan een tympanometrie (= bepaling van
compliantie en intregiteit van het trommelvlies). Aanvullend is een CT-scan mogelijk.
Zonder ontsteking/infectie geneest een perforatie binnen 1 tot 4 weken, hierbij is systemische
antibiotica preventief geven verstandig en is tevens de eerste keuze bij otitis media. Bij otitis externa
is topicaal gebruik aangeraden, maar zonder ototoxiciteit. Bij chronische gevallen is chirurgische
reconstructie mogelijk, maar vaak is dan ook chirurgie voor de oorzaak nodig.
Middenoor
Aangeboren afwijkingen
Komen voor, maar de matige doofheid is niet opvallend.
Trauma
Bij ernstig schedelletsel kan ook het middenoor betrokken zijn bloed uit het oor. Onderscheid
met trauma aan het uitwendige oor is lastig en spoeling is NIET mogelijk (spoelsel kan in de hersenen
terecht komen!). Onderscheid met röntgenfoto’s/CT-scan onder anesthesie (onderzoek mag even
wachten). Therapie is gefocust op infectie voorkomen, prognose is afhankelijk van de mate en aard
van het trauma.
Ontsteking
Otitis media
Dit kan bij alle diersoorten voorkomen, maar vooral bij de hond. Bilaterale middenoorontstekingen
komen vooral bij katten voor met luchtinfecties (niesziekte bv). Bij honden, biggen en kalveren is het
vaker bacterieel. Bij konijnen komt het voor als complicatie bij pasteurellose. Heel soms is een
schimmelinfectie of corpus alienum de oorzaak. Otitis media veroorzaakt pijn, dus ook kopschudden,
reactie bij aanraking en bij paarden ook hoofdschudden. Ernstige ontsteking kan resulteren in
facialisparalyse of het syndroom van Horner. Koijnen, biggen en kalveren vertonen een scheve kop
of torticollis. Bi GD is diagnose door otoscopieen beoordeling van de trommelvlies. Behandeling is
systemisch breedspectrum voor 4 tot 6 weken lang. Prognose is doorgaans gunstig, maar bij
2
, resistentie is recidivering en chronisch verloop mogelijk. In ernstige gevallen kan met een
chirurgische opening van het middenoor drainage (ventrale bullaosteotomie) noodzakelijk zijn.
Otitis media met poliepvorming
Dit komt voor bij de kat door ontsteking van het middenoorslijmvlies en daarna poliepvorming, maar
de etiologie is onbekend. Normale ontstekingen kunnen dit ook veroorzaken. Poliepen kunnen door
de buis van Eustachius de nasofarynx in groeien. In de gehoorgang laat een poliep een otitis externa
zien. Disfunctie van het binnenoor kan optreden door toxinen vanuit het middenoor of ototoxische
middelen in de gehoorgang. De poliep is met de otoscoop te zien als rode ronde massa. De poliep
kan verwijderd worden door een specialist en de prognose is gunstig.
Het binnenoor
Aangeboren afwijkingen doofheid
Erfelijke doofheid is de meest voorkomende aangeboren afwijking (heterozygoot dominant of
homozygoot recessief) en gaat vaak samen met een wit haarkleed bij beide hond en kat. Bij witte
honden komt dit door aplasie van de ductus cochlearis en de sacculus. Bij witte katten komt dit juist
door vroegtijdige degeneratie van het orgaan van Corti. Beide zijn perceptief/sensoineuraal
gehoorverlies. Conductief gehoorverlies komt voor bij het varken. Eenzijdige doofheid wordt vaak
niet opgemerkt, en unilaterale doofheid bij het zelfstandig functioneren van het dier.
Gehooronderzoek met otoscopie sluit geleidingsdoofheid uit, en in de simpelste zin is een hard
geluid maken zonder reactie bevestiging. Bij eenzijdige doofheid is een elektrofysiologische test
nodig om elk oor apart te testen (elektrische act. In de hersenstam vastleggen). Er is geen therapie
mogelijk.
Trauma
Schedelletsel kan het binnenoor ernstig beschadigen. Vaak zijn er dan bloedingen in de gehoorgang,
diagnose door röntgenfoto’s en CT-scan, of bij evenwichtsstoornissen door het trauma. Therapie is
stabilisatie en secundaire infectie voorkomend. Cochleair haarcel verlies is permanent, maar
vestibulaire schade kan voor gecompenseerd worden.
Ototoxiciteit
Dit is de schadelijke werking van een geneesmiddel of chemische stof op de zintuigcellen van het
binnenoor (zowel cochlea als het evenwichtsorgaan). Dit kan via het bloed of via het middenoor (dus
bij een kapot trommelvlies). Bepaalde medicamenten kunnen hematogeen schade geven.
Bij een eenzijdig aandoening is het effect opvallend: aantasting van het evenwichtsorgaan domineert
het beeld (perifere vestibulaire ataxie); acuut nauwelijks kunnen lopen, aangetaste zijde hoofd naar
beneden, oogbollen draaien opwaarts + nystagmus, misselijkheid, anorexie. Na een tijd is centrale
compensatie zichtbaar. Na 3 maanden gaat de compensatie nog beter. Eenzijdige doofheid valt niet
op.
Diagnose op basis van anamnese en klinische verschijnselen, elektrofysiologisch onderzoek kan de
mate van doofheid bepalen. Therapie is er niet, bij vermoeden van ototoxiciteit moet direct
gespoeld worden met fysiologisch zout. Prognose is afhankelijk van de mate van aantasting.
Preventie is bij onbekende status trommelvlies geen middelen met ototoxische werking gebruiken in
de gehoorgang.
3
De oorschelp
Aangeboren afwijkingen
Hoe vaak deze voorkomen is niet bekend, vooral omdat deze dieren hierdoor minder geliefd zijn.
Afhangende oorschelpen bij duitse en mechelse herders tellen niet, want die gaan pas staan in de 2 de
levensmaand. Zelden is er sprake van functieverlies en het kan zonder hulpmiddelen worden erkend.
Het rechtzetten is afgeraden en niet nodig, en dus ook illegaal.
Trauma
Verwondingen
Verwondingen komen geregeld voor bij honden en katten door bijten of krabben van andere dieren.
Bij varkens kan het ook voorkomen door rangordegevechten of het slecht houden. Acuut trauma:
ernstige bloedingen, abcedering, koorts en pijn bij katten door penetrerende wond. Herhaald
oorbijten bij varkens resulteert in necrose.
Diagnostiek is makkelijk te herkennen en moet als spoedgeval behandeld worden. Abcedering met
standaard symptomen. Therapie en prognose: bij hechten is algehele anesthesie nodig. Abces wordt
zonder anesthesie geopend, gespoeld en gedraineerd pijnstilling en antibiotica. Prognose is goed
bij beginstadium, bij kraakbeen aantasting is amputatie vereist.
Othematoom (= bloeduitstorting)
Bij GD oorzaak niet compleet bekend, mogelijk schudden of stomptrauma. Hematoom tussen
perichondrium en kraakbaan verminderd voeding mogelijk necrose. Bij varkens door vechten,
oorbijten of kopschudden. Symptomen: verdikking gehele oorschelp of deels (niet pijnlijk). Diagnose
bij gd door punctie, maar gevaar voor abcedering, dus direct gevold door chirurgische therapie.
Nabehnadeling is antibiotica, pijnstillers, kopverband en een kraag. Bij fibrine vorming is een
misvormde oorschelp mogelijk. Op je DDx staat een abces. Bij varkens wordt niet chirurgisch
ingegrepen, maar resorberen bloedstolsel binnen drieweken schrompeloor.
De gehoorgang
Aangeboren afwijkingen
Het kan zijn dat de uitwendige gehoorgang niet gebonden is aan het middenoor (= atresia). Dit kan
lang onopgemerkt blijven. Bij otoscopisch onderzoek ontbreekt het proximale deel van de
gehoorgang CT-scan. Mogelijk specialistische chirurgische therapie, daarna is de prognose goed.
Trauma verwondingen
Bij aanrijdingen, bijtwonden en trekken aan de oren kan de gehoorgang (vaak tussen verticaal en
horizontaal) scheuren. Symptomen: een wond, eventueel abces (proximaal). Diagnose door
otoscopie in combinatie met trauma, mogelijk ct-scan om te kijken of de schade te herstellen valt.
Prognose is gunstig bij spoedig na het trauma hechten van de twee delen van de gehoorgang.
Daarna antibiotica en evt drainage. In het ergste geval totale ablatio.
Ontsteking
Otitis externa
Ontstekingen van de uitwendige gehoorgang komen bij alle dieren voor, maar vooral bij GD en
varkens. Predisponerendzijn diverse factoren (zoals hangende oren) en vochtige gehoorgangen door
1
,veel zwemmen. Bij GD is de oorzaak vaak systemischer. Er zijn diverse primaire oorzaken, waaronder
ook corpora aliena en gisten. Symptomen: pijn en jeuk aan 1 of beide oren, krabben, kopschudden,
ooruitvloeiing, en stank uit het oor. Diagnose door beeld en ooronderzoek (otoscopie) en eventueel
bacteriologisch onderzoek. Behandeling is primair en deels ondersteunend met cortico’s (of dat als
primaire behandeling). Geen medicamenteuze controle totale ablatio.
Oorschurft
Otodectes cynotis veroorzaakt oorschurft bij hond, kat en fret. Bij herkauwers Psoroptescuniculi, en
ook bij konijnen. Oormijtinfecties zijn zeer besmettelijk en vindt plaats door direct contact.
Het trommelvlies
Trauma trommelvliesperforatie
Dit komt zowel iatrogeen door de DA of het onoordeelkundig schoonmaken door de eigenaar, vooral
bij hond en kat. Een corpus alienum kan het ook veroorzaken. Bij katten is poliepvorming in het
middenoor die door het trommelvlies heen groeit een mogelijk probleem. Bij honden komt het niet
vaak voor maar wel eens door een chronische otitis externa en bij katten door een
middenoorontsteking. Symptomen: zelf niet pijnlijk, maar zal vaak in combinatie van ontsteking
komen. Bij dit soort klachten hoort dus rekening te worden gehouden met een mogelijke perforatie.
Diagnose door otoscopisch onderzoek (acuut lichtbloedende randjes, chronisch een donker defect
en daarachter middenoorslijmvlies), als dit niet mogelijk is dan een tympanometrie (= bepaling van
compliantie en intregiteit van het trommelvlies). Aanvullend is een CT-scan mogelijk.
Zonder ontsteking/infectie geneest een perforatie binnen 1 tot 4 weken, hierbij is systemische
antibiotica preventief geven verstandig en is tevens de eerste keuze bij otitis media. Bij otitis externa
is topicaal gebruik aangeraden, maar zonder ototoxiciteit. Bij chronische gevallen is chirurgische
reconstructie mogelijk, maar vaak is dan ook chirurgie voor de oorzaak nodig.
Middenoor
Aangeboren afwijkingen
Komen voor, maar de matige doofheid is niet opvallend.
Trauma
Bij ernstig schedelletsel kan ook het middenoor betrokken zijn bloed uit het oor. Onderscheid
met trauma aan het uitwendige oor is lastig en spoeling is NIET mogelijk (spoelsel kan in de hersenen
terecht komen!). Onderscheid met röntgenfoto’s/CT-scan onder anesthesie (onderzoek mag even
wachten). Therapie is gefocust op infectie voorkomen, prognose is afhankelijk van de mate en aard
van het trauma.
Ontsteking
Otitis media
Dit kan bij alle diersoorten voorkomen, maar vooral bij de hond. Bilaterale middenoorontstekingen
komen vooral bij katten voor met luchtinfecties (niesziekte bv). Bij honden, biggen en kalveren is het
vaker bacterieel. Bij konijnen komt het voor als complicatie bij pasteurellose. Heel soms is een
schimmelinfectie of corpus alienum de oorzaak. Otitis media veroorzaakt pijn, dus ook kopschudden,
reactie bij aanraking en bij paarden ook hoofdschudden. Ernstige ontsteking kan resulteren in
facialisparalyse of het syndroom van Horner. Koijnen, biggen en kalveren vertonen een scheve kop
of torticollis. Bi GD is diagnose door otoscopieen beoordeling van de trommelvlies. Behandeling is
systemisch breedspectrum voor 4 tot 6 weken lang. Prognose is doorgaans gunstig, maar bij
2
, resistentie is recidivering en chronisch verloop mogelijk. In ernstige gevallen kan met een
chirurgische opening van het middenoor drainage (ventrale bullaosteotomie) noodzakelijk zijn.
Otitis media met poliepvorming
Dit komt voor bij de kat door ontsteking van het middenoorslijmvlies en daarna poliepvorming, maar
de etiologie is onbekend. Normale ontstekingen kunnen dit ook veroorzaken. Poliepen kunnen door
de buis van Eustachius de nasofarynx in groeien. In de gehoorgang laat een poliep een otitis externa
zien. Disfunctie van het binnenoor kan optreden door toxinen vanuit het middenoor of ototoxische
middelen in de gehoorgang. De poliep is met de otoscoop te zien als rode ronde massa. De poliep
kan verwijderd worden door een specialist en de prognose is gunstig.
Het binnenoor
Aangeboren afwijkingen doofheid
Erfelijke doofheid is de meest voorkomende aangeboren afwijking (heterozygoot dominant of
homozygoot recessief) en gaat vaak samen met een wit haarkleed bij beide hond en kat. Bij witte
honden komt dit door aplasie van de ductus cochlearis en de sacculus. Bij witte katten komt dit juist
door vroegtijdige degeneratie van het orgaan van Corti. Beide zijn perceptief/sensoineuraal
gehoorverlies. Conductief gehoorverlies komt voor bij het varken. Eenzijdige doofheid wordt vaak
niet opgemerkt, en unilaterale doofheid bij het zelfstandig functioneren van het dier.
Gehooronderzoek met otoscopie sluit geleidingsdoofheid uit, en in de simpelste zin is een hard
geluid maken zonder reactie bevestiging. Bij eenzijdige doofheid is een elektrofysiologische test
nodig om elk oor apart te testen (elektrische act. In de hersenstam vastleggen). Er is geen therapie
mogelijk.
Trauma
Schedelletsel kan het binnenoor ernstig beschadigen. Vaak zijn er dan bloedingen in de gehoorgang,
diagnose door röntgenfoto’s en CT-scan, of bij evenwichtsstoornissen door het trauma. Therapie is
stabilisatie en secundaire infectie voorkomend. Cochleair haarcel verlies is permanent, maar
vestibulaire schade kan voor gecompenseerd worden.
Ototoxiciteit
Dit is de schadelijke werking van een geneesmiddel of chemische stof op de zintuigcellen van het
binnenoor (zowel cochlea als het evenwichtsorgaan). Dit kan via het bloed of via het middenoor (dus
bij een kapot trommelvlies). Bepaalde medicamenten kunnen hematogeen schade geven.
Bij een eenzijdig aandoening is het effect opvallend: aantasting van het evenwichtsorgaan domineert
het beeld (perifere vestibulaire ataxie); acuut nauwelijks kunnen lopen, aangetaste zijde hoofd naar
beneden, oogbollen draaien opwaarts + nystagmus, misselijkheid, anorexie. Na een tijd is centrale
compensatie zichtbaar. Na 3 maanden gaat de compensatie nog beter. Eenzijdige doofheid valt niet
op.
Diagnose op basis van anamnese en klinische verschijnselen, elektrofysiologisch onderzoek kan de
mate van doofheid bepalen. Therapie is er niet, bij vermoeden van ototoxiciteit moet direct
gespoeld worden met fysiologisch zout. Prognose is afhankelijk van de mate van aantasting.
Preventie is bij onbekende status trommelvlies geen middelen met ototoxische werking gebruiken in
de gehoorgang.
3
