Samenvatting publieke financiën

1 WELVAARTSCREATIE EN VERDELING
 2 hoofdstromingen
o Normatieve economie
 Gevolgen van overheidsoptreden op de welvaart en verdeling ervan
 OH is altruïstisch en benevolent: streeft max. welvaart na
o Public choice: politici willen eigen verkiezingen veilig stellen, ambtenaren willen max.
budget (electoral business cycle)
 Welvaart, pareto en sociale nutscurves
o Pareto: nutsmogelijkhedencurve
o Op curve: pareto-efficiënt: welvaart van de 1 kan niet stijgen zonder daling van die van
de andere  alle mogelijke combinaties van nut met eenzelfde welvaart
o Positie curve: bepaald door productiemogelijkheden, technologische vooruitgang,
demografische ontwikkelingen en stock aan productiefactoren
o Uitgangspunt: verbetering o.w.v. inspanningen van individuen
 Ongeloof in collectivistische systemen
 Individu is best geplaatst om te oordelen over de eigen keuzes (geen
paternalisme)
o Sociale welvaartsfuncties
 Alle punten op curve = zelfde nut
 Vorm: afhankelijk van ongelijkheidsaversie (=afkeer tegen ongelijkheid):
 Utilitaristisch: min. Ongelijkheidsaversie  totale welvaart = som
individuen  curve is lineair
 Rawliaans: belang aan stijging welvaart van specifieke individuen 
curve is een rechte hoek
 Welvaartscreatie: 1e welvaartstheorema
o Max. welvaart door perfecte concurrentie
o Ruilefficiëntie: geen enkele ruil kan tot P-verbetering leiden
o Productieve efficiëntie: laagste kosten, geen verspillingen
o Allocatieve efficiëntie: marktprijs  producenten produceren mix van G&D die
consumenten willen
o Geen overheid
o Maar: marktfalen
 Informatie-asymmetrie

1

,  Ontbrekende markt (OH produceert zelf)
 Monopolistische markten (allocatieve inefficiëntie: prijs wordt kunstmatig laat
gehouden door aanbad laag te houden)
 Altruïsme (i.p.v. nutsmaximalisatie)
 Externe effecten
 Merit/demerit goods: goed/slecht voor individu  overheid promoot/raad af
 Publieke geoderen: niet rivaliteit en niet uitsluitbaarheid (quasi public goods:
club goods en common pool goods)
o Niet markt-falen: overheid werkt niet perfect
 Inefficiënte overheid  hoge kosten en fiscale druk
 Innoveert te traag
 Politiek gestuurde overheidsmonopolies


 Welvaartsverdeling: 2e welvaartstheorema
o Overheid: verdeling welvaart door het creëren van gelijke kansen  pareto-efficiëntie
bij PC
o Overheid zorgt voor rechtvaardige startposities en welvaartsverdeling
o Markt zorgt voor welvaartscreatie
o (welvaartscreatie door overheid: aanbod G&D, ingrijpen in prijsvorming, afdwingen
wetten en regels  OH doet welvaart stijgen door: financiering beleid, afremming
negatieve externaliteiten en verminderen van ongelijkheid)


 Fiscaliteit en welvaart: gedragsturende belastingen
o Belastingen = inkomen overheid, herverdelingsinstrument, stijging welvaart door
gedragsturende belastingen
o Elasticiteit: indicator voor gevoeligheid van de consument aan zulkke instrumenten
o Afweging instrumenten: budgettaire imapct, effect op concurrentievermogen van
bedrijven, mogelijke taks evasion
o Vaak regressief (gedragsturing is belangrijker dan heverdeling/inkomst overheid)
o Continuïteit?  ongewenst gedrag daalt  ontvangsten dalen
o Deadweight loss: daling welvaart door daling inkomen en dus daling consumptie/sparen
Maar: 2e ronde effecten: kijken naar wat de overheid ermee doet
o Distortionaire belastingen
 = gaan welvaart tegen
 Bv. Oswaldeffect: landen met veel eigenaars hebben hogere werkloosheid door
Lock-in effect: ze gaan minder snel verhuizen dan huurders, dus minder
jobmogelijkheden

2

,2 DE INKOMENS ALS EEN PROXY VAN WELVAART
 Primaire inkomensverdeling = toevallig ongelijk (inkomens die voortkomen uit PF arbeid en
kapitaal (talent, sociaal milieu, gezondheid,…))
 maatschappelijke ongewenste ongelijkheid en armoede
 Nood aan correctie door de overheid (sociale uitkeringen, gratis G&D, consumentenprotectie,
belastingen,…)
= secundaire inkomensverdeling



2.1 Maatstaven van inkomensverdeling


 Gemiddelde, scheefheid en mediaan
o meestal rechtsscheef = rechtse staart = meeste mensen in lagere klassen
o gelijke grenzen
 decielverdeling: 10% van de bevolking
o laagste inkomen is negatief omdat het inkomen wordt gevormd door de mate van
belasting
o inkomensgrenzen zijn niet vast
o inkomensongelijkheid = als cumulatief aandeel in bevolking > cumulatief aandeel van
inkomens
 Lorenzcurve
o Horizontale as: cumulatief aandeel bevolking
Verticale as: cumulatief aandeel van inkomens
o Diagonaal = perfecte gelijkheid = 10% vd gezinnen hebben 10% inkomen
o Alles onder diagonaal = ongelijkheid
o Hoe verder van diagonaal, hoe meer ongelijkheid in verdeling inkomens
o Niet mogelijk om snijdende curven te vergelijken  gini
 Gini-coëfficiënt
o = opp tussen Lorenzcurve en deellijn / totale opp onder deellijn
o Tussen 0 (totale gelijkheid) en 1
o Alternatief: P90/P10: extreme rijkdom en armoede aanduiden (hoe hoger getal, hoe
slechter
 Ongelijke verdeling door:
o Socio-demografische veranderingen (bv. vergrijzing)
o Ontwikkeling primaire inkomens
o Herverdeling door overheid


3

, 2.2 Herverdeling via belastingen en SZ


 Doel: Lorenzcurve dichter bij deellijn
 Lorenzcurve van de belastingen moet verder van diagonaal liggen dan lorenzcurve van
inkomensverdeling voor belastingen om herverdeling te bekomen
 Mate van herverdeling (Redistribution) = Gini voor (Gb) en na belastingen (Ga)
 We beogen een daling van gini-c na belastingen
 Kracht van herverdeling is afhankelijk van:
o Gemiddeld tarief
 = betaalde belasting in verhouding tot totale inkomen
 Hoe hoger, hoe meer verdeling
o Progressiviteit
 = mate waarin belasting afwijkt van een proportionele belasting (= belasting
die voor iedereen gelijk is)
 Marginale tarieven met stijgende grondslag
 Aandeel van belastingen betaald door armsten is lager dan hun aandeel in de
totale inkomensmassa
 Hoe sterker, hoe meer verdeling
 Hoe sneller de tarieven klimmen, hoe hoger de hoogste tarieven en hoe groter
de vrijstelling, hoe progressiever
 Niet enkel de barema’s, maar het totale belastingsysteem is belangrijk
 Belastingaftrekken (bv. giften/huispersoneel/kinderopvang,…)
 Belastingvrije som
 Belastingverminderingen (pensioensparen/dienstencheques,…)
 Maar: belastingverminderingen sterk geconcentreerd in hogere decielen,maar
tast progressiviteit niet echt aan
 Gestegen door: invoering belastingkrediet, wijziging inzake verrekening
beroepskosten, individualisering van belastingvermindering van
vervangingsinkomens en gewijzigde verrekening kinderlast
 Wel gedaald door afschaffing hoogste marginale tarieven
 Meten a.d.h.v. kakwani-index = verschil tussen Gini-c van de verdeling van
belastingen (c) en de gini-c van de inkomensverdeling voor belastingen (Gb)
 APB van gemeenten: regressief


 Taks benefitsysteem (TB)
o B-T= netto voordeel (onder 0 voor alle landen)


4