Leeruitkomsten
Mens en omgeving
Amy Seegers
Inhoud
Mens en sociale cognities.......................................................................................................................2
1.1 sociale invloed..............................................................................................................................2
1.2 het sociaal-psychologisch perspectief..........................................................................................2
Het zelf...................................................................................................................................................5
2.1 zelfkennis......................................................................................................................................5
Waarneming van personen..................................................................................................................10
2.3 het interpersoonlijke zelf............................................................................................................10
2.3.4 zelfpresentatie.........................................................................................................................11
3.1 de eerste indruk..........................................................................................................................12
3.2 non-verbaal gedrag.....................................................................................................................13
3.3 attributie: van gedrag naar eigenschap......................................................................................14
Sociale beïnvloeding.............................................................................................................................17
5.1 besliskunde.................................................................................................................................17
Extra. Herhaling biases.....................................................................................................................19
5.4.1 framing....................................................................................................................................19
Attitude en nudging..............................................................................................................................22
6.1 wat zijn attitudes?......................................................................................................................22
6.3.1 de theorie van gepland gedrag................................................................................................23
6.3.2 het MODE-model.....................................................................................................................24
6.6.2 ELM-model..............................................................................................................................24
Nudging............................................................................................................................................25
Groepsdynamica...................................................................................................................................26
3 Soorten Groepen...........................................................................................................................26
5 niveaus in groepen........................................................................................................................27
11.2 functionele rollen in groepen...................................................................................................28
14.6 de teamrollen van Belbin..........................................................................................................30
Communicatie en besluitvorming.........................................................................................................31
8.7 het betrekkingsniveau Roos en Leary.........................................................................................31
11.15 conformisme...........................................................................................................................33
11.10 besluitvorming........................................................................................................................34
11.11 basisstappen besluitvorming..................................................................................................34
Mens en organisatie.............................................................................................................................35
Cultuur..................................................................................................................................................38
Mens en cultuur...................................................................................................................................41
1
, Leeruitkomsten
Mens en omgeving
Amy Seegers
Hoofdstuk 9: inclusie........................................................................................................................43
Mens en sociale cognities
1.1 sociale invloed
Sociale psychologie = de wetenschappelijke studie van de manier waarop de gedachten, gevoelens
en gedragingen van mensen worden beïnvloed door de werkelijke of voorgestelde aanwezigheid van
andere mensen.
Onder wetenschappelijk word verstaan dat iets objectief is. En dat er van tevoren duidelijk spelregels
zijn afgesproken voor het verzamelen en interpreteren van de informatie. En invloeden van de
gedragingen van mensen zijn vaak subtiel, en in sommige gevallen onbedoeld.
Kameleon-effect: het overnemen van bewegingen van anderen.
Spiegelneuronen: zijn hersencellen die de activiteiten en ervaringen van anderen weerspiegelen in
het eigen brein. Als wij andere waarnemen word er bij ons de bijbehorende hersendelen geactiveerd.
De hersengebieden die actief worden wanneer wij aan pijn lijden, worden ook actief wanneer wij de
pijn van iemand anders waarnemen.
Bij emotionele besmetting nemen mensen automatisch de gevoelens van anderen over. Vaak uiten
ze dat in de bijbehorende gedragingen. (bijvoorbeeld in relaties dat mensen steeds bozer op elkaar
worden omdat ze dit overnemen van elkaar.)
Hindsight bias: als je eenmaal iets weet, voelt het vaak alsof je het altijd al wist.
Self-fufilling prohecy: een voorspelling die zichzelf tot werkelijkheid maakt. Bijvoorbeeld de eerste
indruk van iemand was achteraf waar, maar alleen omdat je dat onbewust zelf in de hand hebt
gewerkt.
De indruk van mensen over het algemeen word beter naarmate je ze vaker hebt gezien en meer over
ze weet, maar dat we soms denken dat onze eerste indruk de beste is omdat we het gedrag van
andere onbedoeld sturen of beperken door onze eigen vooropgezette verwachtingen.
1.2 het sociaal-psychologisch perspectief
Een van de belangrijkste veronderstellingen binnen de sociale psychologie is dat menen sterk worden
beïnvloed door hun (sociale) omgeving en dus de situatie waarin ze zich bevinden. Die invloeden
kunnen bestaan uit van alles, bijvoorbeeld; wat je hebt meegemaakt, gezien of gelezen, het gedrag
van andere mensen in je omgeving, of zelfs het simpele feit dat andere mensen aanwezig zijn.
Bystander-effect (omstander-effect): hoe meer omstanders, des te kleiner de kans dat een
individuele omstander hulp biedt. Bij dit effect gaat het er niet om hoeveel omstanders er feitelijk
zijn, maar hoeveel iemand denkt dat er zijn.
Een oorzaak hiervan is diffusion of responsebility, dit houd in dat niemand zich verantwoordelijk
voelt doordat de verantwoordelijkheid is verspreid over meerdere mensen.
Sociale cognitie, is een term die verwijst naar ons denken over de sociale omgeving. Hoe je een
gebeurtenis interpreteert, hangt onder meer af van je eigen geschiedenis, persoonlijkheid, je
gevoeligheden en je behoeftes. Ook kan de interpretatie sterk worden beïnvloed door de reactie van
anderen. En als laatst kunnen de normen en waarde van de cultuur waarin we leven een rol spelen.
Cognitieve capaciteit: de aandacht en denkwerk van mensen. Wat mensen doen wanneer ze iets
waarnemen, is hun cognitieve capaciteit zo efficiënt mogelijk gebruiken.
2
, Leeruitkomsten
Mens en omgeving
Amy Seegers
Basisprincipe van informatieverwerking:
- Mensen geven betekenis aan wat ze zien. Hiermee word bedoeld dat we bepaalde letters
zien als we bijvoorbeeld lezen, en die letters samenvoegen tot een woord met betekenis.
I Got A Dig Bick. Hier lees je al snel de B en de D omgedraaid omdat die wel betekenis
hebben.
- Mensen gaan zo efficiënt en pragmatisch mogelijk met hun aandacht om. Hiermee word
bedoeld dat wanneer iemand of iets niet zo belangrijk is, mensen minder goed opletten,
waardoor hun beeld eerder onvolledig of onjuist zal zijn. Hierdoor blijft er wel genoeg
cognitieve capaciteit over voor de dingen die van belang zijn om te weten.
Je ziet een meisje bij de kassa met grote ronde oorbellen en kauwgom. Je zou denken dat dit
meisje een oppervlakkig type is, maar misschien heeft ze wel een enorme culturele bagage.
- De waarnemingen van mensen word gekleurd door hun motieven en belangen. Mensen zien
vaak wat ze verwachten of juist hopen te zien.
Als je door je partner word bedrogen, zie je vaak de signalen niet omdat je die niet wil zien.
Een kenmerk van gemotiveerd redeneren is dat mensen dat alleen doen bij de informatie die
hun niet bevalt, en dat het kritisch denken stopt zodra ze de onwelkome implicaties van de
informatie hebben weggeredeneerd. Hierbij word er sterk gekleurd door motieven en
voorkeuren.
Een reactie is volledig automatisch wanneer je je er niet van bewust bent, als het je geen enkele
aandacht kost, als het niet je bedoeling of je plan was om zo te reageren, en als je het ook niet tegen
zou kunnen houden.
We kunnen onze bewuste aandacht maar op één ding tegelijk richten, maar onbewust kunnen we
veel meer registreren en verwerken.
Onze onbewuste kennis is opgeslagen in het impliciete geheugen. En onze bewuste kennis in het
expliciete geheugen.
Induced compliance: induce betekend opwekken, of aanzetten. En compliance is meegaandheid.
Mensen worden hierbij onbewust beïnvloed door de omgeving, maar het blijft wel een vrije keus.
Sociale vergelijkingstheorie (Festinger):
Jezelf vergelijken met een ander om te zien hoe goed of slecht jij het zelf doet.
- Meestal is er geen objectieve norm ter vergelijking, dus sociaal criterium.
- Vergelijken met vergelijkbare individuen.
Cognitieve dissonantie: het gevoel dat je kunt ervaren bij dingen die je doet, denkt of voelt die in
tegenstrijdigheid zijn met je eigen overtuigingen. Dit is dus ook een mogelijk gevolg van Induced
compliance. Door het ervaren van keuzevrijheid en het ontbreken van een beloning die het gedag
kan rechtvaardigen, ontstaat het gevoel van dissonantie.
3
, Leeruitkomsten
Mens en omgeving
Amy Seegers
4
Mens en omgeving
Amy Seegers
Inhoud
Mens en sociale cognities.......................................................................................................................2
1.1 sociale invloed..............................................................................................................................2
1.2 het sociaal-psychologisch perspectief..........................................................................................2
Het zelf...................................................................................................................................................5
2.1 zelfkennis......................................................................................................................................5
Waarneming van personen..................................................................................................................10
2.3 het interpersoonlijke zelf............................................................................................................10
2.3.4 zelfpresentatie.........................................................................................................................11
3.1 de eerste indruk..........................................................................................................................12
3.2 non-verbaal gedrag.....................................................................................................................13
3.3 attributie: van gedrag naar eigenschap......................................................................................14
Sociale beïnvloeding.............................................................................................................................17
5.1 besliskunde.................................................................................................................................17
Extra. Herhaling biases.....................................................................................................................19
5.4.1 framing....................................................................................................................................19
Attitude en nudging..............................................................................................................................22
6.1 wat zijn attitudes?......................................................................................................................22
6.3.1 de theorie van gepland gedrag................................................................................................23
6.3.2 het MODE-model.....................................................................................................................24
6.6.2 ELM-model..............................................................................................................................24
Nudging............................................................................................................................................25
Groepsdynamica...................................................................................................................................26
3 Soorten Groepen...........................................................................................................................26
5 niveaus in groepen........................................................................................................................27
11.2 functionele rollen in groepen...................................................................................................28
14.6 de teamrollen van Belbin..........................................................................................................30
Communicatie en besluitvorming.........................................................................................................31
8.7 het betrekkingsniveau Roos en Leary.........................................................................................31
11.15 conformisme...........................................................................................................................33
11.10 besluitvorming........................................................................................................................34
11.11 basisstappen besluitvorming..................................................................................................34
Mens en organisatie.............................................................................................................................35
Cultuur..................................................................................................................................................38
Mens en cultuur...................................................................................................................................41
1
, Leeruitkomsten
Mens en omgeving
Amy Seegers
Hoofdstuk 9: inclusie........................................................................................................................43
Mens en sociale cognities
1.1 sociale invloed
Sociale psychologie = de wetenschappelijke studie van de manier waarop de gedachten, gevoelens
en gedragingen van mensen worden beïnvloed door de werkelijke of voorgestelde aanwezigheid van
andere mensen.
Onder wetenschappelijk word verstaan dat iets objectief is. En dat er van tevoren duidelijk spelregels
zijn afgesproken voor het verzamelen en interpreteren van de informatie. En invloeden van de
gedragingen van mensen zijn vaak subtiel, en in sommige gevallen onbedoeld.
Kameleon-effect: het overnemen van bewegingen van anderen.
Spiegelneuronen: zijn hersencellen die de activiteiten en ervaringen van anderen weerspiegelen in
het eigen brein. Als wij andere waarnemen word er bij ons de bijbehorende hersendelen geactiveerd.
De hersengebieden die actief worden wanneer wij aan pijn lijden, worden ook actief wanneer wij de
pijn van iemand anders waarnemen.
Bij emotionele besmetting nemen mensen automatisch de gevoelens van anderen over. Vaak uiten
ze dat in de bijbehorende gedragingen. (bijvoorbeeld in relaties dat mensen steeds bozer op elkaar
worden omdat ze dit overnemen van elkaar.)
Hindsight bias: als je eenmaal iets weet, voelt het vaak alsof je het altijd al wist.
Self-fufilling prohecy: een voorspelling die zichzelf tot werkelijkheid maakt. Bijvoorbeeld de eerste
indruk van iemand was achteraf waar, maar alleen omdat je dat onbewust zelf in de hand hebt
gewerkt.
De indruk van mensen over het algemeen word beter naarmate je ze vaker hebt gezien en meer over
ze weet, maar dat we soms denken dat onze eerste indruk de beste is omdat we het gedrag van
andere onbedoeld sturen of beperken door onze eigen vooropgezette verwachtingen.
1.2 het sociaal-psychologisch perspectief
Een van de belangrijkste veronderstellingen binnen de sociale psychologie is dat menen sterk worden
beïnvloed door hun (sociale) omgeving en dus de situatie waarin ze zich bevinden. Die invloeden
kunnen bestaan uit van alles, bijvoorbeeld; wat je hebt meegemaakt, gezien of gelezen, het gedrag
van andere mensen in je omgeving, of zelfs het simpele feit dat andere mensen aanwezig zijn.
Bystander-effect (omstander-effect): hoe meer omstanders, des te kleiner de kans dat een
individuele omstander hulp biedt. Bij dit effect gaat het er niet om hoeveel omstanders er feitelijk
zijn, maar hoeveel iemand denkt dat er zijn.
Een oorzaak hiervan is diffusion of responsebility, dit houd in dat niemand zich verantwoordelijk
voelt doordat de verantwoordelijkheid is verspreid over meerdere mensen.
Sociale cognitie, is een term die verwijst naar ons denken over de sociale omgeving. Hoe je een
gebeurtenis interpreteert, hangt onder meer af van je eigen geschiedenis, persoonlijkheid, je
gevoeligheden en je behoeftes. Ook kan de interpretatie sterk worden beïnvloed door de reactie van
anderen. En als laatst kunnen de normen en waarde van de cultuur waarin we leven een rol spelen.
Cognitieve capaciteit: de aandacht en denkwerk van mensen. Wat mensen doen wanneer ze iets
waarnemen, is hun cognitieve capaciteit zo efficiënt mogelijk gebruiken.
2
, Leeruitkomsten
Mens en omgeving
Amy Seegers
Basisprincipe van informatieverwerking:
- Mensen geven betekenis aan wat ze zien. Hiermee word bedoeld dat we bepaalde letters
zien als we bijvoorbeeld lezen, en die letters samenvoegen tot een woord met betekenis.
I Got A Dig Bick. Hier lees je al snel de B en de D omgedraaid omdat die wel betekenis
hebben.
- Mensen gaan zo efficiënt en pragmatisch mogelijk met hun aandacht om. Hiermee word
bedoeld dat wanneer iemand of iets niet zo belangrijk is, mensen minder goed opletten,
waardoor hun beeld eerder onvolledig of onjuist zal zijn. Hierdoor blijft er wel genoeg
cognitieve capaciteit over voor de dingen die van belang zijn om te weten.
Je ziet een meisje bij de kassa met grote ronde oorbellen en kauwgom. Je zou denken dat dit
meisje een oppervlakkig type is, maar misschien heeft ze wel een enorme culturele bagage.
- De waarnemingen van mensen word gekleurd door hun motieven en belangen. Mensen zien
vaak wat ze verwachten of juist hopen te zien.
Als je door je partner word bedrogen, zie je vaak de signalen niet omdat je die niet wil zien.
Een kenmerk van gemotiveerd redeneren is dat mensen dat alleen doen bij de informatie die
hun niet bevalt, en dat het kritisch denken stopt zodra ze de onwelkome implicaties van de
informatie hebben weggeredeneerd. Hierbij word er sterk gekleurd door motieven en
voorkeuren.
Een reactie is volledig automatisch wanneer je je er niet van bewust bent, als het je geen enkele
aandacht kost, als het niet je bedoeling of je plan was om zo te reageren, en als je het ook niet tegen
zou kunnen houden.
We kunnen onze bewuste aandacht maar op één ding tegelijk richten, maar onbewust kunnen we
veel meer registreren en verwerken.
Onze onbewuste kennis is opgeslagen in het impliciete geheugen. En onze bewuste kennis in het
expliciete geheugen.
Induced compliance: induce betekend opwekken, of aanzetten. En compliance is meegaandheid.
Mensen worden hierbij onbewust beïnvloed door de omgeving, maar het blijft wel een vrije keus.
Sociale vergelijkingstheorie (Festinger):
Jezelf vergelijken met een ander om te zien hoe goed of slecht jij het zelf doet.
- Meestal is er geen objectieve norm ter vergelijking, dus sociaal criterium.
- Vergelijken met vergelijkbare individuen.
Cognitieve dissonantie: het gevoel dat je kunt ervaren bij dingen die je doet, denkt of voelt die in
tegenstrijdigheid zijn met je eigen overtuigingen. Dit is dus ook een mogelijk gevolg van Induced
compliance. Door het ervaren van keuzevrijheid en het ontbreken van een beloning die het gedag
kan rechtvaardigen, ontstaat het gevoel van dissonantie.
3
, Leeruitkomsten
Mens en omgeving
Amy Seegers
4
