Samenvatting
Verlenen van zorg op maat: Geriatrie – Pathologie en farmacologie
Pathologie en farmacologie
Pathologie
1. Neurodegeneratieve aandoeningen
1.1 Ziekte van Parkinson
=> progressieve degeneratieve aandoening van CZS: toenemende moeilijkheden motorisch & psychisch
--> onevenwicht // acetylcholine- & dopamine-activiteit
Oorzaak? Degeneratie op dopaminevormende zenuwcellen van substantia nigra (diepgelegen hersenkern)
=> afsterven = dopaminetekort = teveel aan cholinerge impulsen = bewegingsstoornissen
Overwicht van acetylcholineactiviteit -> beven & verhoogde spiertonus
Symptomen? Sluipend begin -> ±80% van dopamineproducerende cellen niet meer functioneel = tekens
Beving/tremor – rusttremor: aanwezig bij rustende spieren & verdwijnt bij bewegingen
Hoofdtekens => begint unilateraal + bovenste ledematen & neemt toe bij stress, vermoeidheid, intellectuele inspanning
2 tekens
Verhoogde spierspanning, stramheid: toegenomen weerstand bij passieve bewegingen
aanwezig =
diagnose Alg. vertraging van beweging & -armoede: moeilijkheden met gewilde bewegingen & stoppen
=> veries van automatische bewegingen & vermindering/verlies van gelaatsmimiek (= maskersgelaat)
Verlies van posturale reflexen: te maken met lichaamshouding & statiek
Bijkomende
Zweten, constipatie, blaasstoornissen, pijnlijke krampen, traag & monotoon spreken, slikmoeilijkheden
tekens Speekselvloed, micrografie, vertraagd denkvermogen & vertraagde werking van geest
Stemmingsstoornissen – neiging tot depressie
Diagnose? Basis van zichtbare klachten + DaT-scan (Dopamine Transporter scan)
Behandeling? Medicamenteus, diepe hersenstimulatie, kiné, logopedie, ergo, psychosociale ondersteuning
Levodopa + decarboxylaseremmer -> na 5 jaar afnemende werking + nevenwerkingen
Dopamine-agonisten -> stimuleren dopaminereceptoren => dosis: progressief opgebouwd
Anticholinergica -> verminderen overwicht van acetylcholine-activiteit
MAO-B-inhibitoren -> remt werking van mono-amino-oxydase B af => breekt dopamine in hersenen af
Diepe hersenstimulatie -> permanente electrode in diepe hersenkern ingeplant => medicatie werkt onvoldoende
1.2 Parkinsonisme
=> ziektebeeld: meerdere symptomen (ziekte van Parkinson) moeten aanwezig zijn
Ontstaan -> encefalitis, medicatie die dopamine blokkeert, structurele hersenaandoening, hoofdletsel, intoxicatie
1.3 Essentiële tremor
=> tremor bij ouderen = actietremor = afwezig bij rust, aanwezig bij beweging
Symptomen? Tremor thv beide armen & nekspieren + trillen van stem
Diagnose? Symptomen & andere oorzaken uitsluiten
Behandeling? Bètablokkers -> helpt niet = neurochirurgische ingreep
1.4 Multiple sclerose (M.S.)
=> chronische aandoening van CZS & demyeliniserende ziekten -> destructie myelinescheden van zenuwvezels
--> ontstekingshaarden rond aangetaste zenuwvezels = witte stof van hersenen & ruggenmerg (plaques)
Oorzaak? Destructie van myeline door abnormale immuunreactie van T-lymfocyten tegen myeline-eiwitten
=> productie T-lymfocyten: gevolg van gekruiste reactiviteit // myeline-eiwitten & virale eiwitten
Symptomen? Gevolg van onderbreking &/ vertraging van axonale geleiding door myelineverlies & oedeem
=> verergering: uitbreiding van ‘plaques’ &/ vorming van nieuw
1e symptomen -> ontwikkeling: enkele min tot enkele maanden => spierzwakte &/ paresthesieën
=> doofheid, tintelend gevoel, snel struikelen, zwaartegvoel van benen, blaasfunctiestoornissen
=> aantasting van nervus opticus: gedeeltelijk/totaal gezichtsverlies meestal in 1 oog / diplopie
1
, Samenvatting
Later stadium -> evenwichtsstoornissen, vertigoaanvallen, spraakstoornissen, depressie, geheugenstoornissen…
Diagnose? Voortdurende observatie over maanden/jaren -> vermoeden = hulpmiddelen ter bevestiging
=> hulpmiddelen: onderzoek cerebrospinaalvocht (gestegen gammaglobulines) & N.M.R van hersenen
Prognose? Overlevingsduur = 30-35j -> sterfte meestal door infecties
Behandeling? Interferon -> regelm. neveneffecten: grippaal syndroom & vermoeidheid & prikkelbaarheid
=> aantal opstoten verminderen + kiné & ergo
Corticosteroïden -> symptomatische behandeling => hevigheid & duur van opstoot verminderen
Meest voorkomend -> afwisselend opstoten & herstelperiodes => 1 e opstoot = volledig herstel, later niet
=> tijdspanne = individueel verschillend -> na elke opstoot meer ‘gehandicapt’
2e vorm -> zonder opstoten & periodes van herstel
3e vorm -> opeenvolging van opstoten & fasen van volledig herstel => ziekteverloop: 15-25j licht gehandicapt
1.5 Ziekte van Huntington
=> autosomaal dominant erfelijke aftakelingsziekte van hersenen -> vroegtijdig afsterven van zenuwcellen
--> kinderen hebben 1op2 kans om het te krijgen => bepalen via erfelijkheidsonderzoek
Symptomen? Juveniele vorm: evolueert sneller (jongeren 20j) – laattijdige vorm evolueert trager
=> variëren individueel, afhankelijk van hersengebied & snelheid van afsterven – begint sluipend
Lichamelijk: ongecontroleerde, onwillekeurige spierbewegingen -> handelingen worden moeilijk/onmogelijk
=> slikproblemen & spraakmoeilijk kunnen ontstaan + incontinentie/constipatie
Psychische: persoonlijkheidsstoornissen & gedragsveranderingen
=> prikkelbaarheid, agressiviteit, woede-uitbarsting, depressie, suïcidaal gedrag, angst, wantrouwen,…
Achteruitgang van mentale mogelijkheden : interesseverlies, geheugen- & concentratiestoornissen
Diagnose? Genetische test
Evolutie? Ongeneeslijk -> duur: 10-30j na verschijnen 1 e symptomen => 3stadia (duur: elks ±5j)
1e stadium: 1e symptomen verschijnen – abnormale bewegingen zijn discreet (lijkt op zenuwachtigheid)
=> psychische & gedragsstoornissen verstoren sociale & familiale relaties (zijn nog zelfstandig)
2e stadium: ernstiger handicap – ongecontroleerd & onwillekeurige spierbeweging (afh. van omgeving)
3e stadium: volledig autonomieverlies
Behandeling? Levenskwaliteit verbeteren: medicatie, logopedie, kiné, ergo, psychotherapie, relaxatietherapie
1.6 Amyotrofe laterale sclerose (ALS)
=> zeldzaam, ongeneeslijk neuromusculaire aandoening – aftakeling motorische ZC ruggenmerg & hersenstam
--> spiercellen verdwijnen = voortschrijdende spierzwakte = dwarsgestreepte spieren aangetast = krachtverlies
Oorzaak? 5% erfelijk bepaald – anders onduidelijk
Symptomen? Geleidelijke verlammingsverschijnselen = hulpbehoevend -> mentale capaciteiten niet aangetast
Diagnose? EMG = eletromyogram
Behandeling? Riluzol -> ziekteproces afremmen => verlengt levensduur met paar maand. + levenskwal. verbet.
Prognose? Snelheid van evolutie is individueel -> meestal 1-5j na diagnose = dood
=> sterfte: ademhalingsproblemen + slikstoornissen – gevolg van bulbair syndroom
Bulbaire vorm: aftakeling op motorische zenuwcellen van hersenstam - ruggenmerg in later stadium
=> hersenstam: verantwoordelijk voor bezenuwing van tong- & kauwpieren = slik- & spraakstoornissen
Aftakeling op motorische zenuwcellen van ruggenmerg: symptomen thv ledematen
=> spierzwakte, atrofie, progressieve verlamming van arm- & beenspieren – later MZC van hersenstam
--> krampen & kleine spiersamentrekkingen & optreden van spasticiteit
2
Verlenen van zorg op maat: Geriatrie – Pathologie en farmacologie
Pathologie en farmacologie
Pathologie
1. Neurodegeneratieve aandoeningen
1.1 Ziekte van Parkinson
=> progressieve degeneratieve aandoening van CZS: toenemende moeilijkheden motorisch & psychisch
--> onevenwicht // acetylcholine- & dopamine-activiteit
Oorzaak? Degeneratie op dopaminevormende zenuwcellen van substantia nigra (diepgelegen hersenkern)
=> afsterven = dopaminetekort = teveel aan cholinerge impulsen = bewegingsstoornissen
Overwicht van acetylcholineactiviteit -> beven & verhoogde spiertonus
Symptomen? Sluipend begin -> ±80% van dopamineproducerende cellen niet meer functioneel = tekens
Beving/tremor – rusttremor: aanwezig bij rustende spieren & verdwijnt bij bewegingen
Hoofdtekens => begint unilateraal + bovenste ledematen & neemt toe bij stress, vermoeidheid, intellectuele inspanning
2 tekens
Verhoogde spierspanning, stramheid: toegenomen weerstand bij passieve bewegingen
aanwezig =
diagnose Alg. vertraging van beweging & -armoede: moeilijkheden met gewilde bewegingen & stoppen
=> veries van automatische bewegingen & vermindering/verlies van gelaatsmimiek (= maskersgelaat)
Verlies van posturale reflexen: te maken met lichaamshouding & statiek
Bijkomende
Zweten, constipatie, blaasstoornissen, pijnlijke krampen, traag & monotoon spreken, slikmoeilijkheden
tekens Speekselvloed, micrografie, vertraagd denkvermogen & vertraagde werking van geest
Stemmingsstoornissen – neiging tot depressie
Diagnose? Basis van zichtbare klachten + DaT-scan (Dopamine Transporter scan)
Behandeling? Medicamenteus, diepe hersenstimulatie, kiné, logopedie, ergo, psychosociale ondersteuning
Levodopa + decarboxylaseremmer -> na 5 jaar afnemende werking + nevenwerkingen
Dopamine-agonisten -> stimuleren dopaminereceptoren => dosis: progressief opgebouwd
Anticholinergica -> verminderen overwicht van acetylcholine-activiteit
MAO-B-inhibitoren -> remt werking van mono-amino-oxydase B af => breekt dopamine in hersenen af
Diepe hersenstimulatie -> permanente electrode in diepe hersenkern ingeplant => medicatie werkt onvoldoende
1.2 Parkinsonisme
=> ziektebeeld: meerdere symptomen (ziekte van Parkinson) moeten aanwezig zijn
Ontstaan -> encefalitis, medicatie die dopamine blokkeert, structurele hersenaandoening, hoofdletsel, intoxicatie
1.3 Essentiële tremor
=> tremor bij ouderen = actietremor = afwezig bij rust, aanwezig bij beweging
Symptomen? Tremor thv beide armen & nekspieren + trillen van stem
Diagnose? Symptomen & andere oorzaken uitsluiten
Behandeling? Bètablokkers -> helpt niet = neurochirurgische ingreep
1.4 Multiple sclerose (M.S.)
=> chronische aandoening van CZS & demyeliniserende ziekten -> destructie myelinescheden van zenuwvezels
--> ontstekingshaarden rond aangetaste zenuwvezels = witte stof van hersenen & ruggenmerg (plaques)
Oorzaak? Destructie van myeline door abnormale immuunreactie van T-lymfocyten tegen myeline-eiwitten
=> productie T-lymfocyten: gevolg van gekruiste reactiviteit // myeline-eiwitten & virale eiwitten
Symptomen? Gevolg van onderbreking &/ vertraging van axonale geleiding door myelineverlies & oedeem
=> verergering: uitbreiding van ‘plaques’ &/ vorming van nieuw
1e symptomen -> ontwikkeling: enkele min tot enkele maanden => spierzwakte &/ paresthesieën
=> doofheid, tintelend gevoel, snel struikelen, zwaartegvoel van benen, blaasfunctiestoornissen
=> aantasting van nervus opticus: gedeeltelijk/totaal gezichtsverlies meestal in 1 oog / diplopie
1
, Samenvatting
Later stadium -> evenwichtsstoornissen, vertigoaanvallen, spraakstoornissen, depressie, geheugenstoornissen…
Diagnose? Voortdurende observatie over maanden/jaren -> vermoeden = hulpmiddelen ter bevestiging
=> hulpmiddelen: onderzoek cerebrospinaalvocht (gestegen gammaglobulines) & N.M.R van hersenen
Prognose? Overlevingsduur = 30-35j -> sterfte meestal door infecties
Behandeling? Interferon -> regelm. neveneffecten: grippaal syndroom & vermoeidheid & prikkelbaarheid
=> aantal opstoten verminderen + kiné & ergo
Corticosteroïden -> symptomatische behandeling => hevigheid & duur van opstoot verminderen
Meest voorkomend -> afwisselend opstoten & herstelperiodes => 1 e opstoot = volledig herstel, later niet
=> tijdspanne = individueel verschillend -> na elke opstoot meer ‘gehandicapt’
2e vorm -> zonder opstoten & periodes van herstel
3e vorm -> opeenvolging van opstoten & fasen van volledig herstel => ziekteverloop: 15-25j licht gehandicapt
1.5 Ziekte van Huntington
=> autosomaal dominant erfelijke aftakelingsziekte van hersenen -> vroegtijdig afsterven van zenuwcellen
--> kinderen hebben 1op2 kans om het te krijgen => bepalen via erfelijkheidsonderzoek
Symptomen? Juveniele vorm: evolueert sneller (jongeren 20j) – laattijdige vorm evolueert trager
=> variëren individueel, afhankelijk van hersengebied & snelheid van afsterven – begint sluipend
Lichamelijk: ongecontroleerde, onwillekeurige spierbewegingen -> handelingen worden moeilijk/onmogelijk
=> slikproblemen & spraakmoeilijk kunnen ontstaan + incontinentie/constipatie
Psychische: persoonlijkheidsstoornissen & gedragsveranderingen
=> prikkelbaarheid, agressiviteit, woede-uitbarsting, depressie, suïcidaal gedrag, angst, wantrouwen,…
Achteruitgang van mentale mogelijkheden : interesseverlies, geheugen- & concentratiestoornissen
Diagnose? Genetische test
Evolutie? Ongeneeslijk -> duur: 10-30j na verschijnen 1 e symptomen => 3stadia (duur: elks ±5j)
1e stadium: 1e symptomen verschijnen – abnormale bewegingen zijn discreet (lijkt op zenuwachtigheid)
=> psychische & gedragsstoornissen verstoren sociale & familiale relaties (zijn nog zelfstandig)
2e stadium: ernstiger handicap – ongecontroleerd & onwillekeurige spierbeweging (afh. van omgeving)
3e stadium: volledig autonomieverlies
Behandeling? Levenskwaliteit verbeteren: medicatie, logopedie, kiné, ergo, psychotherapie, relaxatietherapie
1.6 Amyotrofe laterale sclerose (ALS)
=> zeldzaam, ongeneeslijk neuromusculaire aandoening – aftakeling motorische ZC ruggenmerg & hersenstam
--> spiercellen verdwijnen = voortschrijdende spierzwakte = dwarsgestreepte spieren aangetast = krachtverlies
Oorzaak? 5% erfelijk bepaald – anders onduidelijk
Symptomen? Geleidelijke verlammingsverschijnselen = hulpbehoevend -> mentale capaciteiten niet aangetast
Diagnose? EMG = eletromyogram
Behandeling? Riluzol -> ziekteproces afremmen => verlengt levensduur met paar maand. + levenskwal. verbet.
Prognose? Snelheid van evolutie is individueel -> meestal 1-5j na diagnose = dood
=> sterfte: ademhalingsproblemen + slikstoornissen – gevolg van bulbair syndroom
Bulbaire vorm: aftakeling op motorische zenuwcellen van hersenstam - ruggenmerg in later stadium
=> hersenstam: verantwoordelijk voor bezenuwing van tong- & kauwpieren = slik- & spraakstoornissen
Aftakeling op motorische zenuwcellen van ruggenmerg: symptomen thv ledematen
=> spierzwakte, atrofie, progressieve verlamming van arm- & beenspieren – later MZC van hersenstam
--> krampen & kleine spiersamentrekkingen & optreden van spasticiteit
2
