KINDEREN EN JONGEREN MET GEDRAGS- EN
EMOTIONELE PROBLEMEN
1. OMSCHRIJVING
1.1 OMSCHRIJVING VAN GEDRAGS- EN EMOTIONELE PROBLEMEN
Meeste kinderen brutaal als ze hun zin niet krijgen
o Prikkelbaar of een driftbui durven wel eens een ander kind te slaan
Oudere kinderen komen wel eens te laat of spreken ouders tegen
o Maken deel uit van de ontwikkeling + helpen het kind verder
Wanneer spreken we nu van gedrags- en emotionele problemen?
Worden door anderen als moeilijk of lastig ervaren
o Opvoeders zijn ongerust over het gedrag soms worden ze er onzeker van
Ze weten niet meer hoe ze met deze kinderen moeten omgaan
o Negatieve gevolgen voor de omgeving kunnen op weinig begrip rekenen
Negatieve gevolgen voor de omgeving
Kinderen met gedragsproblemen kunnen op weinig begrip rekenen
Hun gedrag wordt als storend ervaren
Scholte
- Gaat verder in zijn omschrijving
- Kunnen van probleemgedrag spreken als
o Ouders/ leerkrachten/ andere personen dit gedrag beschouwen als strijdig met de
samenleving gehanteerde normen
o Deskundigen kunnen dit gedrag als problematisch beoordelen
Op basis van valide kenmerken van psychische (on)gezondheid
Rekening houden met:
Het oordeel van ouders en anderen personen
Regels en normen
Oordeel van deskundigen
- Kinderen zelf hebben hier ook last van
o Voelen zich vaak ongelukkig
Gedragsproblemen voornamelijk gebruikt bij kinderen
o = continuüm van:
Druk, opstandig, agressief, prikkelbaar, uitdagend, driftig, vijandig, delinquent
gedrag, …
In literatuur verschillende benamingen om deze jongeren aan te duiden
o Vb. gedragsstoornissen, probleemgedrag, emotionele stoornissen, opvoedingsmoeilijkheden,
karakterstoornissen, moeilijk verstaanbaar gedrag, …
Definiëren van deze groep niet eenvoudig
o Belangrijk verschillende begrippen te verduidelijken + nuances aan te brengen
, Gedragsproblemen
o Overkoepelende beschrijvende term voor alle kinderen die zich zichtbaar ongewoon of
abnormaal gedragen
o OF zichtbaar ongewone of abnormale emoties
o Los van de ernst/ oorzaak/ context van gedrag of emotie
Lichamelijke klachten die onvoldoende verklaard kunnen worden
o Lichamelijke ziekte
o Worden ook onder deze noemer geplaats worden
Probleemgedrag of gedrags- en emotionele problemen
Storend gedrag Emotionele problemen Somatoforme stoornissen
Vb. woedebuien of hyperkinetisch Vb. angst, depressie,… Vb. hoofdpijn, buikpijn,…
gedrag
2 VORMEN Vallen minder op alleen het Lichamelijke klachten terwijl er
- Externaliserend kind zelf heeft er last van sprake is van een intern probleem
= Naar buiten gericht
- Internaliserend vb. kind die wordt gepest gaat
= Naar binnen gericht elke dag zeggen dat hij buikpijn
heeft om niet te hoeven gaan
Van der Helm + Vandevelde
- Dominant Somatische klachten door
= agressief/ manipulerend psychisch lijden
- Submissief
= depressief/ ontwijkend/ ZIJN ER LICHAMELIJKE KLACHTEN?
zelfbeschadiging
Onderscheid tussen lichte en tijdelijk problemen Onderscheid tussen gedragsproblemen en
o Vb. reactie op een nieuwe situatie gedragsstoornissen
Gedragingen in bepaalde situaties/ bij bepaalde personen
o Vb. enkel op school of bij een specifieke leerkracht !! Mogelijke samenhang met
Leeftijd- of fasegebonden opvoedingsproblemen
o Vb. opstandig tijdens de puberteit
Ernstige problemen zoals gedragsstoornissen
Eenduidige definitie is niet terug te vinden
o Grote lading aan gedragingen
Gedragsprobleem is GEEN DIAGNOSE!!!
o = een symptoom
o Geeft weer dat er een onderliggend probleem is ijsbergtheorie
o Waar kan het gedragsprobleem zijn oorzaak kennen
Wat is het onderscheid tussen gedrags- en emotionele problemen en gedragsstoornissen?
Enerzijds lichte/ tijdelijke reactie op nieuwe situatie
Bepaalde situaties leeftijd of fasegboden
Anderzijds oppositioneel – opstandig gedag of stemmingsstoornissen
o Ernst wordt bepaald door langdurige of blijvende problemen
o Komen samen voor met andere problemen
o = “ernstige gedragsproblemen” / “probleemgedragingen” = Gedragsstoornissen
Gedragsstoornissen zijn minder situatie gebonden dan gedragsproblemen
o Gedragsstoornissen maken deel uit van de grote groep gedragsproblemen
o Niet alle gedragsproblemen zijn ernstig genoeg om als gedragsstoornis benoemd te worden
, Gedragsstoornis symptoom = gedragsprobleem
o Van die aard dat de stoornis gekaderd kan worden binnen een oppositioneel opstandige
gedragsstoornis of normoverschrijdende gedragsstoornis.
Wanneer mogen we dan spreken van een anti sociale gedragsstoornis of een oppositi oneel
opstandige gedragsstoornis?
Verschillende typen probleemgedrag maken deel uit van het spectrum gedragsstoornissen
1. OPOSITIONEEL
- Kinderen verzetten zich tegen hun ouders
- Doen niet wat er gevraagd wordt
- Doen alsof ze de opdracht niet gehoord hebben
Passieve/ milde vorm van verzet
2. ANTISOCIAAL
- Normen en rechten worden overtreden
- Vb. liegen in plaats van de waarheid te spreken
- Liegen en stelen roepen boosheid en bezorgdheid uit bij de ouders
o Schrik dat het gaat uitmonden in criminaliteit
DIAGNOSE GEDRAGSSTOORNIS
- DSM5 = systeem waarmee psychiaters diagnoses kunnen stellen
o DSM4 = vorige versie
- Binnen kinderpsychiatrie gedrag moet beantwoorden aan diagnostische criteria
o Terug te vinden in classificatiesysteem van DSM 5
Oppositionele- opstandige stoornis + normoverschrijdende
gedragsstoornis
= Disruptieve, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen
- DSM 4 hier maakten ze nog deel uit van de “stoornissen die op kinderleeftijd kunnen worden
vastgesteld”
Diagnose van oppositioneel opstandige gedragsstoornissen enkel bij kinderen die zich nooit aan de
regels houden.
o Verzetten zich vaak tegen de vragen en opdrachten van volwassenen.
o Vb. weglopen als mama iets vraagt, ingaan tegen wensen van de juf, opzettelijk in je broek
doen, …
Gaat vaak te paar met prikkelbaar en opvliegend gedrag
o Incasseringsvermogen is klein snel gefrustreerd en snel beledigd voelen.
o Zoeken schuld voor hun gedrag bij anderen
Wordt beschouwd als een gemengde stoornis
o Zowel gedrag als emotie
Risico op:
o Betrekking tot de latere ontwikkeling van een antisociale gedragsstoornis
o Ontwikkeling van angst- of stemmingsstoornissen
, Vroege diagnostiek belangrijk voor de behandeling
o Voorkomen dat er andere stoornissen zich ontwikkelen
- DSM 5 er wordt specifieker opschreven wanneer bepaald gedrag als een symptoom mag
beschouwd worden
o Specifiëren wat begrepen wordt onder ‘vaak’ voorkomend gedrag
o Onderscheid tussen:
Ernst van de stoornis
Voorkomen in verschillende situaties
o Milde symptomen komen voor in 1 situatie
o Matige symptomen twee situaties
o Ernstige symptomen drie of meer situaties
Normoverschrijdende gedragsstoornis = antisociale gedragsstoornis
o Stoornis antisociale gedragsproblemen komen het sterkst naar voor
DSM5 normoverschrijdende gedragsstoornis
o = onbeheerst gedrag
o Gedragsstoornis beschrijft een gedragspatroon dat zich hardnekkig blijft herhalen
o Fundamentele rechten van anderen wordt met geweld aangedaan
o Symptomen:
Vechten, spijbelen, stelen en liegen, agressie, …
Regels en afspraken worden geschonden
Antisociaal gedrag ernstige schade aan andere op materieel, lichamelijk en psychisch vlak
o Grondrechten van anderen worden overtreden
o = ernstig probleem in onze maatschappij
Zorgt voor een onveilig gevoel
Gedrag gaat vaak gepaard met problematisch functioneren op verschillende domeinen
o Middelengebruik, seksueel gedrag, …
o Verhoogd risico op vertonen van crimineel verdrag
- DSM 5 onderscheid tussen:
o Een lichte vorm (1 setting)
o Matige vorm (2 setting)
o Ernstige vorm (drie of meer setting)
o Gedrag moet beoordeeld worden in verschillende situaties komen tot deze differentiatie
Richtlijnen voor behandeling combinatie van:
o Oudertraining, cognitieve gedragstherapie, systemische behandeling
o Indien nodig gecombineerd met farmacotherapie
Wanneer spreken we dan van jeugdigen met delinquent gedrag?
Delinquenten strafbare feiten bij minderjarigen = jeugddelinquentie
Jongeren tussen 12 en 18 komen voor de jeugdrechtbank
o Andere manier van kijken naar jongeren met gedragsproblemen
Voorzieningen binnen jeugdhulp onderscheid tussen:
o PLS/ VOS/ MOF
o Kunnen in dezelfde organisaties terecht komen
MOF wordt vervangen door jeugddelict jeugddelinquentierecht
EMOTIONELE PROBLEMEN
1. OMSCHRIJVING
1.1 OMSCHRIJVING VAN GEDRAGS- EN EMOTIONELE PROBLEMEN
Meeste kinderen brutaal als ze hun zin niet krijgen
o Prikkelbaar of een driftbui durven wel eens een ander kind te slaan
Oudere kinderen komen wel eens te laat of spreken ouders tegen
o Maken deel uit van de ontwikkeling + helpen het kind verder
Wanneer spreken we nu van gedrags- en emotionele problemen?
Worden door anderen als moeilijk of lastig ervaren
o Opvoeders zijn ongerust over het gedrag soms worden ze er onzeker van
Ze weten niet meer hoe ze met deze kinderen moeten omgaan
o Negatieve gevolgen voor de omgeving kunnen op weinig begrip rekenen
Negatieve gevolgen voor de omgeving
Kinderen met gedragsproblemen kunnen op weinig begrip rekenen
Hun gedrag wordt als storend ervaren
Scholte
- Gaat verder in zijn omschrijving
- Kunnen van probleemgedrag spreken als
o Ouders/ leerkrachten/ andere personen dit gedrag beschouwen als strijdig met de
samenleving gehanteerde normen
o Deskundigen kunnen dit gedrag als problematisch beoordelen
Op basis van valide kenmerken van psychische (on)gezondheid
Rekening houden met:
Het oordeel van ouders en anderen personen
Regels en normen
Oordeel van deskundigen
- Kinderen zelf hebben hier ook last van
o Voelen zich vaak ongelukkig
Gedragsproblemen voornamelijk gebruikt bij kinderen
o = continuüm van:
Druk, opstandig, agressief, prikkelbaar, uitdagend, driftig, vijandig, delinquent
gedrag, …
In literatuur verschillende benamingen om deze jongeren aan te duiden
o Vb. gedragsstoornissen, probleemgedrag, emotionele stoornissen, opvoedingsmoeilijkheden,
karakterstoornissen, moeilijk verstaanbaar gedrag, …
Definiëren van deze groep niet eenvoudig
o Belangrijk verschillende begrippen te verduidelijken + nuances aan te brengen
, Gedragsproblemen
o Overkoepelende beschrijvende term voor alle kinderen die zich zichtbaar ongewoon of
abnormaal gedragen
o OF zichtbaar ongewone of abnormale emoties
o Los van de ernst/ oorzaak/ context van gedrag of emotie
Lichamelijke klachten die onvoldoende verklaard kunnen worden
o Lichamelijke ziekte
o Worden ook onder deze noemer geplaats worden
Probleemgedrag of gedrags- en emotionele problemen
Storend gedrag Emotionele problemen Somatoforme stoornissen
Vb. woedebuien of hyperkinetisch Vb. angst, depressie,… Vb. hoofdpijn, buikpijn,…
gedrag
2 VORMEN Vallen minder op alleen het Lichamelijke klachten terwijl er
- Externaliserend kind zelf heeft er last van sprake is van een intern probleem
= Naar buiten gericht
- Internaliserend vb. kind die wordt gepest gaat
= Naar binnen gericht elke dag zeggen dat hij buikpijn
heeft om niet te hoeven gaan
Van der Helm + Vandevelde
- Dominant Somatische klachten door
= agressief/ manipulerend psychisch lijden
- Submissief
= depressief/ ontwijkend/ ZIJN ER LICHAMELIJKE KLACHTEN?
zelfbeschadiging
Onderscheid tussen lichte en tijdelijk problemen Onderscheid tussen gedragsproblemen en
o Vb. reactie op een nieuwe situatie gedragsstoornissen
Gedragingen in bepaalde situaties/ bij bepaalde personen
o Vb. enkel op school of bij een specifieke leerkracht !! Mogelijke samenhang met
Leeftijd- of fasegebonden opvoedingsproblemen
o Vb. opstandig tijdens de puberteit
Ernstige problemen zoals gedragsstoornissen
Eenduidige definitie is niet terug te vinden
o Grote lading aan gedragingen
Gedragsprobleem is GEEN DIAGNOSE!!!
o = een symptoom
o Geeft weer dat er een onderliggend probleem is ijsbergtheorie
o Waar kan het gedragsprobleem zijn oorzaak kennen
Wat is het onderscheid tussen gedrags- en emotionele problemen en gedragsstoornissen?
Enerzijds lichte/ tijdelijke reactie op nieuwe situatie
Bepaalde situaties leeftijd of fasegboden
Anderzijds oppositioneel – opstandig gedag of stemmingsstoornissen
o Ernst wordt bepaald door langdurige of blijvende problemen
o Komen samen voor met andere problemen
o = “ernstige gedragsproblemen” / “probleemgedragingen” = Gedragsstoornissen
Gedragsstoornissen zijn minder situatie gebonden dan gedragsproblemen
o Gedragsstoornissen maken deel uit van de grote groep gedragsproblemen
o Niet alle gedragsproblemen zijn ernstig genoeg om als gedragsstoornis benoemd te worden
, Gedragsstoornis symptoom = gedragsprobleem
o Van die aard dat de stoornis gekaderd kan worden binnen een oppositioneel opstandige
gedragsstoornis of normoverschrijdende gedragsstoornis.
Wanneer mogen we dan spreken van een anti sociale gedragsstoornis of een oppositi oneel
opstandige gedragsstoornis?
Verschillende typen probleemgedrag maken deel uit van het spectrum gedragsstoornissen
1. OPOSITIONEEL
- Kinderen verzetten zich tegen hun ouders
- Doen niet wat er gevraagd wordt
- Doen alsof ze de opdracht niet gehoord hebben
Passieve/ milde vorm van verzet
2. ANTISOCIAAL
- Normen en rechten worden overtreden
- Vb. liegen in plaats van de waarheid te spreken
- Liegen en stelen roepen boosheid en bezorgdheid uit bij de ouders
o Schrik dat het gaat uitmonden in criminaliteit
DIAGNOSE GEDRAGSSTOORNIS
- DSM5 = systeem waarmee psychiaters diagnoses kunnen stellen
o DSM4 = vorige versie
- Binnen kinderpsychiatrie gedrag moet beantwoorden aan diagnostische criteria
o Terug te vinden in classificatiesysteem van DSM 5
Oppositionele- opstandige stoornis + normoverschrijdende
gedragsstoornis
= Disruptieve, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen
- DSM 4 hier maakten ze nog deel uit van de “stoornissen die op kinderleeftijd kunnen worden
vastgesteld”
Diagnose van oppositioneel opstandige gedragsstoornissen enkel bij kinderen die zich nooit aan de
regels houden.
o Verzetten zich vaak tegen de vragen en opdrachten van volwassenen.
o Vb. weglopen als mama iets vraagt, ingaan tegen wensen van de juf, opzettelijk in je broek
doen, …
Gaat vaak te paar met prikkelbaar en opvliegend gedrag
o Incasseringsvermogen is klein snel gefrustreerd en snel beledigd voelen.
o Zoeken schuld voor hun gedrag bij anderen
Wordt beschouwd als een gemengde stoornis
o Zowel gedrag als emotie
Risico op:
o Betrekking tot de latere ontwikkeling van een antisociale gedragsstoornis
o Ontwikkeling van angst- of stemmingsstoornissen
, Vroege diagnostiek belangrijk voor de behandeling
o Voorkomen dat er andere stoornissen zich ontwikkelen
- DSM 5 er wordt specifieker opschreven wanneer bepaald gedrag als een symptoom mag
beschouwd worden
o Specifiëren wat begrepen wordt onder ‘vaak’ voorkomend gedrag
o Onderscheid tussen:
Ernst van de stoornis
Voorkomen in verschillende situaties
o Milde symptomen komen voor in 1 situatie
o Matige symptomen twee situaties
o Ernstige symptomen drie of meer situaties
Normoverschrijdende gedragsstoornis = antisociale gedragsstoornis
o Stoornis antisociale gedragsproblemen komen het sterkst naar voor
DSM5 normoverschrijdende gedragsstoornis
o = onbeheerst gedrag
o Gedragsstoornis beschrijft een gedragspatroon dat zich hardnekkig blijft herhalen
o Fundamentele rechten van anderen wordt met geweld aangedaan
o Symptomen:
Vechten, spijbelen, stelen en liegen, agressie, …
Regels en afspraken worden geschonden
Antisociaal gedrag ernstige schade aan andere op materieel, lichamelijk en psychisch vlak
o Grondrechten van anderen worden overtreden
o = ernstig probleem in onze maatschappij
Zorgt voor een onveilig gevoel
Gedrag gaat vaak gepaard met problematisch functioneren op verschillende domeinen
o Middelengebruik, seksueel gedrag, …
o Verhoogd risico op vertonen van crimineel verdrag
- DSM 5 onderscheid tussen:
o Een lichte vorm (1 setting)
o Matige vorm (2 setting)
o Ernstige vorm (drie of meer setting)
o Gedrag moet beoordeeld worden in verschillende situaties komen tot deze differentiatie
Richtlijnen voor behandeling combinatie van:
o Oudertraining, cognitieve gedragstherapie, systemische behandeling
o Indien nodig gecombineerd met farmacotherapie
Wanneer spreken we dan van jeugdigen met delinquent gedrag?
Delinquenten strafbare feiten bij minderjarigen = jeugddelinquentie
Jongeren tussen 12 en 18 komen voor de jeugdrechtbank
o Andere manier van kijken naar jongeren met gedragsproblemen
Voorzieningen binnen jeugdhulp onderscheid tussen:
o PLS/ VOS/ MOF
o Kunnen in dezelfde organisaties terecht komen
MOF wordt vervangen door jeugddelict jeugddelinquentierecht
