Jurisprudentie thema 2
Fluoridering II
Rechtsvraag: Heeft een waterleidingbedrijf bij het vervullen van de hem in artikel 4 lid 1
Waterleidingwet opgedragen taak de vrijheid om fluoridering toe te passen?
Casus: Gemeente Amsterdam heeft besloten om fluoride aan drinkwater toe te voegen. Hier is
bezwaar tegen en men heeft geen andere mogelijkheid om aan drinkwater te komen, aangezien de
gemeente Amsterdam een monopolypositie heeft met betrekking tot het aanbieden van drinkwater.
Inwoners worden kortom gedwongen om drinkwater met fluoride te accepteren. Bij koninklijk besluit
werd de door de staatssecretaris verleende toestemming vernietigd.
Conclusie: HR overweegt dat toevoeging van stoffen aan drinkwater teneinde daarmee een geheel
buiten de eigenlijke drinkwatervoorziening gelegen doel te dienen een maatregel is van zo’n
ingrijpende aard dat, zonder wettelijke grondslag, niet kan worden aangenomen dat een
waterleidingbedrijf daartoe bij de vervulling van de hem in artikel 4 lid 1 Waterleidingwet
opgedragen taak de vrijheid heeft. Noch in de tekst van de Wet, noch in de wetsgeschiedenis is enige
aanwijzing te vinden voor de stelling dat de wetgever de waterleidingbedrijven deze vrijheid heeft
willen geven. Voor ingrijpend handelen van de overheid is een wettelijke grondslag nodig.
Essentie: De essentie hier was dat het bedrijf via een AMVB een grote ingrijpende maatregel wilde
nemen. Vanaf dit arrest moest bij een zéér ingrijpende maatregel de AMVB te herleiden zijn op een
formele wet. Dit in verband met het legaliteitsbeginsel. Als het een formele grondslag heeft dan is
het gemaakt door de regering = het is dus de volkswil. En dat is nodig bij zulke ingrijpende
maatregelen.
, Thema 4 jurisprudentie
Arubaanse verkiezingsafspraak
Rechtspraak: Is een verkiezingsafspraak die strekt tot zetelafstand bij verlies van het
partijlidmaatschap in strijd met het in de Arubaanse Staatsregeling neergelegde beginsel van het vrije
mandaat van de Statenleden?
Casus: Politieke partij P.D.A. in Aruba sluit contract met zijn leden af, waarin staat dat iemand die zijn
partijlidmaatschap verliest, ook zijn zetel in de kamer moet afstaan indien hij of zij er een heeft.
Leden Thijssen en Booi hebben beiden een zetel en verliezen hun partijlidmaatschap. Zij willen echter
hun zetels niet afstaan aan de P.D.A. De P.D.A. stapt naar de rechter en vordert nakoming van het
contract.
Rechtsgang: Het Hof heeft de gevraagde voorziening van de P.D.A. geweigerd. Er kan geen nakoming
gevorderd worden. Dit komt doordat het contract tussen de P.D.A. en zijn leden in strijd is met het in
de Staatsregeling neergelegde beginsel van het vrije mandaat. ‘Uit dit beginsel vloeit voort dat de in
de Staatsregeling vervatte regeling van de gevallen dat een Statenlid moet aftreden, als uitputtend
moet worden beschouwd’ (r.o. 3.4). De Hoge Raad is het met het Hof eens.
Essentie: Door het beginsel van het vrije mandaat is het niet mogelijk dat Kamerleden worden
gedwongen hun zetel af te staan als zij hun partijlidmaatschap verliezen. Het beginsel van vrij
mandaat houdt in dat de staatsrechtelijke bevoegdheden van een volksvertegenwoordiger aan deze
volksvertegenwoordiger persoonlijk en niet aan zijn fractie, partij of een ander zijn toegekend.
Iemand die lid is van een partij en daardoor een zetel heeft, hoeft dus geen opdrachten aan te
nemen van zijn partij. Hij kan in de Tweede Kamer eigenlijk doen en laten wat hij wil. Toch zal dit in
de praktijk niet zomaar gebeuren.
Fluoridering II
Rechtsvraag: Heeft een waterleidingbedrijf bij het vervullen van de hem in artikel 4 lid 1
Waterleidingwet opgedragen taak de vrijheid om fluoridering toe te passen?
Casus: Gemeente Amsterdam heeft besloten om fluoride aan drinkwater toe te voegen. Hier is
bezwaar tegen en men heeft geen andere mogelijkheid om aan drinkwater te komen, aangezien de
gemeente Amsterdam een monopolypositie heeft met betrekking tot het aanbieden van drinkwater.
Inwoners worden kortom gedwongen om drinkwater met fluoride te accepteren. Bij koninklijk besluit
werd de door de staatssecretaris verleende toestemming vernietigd.
Conclusie: HR overweegt dat toevoeging van stoffen aan drinkwater teneinde daarmee een geheel
buiten de eigenlijke drinkwatervoorziening gelegen doel te dienen een maatregel is van zo’n
ingrijpende aard dat, zonder wettelijke grondslag, niet kan worden aangenomen dat een
waterleidingbedrijf daartoe bij de vervulling van de hem in artikel 4 lid 1 Waterleidingwet
opgedragen taak de vrijheid heeft. Noch in de tekst van de Wet, noch in de wetsgeschiedenis is enige
aanwijzing te vinden voor de stelling dat de wetgever de waterleidingbedrijven deze vrijheid heeft
willen geven. Voor ingrijpend handelen van de overheid is een wettelijke grondslag nodig.
Essentie: De essentie hier was dat het bedrijf via een AMVB een grote ingrijpende maatregel wilde
nemen. Vanaf dit arrest moest bij een zéér ingrijpende maatregel de AMVB te herleiden zijn op een
formele wet. Dit in verband met het legaliteitsbeginsel. Als het een formele grondslag heeft dan is
het gemaakt door de regering = het is dus de volkswil. En dat is nodig bij zulke ingrijpende
maatregelen.
, Thema 4 jurisprudentie
Arubaanse verkiezingsafspraak
Rechtspraak: Is een verkiezingsafspraak die strekt tot zetelafstand bij verlies van het
partijlidmaatschap in strijd met het in de Arubaanse Staatsregeling neergelegde beginsel van het vrije
mandaat van de Statenleden?
Casus: Politieke partij P.D.A. in Aruba sluit contract met zijn leden af, waarin staat dat iemand die zijn
partijlidmaatschap verliest, ook zijn zetel in de kamer moet afstaan indien hij of zij er een heeft.
Leden Thijssen en Booi hebben beiden een zetel en verliezen hun partijlidmaatschap. Zij willen echter
hun zetels niet afstaan aan de P.D.A. De P.D.A. stapt naar de rechter en vordert nakoming van het
contract.
Rechtsgang: Het Hof heeft de gevraagde voorziening van de P.D.A. geweigerd. Er kan geen nakoming
gevorderd worden. Dit komt doordat het contract tussen de P.D.A. en zijn leden in strijd is met het in
de Staatsregeling neergelegde beginsel van het vrije mandaat. ‘Uit dit beginsel vloeit voort dat de in
de Staatsregeling vervatte regeling van de gevallen dat een Statenlid moet aftreden, als uitputtend
moet worden beschouwd’ (r.o. 3.4). De Hoge Raad is het met het Hof eens.
Essentie: Door het beginsel van het vrije mandaat is het niet mogelijk dat Kamerleden worden
gedwongen hun zetel af te staan als zij hun partijlidmaatschap verliezen. Het beginsel van vrij
mandaat houdt in dat de staatsrechtelijke bevoegdheden van een volksvertegenwoordiger aan deze
volksvertegenwoordiger persoonlijk en niet aan zijn fractie, partij of een ander zijn toegekend.
Iemand die lid is van een partij en daardoor een zetel heeft, hoeft dus geen opdrachten aan te
nemen van zijn partij. Hij kan in de Tweede Kamer eigenlijk doen en laten wat hij wil. Toch zal dit in
de praktijk niet zomaar gebeuren.
