EXPERIMENTEN
- Cognitieve dissonantie: Spanning tsn 2 tegenstrijdige overtuigingen. bv Groepsdruk
- Endowment effect: Neiging iets waarderen als we het zelf bezitten bv Glas
- Ash-studie: Sociale invloed, conformisme
- Milgram-studies Mensen in staat voor gruweldaden, bestudeert gehoorzaamheid
- Objectpermanentie: Besef dat objecten blijven bestaan als ze niet w gezien, gehoord…
- Big Five model: Persoonlijkheidstrekken= Openness, Extraverted, Consciente, Stable, Agreeable
- Perma-Model= Positieve psychologie met + emotie, engagement, relaties, meaning, achievement
- Marschmalowstudies= Onmiddellijke versus uitgestelde bevrediging
GESCHIEDENIS V/D PSYCHOLOGIE
Structuralisme; Wilhelm Wundt
- Beschouwde psychologie als wett studie v bewuste ervaring & geloofde dat doel v psychologie
bewustzijn moet kunnen identificeren & hoe die componenten resulteren in bewuste ervaring
- Gebruikte introspectie (=interne perceptie)
= Eigen bewuste ervaring objectief onderzoeken om reacties te kunnen observeren
- Gebruik v herhaalbare stimuli die altijd dezelfde ervaring bij de waarnemer oplevert & dus
kon die stimulus verwachten zodat men volledig oplettend kon zijn voor zijn innerlijke reactie
-> Interne ervaringen elimineren & geen manier om te weten wnr zelf bewustzijn observeert
- Structuralisme = Poging om de structuur of kenmerken v/d geest te begrijpen
Functionalisme; William James
Natuurlijke selectie (Darwin) waarbij organismen zich aanpassen aan hun omgeving, gedrag ook
- Focus op hoe mentale activiteiten organisme helpt bij veranderingen aan de omgeving
- Ge nteresseerd in werking v/d hele geest dan in afzonderlijke delen ervan (structuralisme)
- Geloofde in introspectie als middel waarmee iemand mentale activiteiten zou kunnen
studeren, maar vertrouwde ook op meer objectieve metingen bv opnameapparaten
Psychoanalystische theorie; Sigmund Freud
= Hysterie komt uit onbewuste, was een opslagplaats v gevoelens waarvan we niet bewust zijn
-> Toegang verkrijgen tot onderbewuste door droomanalyse
-> Vrije associatie Freud= Filters & oordelen verwijderen om spontaan te praten, suggesties
vermijden (slips of the tongue)
Drew Westen
Kritiek op Freud omdat oudere idee n geen rekening houden met latere geschriften & stelt ook dat
critici het succes v/d brede idee n die Freud ontwikkelde niet in overweging nam
Behaviorisme
= Domineerde de experimentele psychologie adhv objectieve methoden
Ivan Pavlov
= Bestudeerde reactie op een stimulus produceerde & geconditioneerd was om de respons op een
andere stimulus te produceren die de onderzoeker associeerde met de originele stimulus
-> Geconditioneerde reflex = onbewust
John B. Watson
= Dacht dat de studie v/h bewustzijn gebrekkig was omdat volgens hem objectieve analyse v/d
geest onmogelijk was daardoor richtte hij zich op waarneembaar gedrag & die te controleren
-> Focus lag op gedrag en niet geest door aangeleerde gedrag & interactie v aangeboren
eigenschappen
B. F. Skinner
= Concentreerde zich op manier waarop gedrag werd be nvloed door de gevolgen ervan adv
beloning (reinforcement) en bestraffing (punishment)
-> Operante conditionering waarbij bijna alles kan aanleren als het met het juiste gedrag w
bekrachtigd = Skinner-box (zo gedragsveranderingen bestudeert)
ï ë ë ï
,Humanisme
Abraham Maslow
= Primade van Maslow met de hiërarchie menselijke behoeften in het motiveren v gedrag
-> Zelfactualiserend= Zichzelf verder ontwikkelen dan de basisbehoeften om te overleven
Carl Rogers
= Legt nadruk op het potentieel voor het goede dat bij alle mensen aanwezig is
-> Gebruikte een cli ntgerichte therapie voor het omgaan v problemen v cliënten waarbij hij
een leidende rol heeft
-> Effectiviteit maximaliseren door positiviteit, empathie en authenticiteit
Cognitieve Revolutie
= Wetenschappers samenwerken uit andere gebieden bv taalkunde
- Bestuderen & ontwikkelen v succesvolle functies in kunstmatige intelligentie & informatica
- Reverse-engineering-benadering= Mogelijk om toetsbare gevolgtrekkingen te maken over
menselijke mentale proces
PERSPECTIEVEN IN PSYCHOLOGIE
1. Biologisch & evolutionair perspectief
- Op zoek naar oorzaak v gedrag in de werking v/d genen, hersenen en zenuwstelsel…
-> Oorsprong studie v gedrag in context v evolutie bij Charles Darwin (natuurlijke selectie)
- Nadeel v/d evolutionaire psychologie= Eigenschappen die we hebben ontwikkelen zich onder
bepaalde omgevings & sociale omstandigheden wat maakt dat adaptief gedrag moeilijk bewijzen
2. Behavioristisch perspectief
= Mensen w beschouwt als gecontroleerd door hun omgeving & in het bijzonder dat we het
resultaat zijn van wat we hebben geleerd van onze omgeving
-> Bezig met invloed v omgevingsfactoren (=stimuli) op observeerbaar gedrag (respons)
Hoofdprocessen voor waarmee mensen leren van hun omgeving:
- Ivan Pavlov met klassieke conditionering: Leren door associatie & het leren v/d consequenties
v gedrag die gedrag bepalen = relaties tsn stimuli & respons
- Operante conditionering v Skinner: Zich aanpassen aan gedrag door beloning & bestraffing
3. Cognitief perspectief
- Aandacht naar cognities/gedachten & hun relatie tot onze ervaringen & acties
- Interesses gaande v aandacht vr hoe mensen problemen oplossen tot de studie v taal & geheugen
4. Ontwikkelingsperspectief
-> Interesse in processen gerelateerd aan fysieke maturatie gepaard met veroudering
- Over de leeftijd waarop objectpermanentie wordt bereikt is nog enige controverse
• Bv Jonge kinderen handelen echter alsof het verborgen voorwerp niet meer bestaat,
volwassenen niet
5. Whole-person perspectief
- Psychodynamische perspectief= Persoonlijkheid & mentale aandoeningen zijn een gevolg van
processen in het on(der)bewuste v/d geest (bv onbewuste verlangens)
-> Mentale aandoeningen behandelen door psychoanalyse van dromen, versprekingen
-> Freud stelde dat persoonlijkheid ontstond uit conflicten tsn bewuste/ onbewuste delen
v/d geest die gedurende de levensduur plaatsvinden
-> Vroege theoretici (Freud, Maslow) probeerden uit te leggen hoe de
persoonlijkheid v/e individu zich vanuit zijn of haar gegeven perspectief ontwikkelt
6. Socio-cultureel perspectief
-> Richt zich op hoe we omgaan met anderen & hoe we in relatie staan tot anderen
- Onderzoek naar hoe we ons eigen gedrag en van anderen uitleggen
- Bestudeert ook hoe de bovengenoemde onderwerpen vari ren tsn culturen & werken binnen
culturen (zelfde principes of niet)= Cross-culturele psychologie
ë ë
, ONDERZOEKSDESIGNS
Experimenteel onderzoek
= Random toewijzing v deelnemers zodat het enige verschil tsn de 2 groepen de onafhankelijke
variabele is & zo concluderen dat de onafhankelijke variabele de oorzaak is v/e waargenomen
verschil in de onafhankelijke variabele & storingen voorkomen
- In experiment manipuleren onderzoekers de onafhankelijke variabele & observeren/ meten ze
de impact van die veranderingen in de afhankelijke variabele
- De afhankelijke variabele is de variabele die helemaal niet w gemanipuleerd of de variabele
waarin het effect plaatsvindt
- In vb hangt geluk v/d deelnemers af van hoe de deelnemers hun geld uitgeven (=onafhankelijke)
-> Mensen die het geld aan anderen hadden uitgegeven, gelukkiger waren dan de andere
- Negatieve correlatie= Samenhang v 2 variabele van hoge uitkomst en lage uitkomsten, wnr ene
↑, ↓ andere
- Pygmalion-effect v Robert Rosenthal: Expectancy bias waarbij iemand gaat presteren naar de
verwachting die gezaghebbenden anderen v hem of haar hebben in + of - zin, hoe hoger de
verachting v iemand hoe beter deze presteert
- Placebo-effect: Verwachtingen ontwikkelen (expectancy bias) bv Gelukspil
- Participant Demand: Deelnemer probeert zich te gedragen zoals ze denken dat onderzoeker zou
willen dat ze gedragen -> Placebo-conditie kan een oplossing zijn (of deceptie)
- Dubbelblind-procedure: Manier om verwachtingen te voorkomen (expectancy bias ↓)
-> Beide partijen "blind" mbt wie zich in welke conditie bevindt, zal geen v beide zich
kunnen gedragen op een manier die een verstoring introduceert
Correlationeel onderzoek
= Relatie (het verband) tsn variabelen w bestudeerd door onderzoekers, maar zonder
experimentele manipulatie van een onafhankelijke variabele (slechts 2 variabelen onderzoeken)
- Geen interventie/ manipulatie waarbij relaties probeert te identificeren
- Om erachter te komen hoe goed twee variabelen samengaan, kunnen we de relatie tsn de 2
scores plotten in wat bekend staat als een spreidingsdiagram
-> In spreidingsdiagram vertegenwoordigt elke punt een datapunt
- Associatie tsn de 2 variabelen kan w samengevat met behulp van de correlatieco ffici nt (r)
-> Correlatieco ffici nt geeft info over de richting & sterkte v/d associatie tsn 2 variabelen
- De sterkte v/e correlatie heeft te maken met hoe goed de twee variabelen op n lijn liggen
-> Een sterke correlatie is wnr de 2 variabelen altijd, of bijna altijd, samengaan
- Operationele definitie= Legt verband tsn verschillende grootheden (hoe die berekenen)
Kwalitatief onderzoek
- Naturalistische observatie= Vorm van descriptief onderzoek waarbij gedrag van mensen of
dieren in hun eigen omgeving wordt geobserveerd
-> Gebruikt om objectieve aspecten v/h dagelijks gedrag te bestuderen & hoe het
bevindingen kan opleveren die heel anders zijn dan wat andere methoden opleveren
-
- Gevalstudie (of case-study)= Enige type methodologie waarbij er maar 1 individu de focus is vh
onderzoek -> Gebruikt door Freud
- Narratieve analyse= Kwalitatieve methode = Bestuderen v verhalen relaties v mensen
-> Onderzoekers analyseren de thema's, structuur v/h verhaal v elke persoon ipv
rechtstreeks met deelnemers in contact te treden of hun reacties of gedrag te kwantificeren
Quasi-experimenteel onderzoek
- Zoals experimenteel onderzoek, maar geen random toewijzing waarbij causale variabele niet w
gemanipuleerd
Longitudinaal onderzoek
= Volgt dezelfde mensen doorheen de tijd
ë ë éé ë ë
- Cognitieve dissonantie: Spanning tsn 2 tegenstrijdige overtuigingen. bv Groepsdruk
- Endowment effect: Neiging iets waarderen als we het zelf bezitten bv Glas
- Ash-studie: Sociale invloed, conformisme
- Milgram-studies Mensen in staat voor gruweldaden, bestudeert gehoorzaamheid
- Objectpermanentie: Besef dat objecten blijven bestaan als ze niet w gezien, gehoord…
- Big Five model: Persoonlijkheidstrekken= Openness, Extraverted, Consciente, Stable, Agreeable
- Perma-Model= Positieve psychologie met + emotie, engagement, relaties, meaning, achievement
- Marschmalowstudies= Onmiddellijke versus uitgestelde bevrediging
GESCHIEDENIS V/D PSYCHOLOGIE
Structuralisme; Wilhelm Wundt
- Beschouwde psychologie als wett studie v bewuste ervaring & geloofde dat doel v psychologie
bewustzijn moet kunnen identificeren & hoe die componenten resulteren in bewuste ervaring
- Gebruikte introspectie (=interne perceptie)
= Eigen bewuste ervaring objectief onderzoeken om reacties te kunnen observeren
- Gebruik v herhaalbare stimuli die altijd dezelfde ervaring bij de waarnemer oplevert & dus
kon die stimulus verwachten zodat men volledig oplettend kon zijn voor zijn innerlijke reactie
-> Interne ervaringen elimineren & geen manier om te weten wnr zelf bewustzijn observeert
- Structuralisme = Poging om de structuur of kenmerken v/d geest te begrijpen
Functionalisme; William James
Natuurlijke selectie (Darwin) waarbij organismen zich aanpassen aan hun omgeving, gedrag ook
- Focus op hoe mentale activiteiten organisme helpt bij veranderingen aan de omgeving
- Ge nteresseerd in werking v/d hele geest dan in afzonderlijke delen ervan (structuralisme)
- Geloofde in introspectie als middel waarmee iemand mentale activiteiten zou kunnen
studeren, maar vertrouwde ook op meer objectieve metingen bv opnameapparaten
Psychoanalystische theorie; Sigmund Freud
= Hysterie komt uit onbewuste, was een opslagplaats v gevoelens waarvan we niet bewust zijn
-> Toegang verkrijgen tot onderbewuste door droomanalyse
-> Vrije associatie Freud= Filters & oordelen verwijderen om spontaan te praten, suggesties
vermijden (slips of the tongue)
Drew Westen
Kritiek op Freud omdat oudere idee n geen rekening houden met latere geschriften & stelt ook dat
critici het succes v/d brede idee n die Freud ontwikkelde niet in overweging nam
Behaviorisme
= Domineerde de experimentele psychologie adhv objectieve methoden
Ivan Pavlov
= Bestudeerde reactie op een stimulus produceerde & geconditioneerd was om de respons op een
andere stimulus te produceren die de onderzoeker associeerde met de originele stimulus
-> Geconditioneerde reflex = onbewust
John B. Watson
= Dacht dat de studie v/h bewustzijn gebrekkig was omdat volgens hem objectieve analyse v/d
geest onmogelijk was daardoor richtte hij zich op waarneembaar gedrag & die te controleren
-> Focus lag op gedrag en niet geest door aangeleerde gedrag & interactie v aangeboren
eigenschappen
B. F. Skinner
= Concentreerde zich op manier waarop gedrag werd be nvloed door de gevolgen ervan adv
beloning (reinforcement) en bestraffing (punishment)
-> Operante conditionering waarbij bijna alles kan aanleren als het met het juiste gedrag w
bekrachtigd = Skinner-box (zo gedragsveranderingen bestudeert)
ï ë ë ï
,Humanisme
Abraham Maslow
= Primade van Maslow met de hiërarchie menselijke behoeften in het motiveren v gedrag
-> Zelfactualiserend= Zichzelf verder ontwikkelen dan de basisbehoeften om te overleven
Carl Rogers
= Legt nadruk op het potentieel voor het goede dat bij alle mensen aanwezig is
-> Gebruikte een cli ntgerichte therapie voor het omgaan v problemen v cliënten waarbij hij
een leidende rol heeft
-> Effectiviteit maximaliseren door positiviteit, empathie en authenticiteit
Cognitieve Revolutie
= Wetenschappers samenwerken uit andere gebieden bv taalkunde
- Bestuderen & ontwikkelen v succesvolle functies in kunstmatige intelligentie & informatica
- Reverse-engineering-benadering= Mogelijk om toetsbare gevolgtrekkingen te maken over
menselijke mentale proces
PERSPECTIEVEN IN PSYCHOLOGIE
1. Biologisch & evolutionair perspectief
- Op zoek naar oorzaak v gedrag in de werking v/d genen, hersenen en zenuwstelsel…
-> Oorsprong studie v gedrag in context v evolutie bij Charles Darwin (natuurlijke selectie)
- Nadeel v/d evolutionaire psychologie= Eigenschappen die we hebben ontwikkelen zich onder
bepaalde omgevings & sociale omstandigheden wat maakt dat adaptief gedrag moeilijk bewijzen
2. Behavioristisch perspectief
= Mensen w beschouwt als gecontroleerd door hun omgeving & in het bijzonder dat we het
resultaat zijn van wat we hebben geleerd van onze omgeving
-> Bezig met invloed v omgevingsfactoren (=stimuli) op observeerbaar gedrag (respons)
Hoofdprocessen voor waarmee mensen leren van hun omgeving:
- Ivan Pavlov met klassieke conditionering: Leren door associatie & het leren v/d consequenties
v gedrag die gedrag bepalen = relaties tsn stimuli & respons
- Operante conditionering v Skinner: Zich aanpassen aan gedrag door beloning & bestraffing
3. Cognitief perspectief
- Aandacht naar cognities/gedachten & hun relatie tot onze ervaringen & acties
- Interesses gaande v aandacht vr hoe mensen problemen oplossen tot de studie v taal & geheugen
4. Ontwikkelingsperspectief
-> Interesse in processen gerelateerd aan fysieke maturatie gepaard met veroudering
- Over de leeftijd waarop objectpermanentie wordt bereikt is nog enige controverse
• Bv Jonge kinderen handelen echter alsof het verborgen voorwerp niet meer bestaat,
volwassenen niet
5. Whole-person perspectief
- Psychodynamische perspectief= Persoonlijkheid & mentale aandoeningen zijn een gevolg van
processen in het on(der)bewuste v/d geest (bv onbewuste verlangens)
-> Mentale aandoeningen behandelen door psychoanalyse van dromen, versprekingen
-> Freud stelde dat persoonlijkheid ontstond uit conflicten tsn bewuste/ onbewuste delen
v/d geest die gedurende de levensduur plaatsvinden
-> Vroege theoretici (Freud, Maslow) probeerden uit te leggen hoe de
persoonlijkheid v/e individu zich vanuit zijn of haar gegeven perspectief ontwikkelt
6. Socio-cultureel perspectief
-> Richt zich op hoe we omgaan met anderen & hoe we in relatie staan tot anderen
- Onderzoek naar hoe we ons eigen gedrag en van anderen uitleggen
- Bestudeert ook hoe de bovengenoemde onderwerpen vari ren tsn culturen & werken binnen
culturen (zelfde principes of niet)= Cross-culturele psychologie
ë ë
, ONDERZOEKSDESIGNS
Experimenteel onderzoek
= Random toewijzing v deelnemers zodat het enige verschil tsn de 2 groepen de onafhankelijke
variabele is & zo concluderen dat de onafhankelijke variabele de oorzaak is v/e waargenomen
verschil in de onafhankelijke variabele & storingen voorkomen
- In experiment manipuleren onderzoekers de onafhankelijke variabele & observeren/ meten ze
de impact van die veranderingen in de afhankelijke variabele
- De afhankelijke variabele is de variabele die helemaal niet w gemanipuleerd of de variabele
waarin het effect plaatsvindt
- In vb hangt geluk v/d deelnemers af van hoe de deelnemers hun geld uitgeven (=onafhankelijke)
-> Mensen die het geld aan anderen hadden uitgegeven, gelukkiger waren dan de andere
- Negatieve correlatie= Samenhang v 2 variabele van hoge uitkomst en lage uitkomsten, wnr ene
↑, ↓ andere
- Pygmalion-effect v Robert Rosenthal: Expectancy bias waarbij iemand gaat presteren naar de
verwachting die gezaghebbenden anderen v hem of haar hebben in + of - zin, hoe hoger de
verachting v iemand hoe beter deze presteert
- Placebo-effect: Verwachtingen ontwikkelen (expectancy bias) bv Gelukspil
- Participant Demand: Deelnemer probeert zich te gedragen zoals ze denken dat onderzoeker zou
willen dat ze gedragen -> Placebo-conditie kan een oplossing zijn (of deceptie)
- Dubbelblind-procedure: Manier om verwachtingen te voorkomen (expectancy bias ↓)
-> Beide partijen "blind" mbt wie zich in welke conditie bevindt, zal geen v beide zich
kunnen gedragen op een manier die een verstoring introduceert
Correlationeel onderzoek
= Relatie (het verband) tsn variabelen w bestudeerd door onderzoekers, maar zonder
experimentele manipulatie van een onafhankelijke variabele (slechts 2 variabelen onderzoeken)
- Geen interventie/ manipulatie waarbij relaties probeert te identificeren
- Om erachter te komen hoe goed twee variabelen samengaan, kunnen we de relatie tsn de 2
scores plotten in wat bekend staat als een spreidingsdiagram
-> In spreidingsdiagram vertegenwoordigt elke punt een datapunt
- Associatie tsn de 2 variabelen kan w samengevat met behulp van de correlatieco ffici nt (r)
-> Correlatieco ffici nt geeft info over de richting & sterkte v/d associatie tsn 2 variabelen
- De sterkte v/e correlatie heeft te maken met hoe goed de twee variabelen op n lijn liggen
-> Een sterke correlatie is wnr de 2 variabelen altijd, of bijna altijd, samengaan
- Operationele definitie= Legt verband tsn verschillende grootheden (hoe die berekenen)
Kwalitatief onderzoek
- Naturalistische observatie= Vorm van descriptief onderzoek waarbij gedrag van mensen of
dieren in hun eigen omgeving wordt geobserveerd
-> Gebruikt om objectieve aspecten v/h dagelijks gedrag te bestuderen & hoe het
bevindingen kan opleveren die heel anders zijn dan wat andere methoden opleveren
-
- Gevalstudie (of case-study)= Enige type methodologie waarbij er maar 1 individu de focus is vh
onderzoek -> Gebruikt door Freud
- Narratieve analyse= Kwalitatieve methode = Bestuderen v verhalen relaties v mensen
-> Onderzoekers analyseren de thema's, structuur v/h verhaal v elke persoon ipv
rechtstreeks met deelnemers in contact te treden of hun reacties of gedrag te kwantificeren
Quasi-experimenteel onderzoek
- Zoals experimenteel onderzoek, maar geen random toewijzing waarbij causale variabele niet w
gemanipuleerd
Longitudinaal onderzoek
= Volgt dezelfde mensen doorheen de tijd
ë ë éé ë ë
