samenvatting NST

NORMALE SPRAAK- EN
TAALONTWIKKELING
INLEIDING
Taal bestaat uit 3 taalaspecten of taalcomponenten:
1. Taalvorm
2. Taalinhoud
3. Taalgebruik
 Die zijn belangrijk voor communicatie.

Taal heeft 4 modaliteiten:
1. Begrijpen
2. Uiten
3. Gesproken
4. geschreven
Spraak beperkt zich tot de productie van spraakklanken

Elk taalcomponent of taalaspect kan verder worden ingedeeld in taalfacetten:

1. Fonologie of klankleer
2. Morfologie of woordleer
3. Syntaxis of zinsleer
4. Semantiek of betekenisleer
5. Pragmatiek of taalhandelingsleer

Tabel: taalmodaliteiten en taalaspecten
Bij invulling volledige beschrijving van taalverschijnselen die voorkomen bij cliënt met
taalontwikkelingsstoornis




1
Samenvatting NST FB

,Actief en passief:
 Taalbegrip = passief, je kent het maar kan het nog niet benoemen
 Taalproductie = actief, je kan het woord benoemen
Vb. het verschil tussen boom en bomen  actief wanneer je op het juiste moment het
meervoud kan gebruiken
 Passief = het snappen, begrijpen = taalbegrip
 Actief = zelf produceren, uiten = taalproductie
Taalstaal Een momentopname, een gesprek om zoveel mogelijk taal uit te lokken
door vragen te stellen bij een bepaalde activiteit en dit gesprek opnemen.
Algemeen kader: ICF




 Om naar de cliënt in zijn geheel te kijken, niet enkel naar de stoornis
 Hoe de verschillende factoren elkaar beïnvloeden
 Externe factoren: omgeving, aanwezigheid partner, steun…
 Producten en technologie
 Natuurlijke omgeving
 Ondersteuning en relaties
 Attitudes
 Diensten, systemen en beleid
 Interne factoren: zelfbeeld, karakter…
 Functies
 Specifieke mentale functies: gerelateerd aan taal
 Stem en spraak: articulatie
 Activiteiten
 Leren en toepassen van kennis  aanleren van (extra) taal
 Communicatie
 Communiceren – begrijpen
 Communiceren – zich uiten
 Conversatie en gebruik maken van communicatie apparatuur- en
technieken
 Tussenmenselijke interacties en relaties
2
Samenvatting NST FB

, Belangrijke levensgebieden
 Spelen: deelname aan spelen

Spraak VS taal:
 Taal
 4 modaliteiten
 Begrijpen, uiten, gesproken, geschreven
 Begrijpen of uiten van gesproken of geschreven taal
 Spraak
 Productie van klanken
 articulatie
1. FONOLOGIE EN FONETIEK
Fonetiek: onderzoekt de feitelijke realisering van klanken  klanken/fonen
 Gaat uit naar geheel aan klanken die in taal kunnen voorkomen
 Aandacht voor verschillende articulatieplaatsen- en wijzen van klanken
(articulatorische fonetiek)
 Aandacht voor de natuurkundige kenmerken van klanken (akoestische fonetiek)
 Aandacht voor d waarneming van klanken (auditieve fonetiek)

Fonologie: onderzoekt het klanksysteem van een taal = klankleer
 Voor elke taal een afgebakend setje klanken definiëren die betekenisonderscheidend
werken
 Onderzoekt fonemen = betekenis onderscheidende/distinctieve kenmerken
Vb. rood en lood (kind weet dat het verschillend is, maar kan de r nog niet
produceren
Belangrijk om te weten hoe klanken gevormd worden en hoe je ze kan combineren in
woorden

Klanken worden opgedeeld in 3 categorieën:
1. Consonanten of medeklinkers (p, t, k, s, f…)
2. Vocalen of klinkers (a, e, i, o, ie, oo…)
3. Diftongen of tweeklanken (ui, ei, ij, ou, au…)

Verschillende aandachtspunten van fonetiek en fonologie illustreren aan de hand van
analyse Nederlandse /r/:
 Tongpunt-r: rollende, getrilde, gevormd met puntje van de tong
 Huig-r: achterin de mond gevormd aan uvula of huig
 Individuele verschillen in concrete vorming van tongpunt-r: meer of minder
lang/sterk gerold
 Individuele verschillen in concrete vorming van de huig-r: wrijfklank of meer gerold
als tril
3
Samenvatting NST FB

,  Volgens fonetici: verschillende klanken
 Op verschillende wijzen en op verschillende plaatsen gevormd
 Akoestische fonetici: elke afzonderlijke realisering van r is anders
(spraakgeluid kan verschillen vertonen: geluiddruk, intensiteit, frequentie van
de toonhoogte)

Verschillende tekens voor de verschillende types r:




Fonetici zien de verschillende mogelijkheden om r uit te spreken als varianten:
 Varianten (= allofonen) van hetzelfde foneem /r/
 Omdat de uitspraak niets aan de betekenis van het woord verandert
 Klanken die wel iets aan betekenis veranderen: aparte fonemen (vb. riet ≠ liet) 
hebben betekenisonderscheidende of distinctieve functies
 Concept van distinctiviteit = centraal concept van fonologie

Of bepaalde klank betekenisonderscheidende functie heeft: onderzocht met behulp van
minimale paren:
 Woordparen die zich maar in één klank van elkaar onderscheiden
Vb. riet/liet, zit/pit, peren/beren, boom/bom, heus/geus, kous/kuis, mot/bot



Foneeminventarissen
 = het geheel aan betekenisonderscheidende klanken
 = samenstelling van klanksystemen
 Verschilt van taal tot taal
 Wat in ene taal foneem is, is in andere taal allofoon (variant van foneem
Vb. in het Japans is er geen onderscheid tussen de l en Hoe worden klanken
geproduceerd?




4
Samenvatting NST FB