Module Abdomen: Radiotherapie
Cusustekst abdominale tumoren
1. Orgaanbeweging
- Volgens ICRU 62: setup marges en interne marges van CTV nr PTV
- PTV: rekening houdend met beweging
- Prone vs. Supine invloed op orgaanbeweging
- Orgaanbeweging tussen fracties verschillend bv. Rectumvulling,
gewichtsverlies, krimpen tumor,…
- Tijdens 1 zelfde fractie zwaartekracht
2. Gyneacologische tumoren
2.1. Orgaanbeweging
- Beweging uterus invoed op RT van de cervix
- Uterus: beweging o.i.v. blaasvulling
- Cervix: beweging o.i.v. rectumvulling
- Jonge vrouwen: rotaties
- Populatie gebaseerde marges: x-aantal pt krijgt onnodige bestraling van OAR
IMRT/VMAT tenietgedaan
- Voordelen IMRT/VMAT bij cervixcarcinoma’s
- Verminderen dosistoxiciteit
- IGRT: Steile dosisgradiënten en orgaanbeweging combineren
- Anisotropische marges
- Cervixcarcinoma CTV veel variaties
- Onvoldoende coverage van CTV
- Te veel dosis aan OAR met gevolg tot nevenwerkingen
- Uterus en cervix: bewegen onafhanklijk van elkaar én van beenderige structuren
- Klieren: volgen beenderige structuren
- Dagelijkse controle!!
- PTV contour
- CTV blaas en rectumvolume
- Pelvic pitch
- Body contour
- mbv CTCB
- Traffic light beslissingstool:
- Rood: onmiddelijke actie
- Oranje: actie ondernemen voor volgende fractie
- Groen: geen actie
- Beslissing ligt bij arts
- Flowchart:
- Enkel rotatie + goede CTV coverage fractie kan gegeven worden
- Weinig rotatie + weinig coverage zoeken nr oorzaak
- STOP- teken: mogelijke interventies (bv. rectaal gas verwijderen)
- Take action protocol (TAP):
- Beslissing ligt bij RTT
- Voordeel nr workload en flow toe
,2.2. Blaas-en rectumvulling
- Blaasvulling invloed op positie vd uterus tip
- Consisten volume= minder beweging
- 1u voor CT-simulatie mictie & 2 glazen water drinken
- Blaas gevuld: dundarm gespaard + kleiner volume vd blaas bestraald
- Vulling standardiseren= representativiteit
- Adaptieve RT met plan of the day arbeidsintensief, wel efficient
- ITV aanmaken: volle blaas en lege blaas
- Rectumvulling invloed op de positie vd vagina
- Bij rectumdiameter >4cm/ obstipatie: glycerine suppo/ microlax geven
2.3. Positioneren
- Prone positie:
- Minder dundarm in-field
- Grotere set-up error’s rotatie sacrum
Sparen dundarm teniet
- Supine positie + HF + armen op borst + kikvorshouding
- Knie en feet fix zorgt voor minder rotatie
Kniesteun: rug tegen tafel duwen
- Neksteun
- + kikvorshouding inguinale klierstreek bestralen
- Bellyboard: duwt de mobiele darm uit bestralingsveld
2.4. Toxiciteit
2.4.1. Acute toxiciteit
- Vermoeidheid (zie MSK)
- Misselijkheid en braken
- R/ anti-emetica
- Gewicht opvolgen + advies
- Algemeen advies:
- Freq. Kleine hoeveelheden
- Licht verteerbaar (toch calorierijk)
- Voldoende water
- Radioenteritis/ diarree:
- Afh van de totale dosis/ bestralingsvolume/ techniek/concomitante
behandeling
- r/ anti-diarree mediactie
- Gewicht opvolgen + voedingsadviezen
- Vetarme voeding
- Voldoende water drinken
- Radiocystitis met symptomen: dysurie/ pollakisurie/hematurie/nycturie
- Spontaan na einde RT
- R/ antibiotica bij urineweginfectie/ pijnstilling/ anticholinergica
- Algemeen advies:
- Voldoende water drinken
- Irriterende stoffen vermijden
- Alopecia pubis
- Menopauzale klachten
, - Analeepidermolyse:
- Bij concomitante CTRT
- Pijn bij zitten/ defaeceren
- R/ pijnreductie
- Belang goede hygiëne!!
- Zacht reinigen
- Katoenen ondergroed
- Wondverzorging
- Vaginale mucositis
- Gevoelige, droge mucosa
- Pijn bij seksueel contact
- R/ pijnmedicatie, schimmelinfectie behandelen, vulvaire spoeling
2.4.2. Late toxiciteit
- Radiatie proctits
- Fistels
- Oedeenvorming onderbenen
- Stressfractuur bot
- Seksuele morbiditeit tgv:
- Fibrose vaginaal weefsel:
Vernauwing/verkorting vagina
Minder soepele vaginawanden
- Verminderde vrouwelijke hormonen
Vaginale droogte
Atrofie, verdunning vaginaal slijmvlies
- Verkleving waardoor vagina ontoegankelijk wordt
3. Prostaattumoren
3.1. Orgaanbeweging
- Intrafraction beweging afh. Van duur behandeling
- Prone positie: meer beweging, vnl cranio-caudaal
- O.i.v. hormonen prostaat krimpen
- Blaas en rectale volumes verminderen: prostaat meer naar posterieur
- Rectumvulling influencer!
- SBRT: luchtverplaatsing dunne darm vermijden
- TLP vs. TAP curus
- MRI linac: hoge workflow + resultaat klinisch voordeel nog in OZ
3.2. Blaas-en rectumvulling
- Doel= leeg rectum dmv suppo/ microlax
- Gasvormende voedingsstoffen beperken + koolzuurhoudende dranken
- Gevulde blaas! water laten drinken
- Volhouden van gevulde blaas= uitdaging
- Endorectale ballonsonde plaatsen voor bestraling prostaat fixeren tegen
symfyse
- Rectale spacer= bioafbreekbare hydrogel
- Transperineaal ts rectum en prostaat gespoten
- 3-6m aanwezig
- Duwt prostaat en rectum uit elkaar dosis op rectum verlaagt
Cusustekst abdominale tumoren
1. Orgaanbeweging
- Volgens ICRU 62: setup marges en interne marges van CTV nr PTV
- PTV: rekening houdend met beweging
- Prone vs. Supine invloed op orgaanbeweging
- Orgaanbeweging tussen fracties verschillend bv. Rectumvulling,
gewichtsverlies, krimpen tumor,…
- Tijdens 1 zelfde fractie zwaartekracht
2. Gyneacologische tumoren
2.1. Orgaanbeweging
- Beweging uterus invoed op RT van de cervix
- Uterus: beweging o.i.v. blaasvulling
- Cervix: beweging o.i.v. rectumvulling
- Jonge vrouwen: rotaties
- Populatie gebaseerde marges: x-aantal pt krijgt onnodige bestraling van OAR
IMRT/VMAT tenietgedaan
- Voordelen IMRT/VMAT bij cervixcarcinoma’s
- Verminderen dosistoxiciteit
- IGRT: Steile dosisgradiënten en orgaanbeweging combineren
- Anisotropische marges
- Cervixcarcinoma CTV veel variaties
- Onvoldoende coverage van CTV
- Te veel dosis aan OAR met gevolg tot nevenwerkingen
- Uterus en cervix: bewegen onafhanklijk van elkaar én van beenderige structuren
- Klieren: volgen beenderige structuren
- Dagelijkse controle!!
- PTV contour
- CTV blaas en rectumvolume
- Pelvic pitch
- Body contour
- mbv CTCB
- Traffic light beslissingstool:
- Rood: onmiddelijke actie
- Oranje: actie ondernemen voor volgende fractie
- Groen: geen actie
- Beslissing ligt bij arts
- Flowchart:
- Enkel rotatie + goede CTV coverage fractie kan gegeven worden
- Weinig rotatie + weinig coverage zoeken nr oorzaak
- STOP- teken: mogelijke interventies (bv. rectaal gas verwijderen)
- Take action protocol (TAP):
- Beslissing ligt bij RTT
- Voordeel nr workload en flow toe
,2.2. Blaas-en rectumvulling
- Blaasvulling invloed op positie vd uterus tip
- Consisten volume= minder beweging
- 1u voor CT-simulatie mictie & 2 glazen water drinken
- Blaas gevuld: dundarm gespaard + kleiner volume vd blaas bestraald
- Vulling standardiseren= representativiteit
- Adaptieve RT met plan of the day arbeidsintensief, wel efficient
- ITV aanmaken: volle blaas en lege blaas
- Rectumvulling invloed op de positie vd vagina
- Bij rectumdiameter >4cm/ obstipatie: glycerine suppo/ microlax geven
2.3. Positioneren
- Prone positie:
- Minder dundarm in-field
- Grotere set-up error’s rotatie sacrum
Sparen dundarm teniet
- Supine positie + HF + armen op borst + kikvorshouding
- Knie en feet fix zorgt voor minder rotatie
Kniesteun: rug tegen tafel duwen
- Neksteun
- + kikvorshouding inguinale klierstreek bestralen
- Bellyboard: duwt de mobiele darm uit bestralingsveld
2.4. Toxiciteit
2.4.1. Acute toxiciteit
- Vermoeidheid (zie MSK)
- Misselijkheid en braken
- R/ anti-emetica
- Gewicht opvolgen + advies
- Algemeen advies:
- Freq. Kleine hoeveelheden
- Licht verteerbaar (toch calorierijk)
- Voldoende water
- Radioenteritis/ diarree:
- Afh van de totale dosis/ bestralingsvolume/ techniek/concomitante
behandeling
- r/ anti-diarree mediactie
- Gewicht opvolgen + voedingsadviezen
- Vetarme voeding
- Voldoende water drinken
- Radiocystitis met symptomen: dysurie/ pollakisurie/hematurie/nycturie
- Spontaan na einde RT
- R/ antibiotica bij urineweginfectie/ pijnstilling/ anticholinergica
- Algemeen advies:
- Voldoende water drinken
- Irriterende stoffen vermijden
- Alopecia pubis
- Menopauzale klachten
, - Analeepidermolyse:
- Bij concomitante CTRT
- Pijn bij zitten/ defaeceren
- R/ pijnreductie
- Belang goede hygiëne!!
- Zacht reinigen
- Katoenen ondergroed
- Wondverzorging
- Vaginale mucositis
- Gevoelige, droge mucosa
- Pijn bij seksueel contact
- R/ pijnmedicatie, schimmelinfectie behandelen, vulvaire spoeling
2.4.2. Late toxiciteit
- Radiatie proctits
- Fistels
- Oedeenvorming onderbenen
- Stressfractuur bot
- Seksuele morbiditeit tgv:
- Fibrose vaginaal weefsel:
Vernauwing/verkorting vagina
Minder soepele vaginawanden
- Verminderde vrouwelijke hormonen
Vaginale droogte
Atrofie, verdunning vaginaal slijmvlies
- Verkleving waardoor vagina ontoegankelijk wordt
3. Prostaattumoren
3.1. Orgaanbeweging
- Intrafraction beweging afh. Van duur behandeling
- Prone positie: meer beweging, vnl cranio-caudaal
- O.i.v. hormonen prostaat krimpen
- Blaas en rectale volumes verminderen: prostaat meer naar posterieur
- Rectumvulling influencer!
- SBRT: luchtverplaatsing dunne darm vermijden
- TLP vs. TAP curus
- MRI linac: hoge workflow + resultaat klinisch voordeel nog in OZ
3.2. Blaas-en rectumvulling
- Doel= leeg rectum dmv suppo/ microlax
- Gasvormende voedingsstoffen beperken + koolzuurhoudende dranken
- Gevulde blaas! water laten drinken
- Volhouden van gevulde blaas= uitdaging
- Endorectale ballonsonde plaatsen voor bestraling prostaat fixeren tegen
symfyse
- Rectale spacer= bioafbreekbare hydrogel
- Transperineaal ts rectum en prostaat gespoten
- 3-6m aanwezig
- Duwt prostaat en rectum uit elkaar dosis op rectum verlaagt
