Micorbiologie: virologie
Inleiding virussen
Eigenschappen van virussen (dia 6)
• Obligate intracellulaire moleculaire parasieten
• Infectieus
• Niet met lichtmicroscoop waarneembaar
• Genoom is ofwel DNA ofwel RNA [enkel of (partieel)dubbelstrengig, al dan niet
gefragmenteerd
• De meeste virussen veroorzaken, na inoculatie op celculturen, een typisch cytopathogeen
effect (CPE)
• In tegenstelling tot bacteriën zijn virussen niet gevoelig aan antibiotica. “antibiotica om griep
te bestrijden is even absurd” (reclamespotje)
Dia 7 – 18, ter informatie
Je kan enkel virussen zien met een EM. Het gaat dus niet met een LM
CPE van virussen in celcultuur (dia 19 + 20)
Plaque vorming: virussen opbrengen dan heb je gaatjes, plaques, helemaal links: heel veel gaten te
wijten aan vriusvermeningvuldiging en cellen die dood gaan
Syncytium vorming: cellen gaan samenclusteren en na een tijd afstereven
HIV: T-cellen die een cluster vormen infecteren met HIV dan zal er een CPE en syncytium vorming
Na 4 dagen! Dan zie je ook hoe sterk pathogen dat virus is. Zwarte vlekken: na een paar dagen cellen
volledig verdwenen. Cellen blazen zich op en gaan kapot door het virus
Dia 21, ter informatie
Dia 22
We gaan in deze curus al de virussen onder families gaan brengen. De structuren en algemene
mechanismes zijn belangrijk.
Heel wat virussen hebben een capsid met DNA vanbinnen en dan omgeven door eiwitten. Dat kan
een icosahedrale capsidestructuur zijn
Structuur van een eicosaheder (dia 23)
• 20 vlakken (gelijkzijdige driehoeken)
• 12 hoekpunten
• 30 zijden
Voorbeelden: adenovirus, herpesvirus, picornavirus
Symmetrieassen van een eicosaheder (dia 24 + 25)
5hoek structuur, virussen hebben die al veel eerder ontwikkeld
Capside bestaat steeds uit 12 pentons en hexons
1
,Grote virussen bezitten meer capsomeren. Het aantal pentons is steeds 12, het aantal hexons kan
gaan variëren.
Functie van de spike proteïnen: hechten aan een cel
Soorten capsidestructuren (dia 26 + 27)
• Helicale capsidestructuur
• Complexe capsidestructuur. Bv pokkenvirus of zoals een bacteriofaag (= bacterie-
infecterende virussen)
Vijf basis types van virale symmetrie (dia 29)
Naakt = zonder enveloppe. Enveloppe = lipidestructuur rond het organisme.
Naakt icosahedraal bvb. poliovirus, adenovirus, hepatitis A virus
Naakt helicaal: bvb. tobacco mosaic virus (geen gekende humane pathogenen)
Icosahedraal met enveloppe: bvb. herpes virus, HIV, gele koorts
Helicaal met enveloppe bvb. rabies virus, influenza virus, parainfluenza virus, bof virus, mazelen
virus
Complex type: bvb. Poxvirussen
Dia 30-32: ter informatie
2
,Klassificatie van virussen (dia 33)
De klassificatie van virussen in gebasseerd op de eigenschappen van het genoom van het virus.
Mazelen behoren tot de paramyxoviridae
Binnendringen in gastheercel (dia 34 + 35)
Virussen zullen zich moeten repliceren maar dat gaat enkel wanneer ze een gastheercel gaan
binnendringen. Het is dus noodzakelijk dat dat gebeurd.
De enveloppe van het virus zal contact gaan maken met het cel oppervlak en de capside gaat dan zo
binnekomen en de plasmamembraan zal gaan versmelten met het virusmembraan. Het is een zeer
complex mechanisme.
Sommige virussen zijn naakt maar gaan dan toch hangen aan het celmembraan en gaat het
viruspartikel endocyteren (opnemen). Het capside gaat verder gaan oplossen en zo kan het genetisch
materiaal vrijgezet worden
Het kan ook zijn dat virussen spikes gaan bevatten waardoor deze kunnen gaan binden op de
cellulaire receptoren op de membraan. Zo kan het virus binnen worden gebracht
Penetratie en ontmanteling (uncoating) (dia 36)
Heel wat virussen hebben manieren gevonden om in een cel te gaan infecteren.
Afbeelding 1: Het virus gaat een fusie gaan doen en bevindt zich meteen in het cytoplasma waar het
zich dan ook gaat repliceren
Afbeelding 2: via een transportsystemen binnengebracht worden in de kern en het RNA/DNA van het
virus gaat in het genoom van gastheercel terecht komen
3
, Afbeelding 3: influenza: hele viruspartikel binnen brengen in endosoom hier gebeurt veel pH
verandering zo zal het capside gaan oplossen en zo gaat het virale DNA in het cytoplasma terecht
komen
Afbeelding 4: endosoom en dan lysis zo zal het DNA in de nucleus terecht gaan komen.
Dia 38 + 39: ter informatie
Bacteriofaag die land als een raket op de cel en die zal met stilletos gaatjes maken en zo kan het
binnen dringen.
Al de verschillende stappen kunnen heel snel gaan gebeuren. Het kan van minuten tot dagen
plaatsvinden.
Klassificatie van virussen volgens de symptomen (dia 40)
Wanneer je een verkoudheid hebt kan dat te wijten zijn aan een adenovirus of aan het cornavirus of
aan heel wat andere virussen. Het is dus heel moeilijk om virussen te gaan classificeren op basis van
symptomen.
DNA genoomstructuren (dia 41)
We gaan virussen gaan classificeren op basis van het genoom. Er zijn 2 mogelijkheden van genomen:
• DNA – genoom
• RNA – genoom
Virussen kunnen zowel een enkel als dubbelstrengig DNA hebben. Het is ook mogelijk dat het
partieel dubbelstrengig DNA is dat is het geval bij het hipatitische B virus.
Het humaan papilloma virus is een voorbeeld van een volledig circulair dubbelstering DNA genoom.
RNA genoomstructuren (dia 42)
In dit geval kan het ook zowel dubbelstrengig als enkelstrengig zijn. Het rotavirus is een virus met een
dsRNA. Het mazelenvirus is een voorbeeld van ssRNA.
4
Inleiding virussen
Eigenschappen van virussen (dia 6)
• Obligate intracellulaire moleculaire parasieten
• Infectieus
• Niet met lichtmicroscoop waarneembaar
• Genoom is ofwel DNA ofwel RNA [enkel of (partieel)dubbelstrengig, al dan niet
gefragmenteerd
• De meeste virussen veroorzaken, na inoculatie op celculturen, een typisch cytopathogeen
effect (CPE)
• In tegenstelling tot bacteriën zijn virussen niet gevoelig aan antibiotica. “antibiotica om griep
te bestrijden is even absurd” (reclamespotje)
Dia 7 – 18, ter informatie
Je kan enkel virussen zien met een EM. Het gaat dus niet met een LM
CPE van virussen in celcultuur (dia 19 + 20)
Plaque vorming: virussen opbrengen dan heb je gaatjes, plaques, helemaal links: heel veel gaten te
wijten aan vriusvermeningvuldiging en cellen die dood gaan
Syncytium vorming: cellen gaan samenclusteren en na een tijd afstereven
HIV: T-cellen die een cluster vormen infecteren met HIV dan zal er een CPE en syncytium vorming
Na 4 dagen! Dan zie je ook hoe sterk pathogen dat virus is. Zwarte vlekken: na een paar dagen cellen
volledig verdwenen. Cellen blazen zich op en gaan kapot door het virus
Dia 21, ter informatie
Dia 22
We gaan in deze curus al de virussen onder families gaan brengen. De structuren en algemene
mechanismes zijn belangrijk.
Heel wat virussen hebben een capsid met DNA vanbinnen en dan omgeven door eiwitten. Dat kan
een icosahedrale capsidestructuur zijn
Structuur van een eicosaheder (dia 23)
• 20 vlakken (gelijkzijdige driehoeken)
• 12 hoekpunten
• 30 zijden
Voorbeelden: adenovirus, herpesvirus, picornavirus
Symmetrieassen van een eicosaheder (dia 24 + 25)
5hoek structuur, virussen hebben die al veel eerder ontwikkeld
Capside bestaat steeds uit 12 pentons en hexons
1
,Grote virussen bezitten meer capsomeren. Het aantal pentons is steeds 12, het aantal hexons kan
gaan variëren.
Functie van de spike proteïnen: hechten aan een cel
Soorten capsidestructuren (dia 26 + 27)
• Helicale capsidestructuur
• Complexe capsidestructuur. Bv pokkenvirus of zoals een bacteriofaag (= bacterie-
infecterende virussen)
Vijf basis types van virale symmetrie (dia 29)
Naakt = zonder enveloppe. Enveloppe = lipidestructuur rond het organisme.
Naakt icosahedraal bvb. poliovirus, adenovirus, hepatitis A virus
Naakt helicaal: bvb. tobacco mosaic virus (geen gekende humane pathogenen)
Icosahedraal met enveloppe: bvb. herpes virus, HIV, gele koorts
Helicaal met enveloppe bvb. rabies virus, influenza virus, parainfluenza virus, bof virus, mazelen
virus
Complex type: bvb. Poxvirussen
Dia 30-32: ter informatie
2
,Klassificatie van virussen (dia 33)
De klassificatie van virussen in gebasseerd op de eigenschappen van het genoom van het virus.
Mazelen behoren tot de paramyxoviridae
Binnendringen in gastheercel (dia 34 + 35)
Virussen zullen zich moeten repliceren maar dat gaat enkel wanneer ze een gastheercel gaan
binnendringen. Het is dus noodzakelijk dat dat gebeurd.
De enveloppe van het virus zal contact gaan maken met het cel oppervlak en de capside gaat dan zo
binnekomen en de plasmamembraan zal gaan versmelten met het virusmembraan. Het is een zeer
complex mechanisme.
Sommige virussen zijn naakt maar gaan dan toch hangen aan het celmembraan en gaat het
viruspartikel endocyteren (opnemen). Het capside gaat verder gaan oplossen en zo kan het genetisch
materiaal vrijgezet worden
Het kan ook zijn dat virussen spikes gaan bevatten waardoor deze kunnen gaan binden op de
cellulaire receptoren op de membraan. Zo kan het virus binnen worden gebracht
Penetratie en ontmanteling (uncoating) (dia 36)
Heel wat virussen hebben manieren gevonden om in een cel te gaan infecteren.
Afbeelding 1: Het virus gaat een fusie gaan doen en bevindt zich meteen in het cytoplasma waar het
zich dan ook gaat repliceren
Afbeelding 2: via een transportsystemen binnengebracht worden in de kern en het RNA/DNA van het
virus gaat in het genoom van gastheercel terecht komen
3
, Afbeelding 3: influenza: hele viruspartikel binnen brengen in endosoom hier gebeurt veel pH
verandering zo zal het capside gaan oplossen en zo gaat het virale DNA in het cytoplasma terecht
komen
Afbeelding 4: endosoom en dan lysis zo zal het DNA in de nucleus terecht gaan komen.
Dia 38 + 39: ter informatie
Bacteriofaag die land als een raket op de cel en die zal met stilletos gaatjes maken en zo kan het
binnen dringen.
Al de verschillende stappen kunnen heel snel gaan gebeuren. Het kan van minuten tot dagen
plaatsvinden.
Klassificatie van virussen volgens de symptomen (dia 40)
Wanneer je een verkoudheid hebt kan dat te wijten zijn aan een adenovirus of aan het cornavirus of
aan heel wat andere virussen. Het is dus heel moeilijk om virussen te gaan classificeren op basis van
symptomen.
DNA genoomstructuren (dia 41)
We gaan virussen gaan classificeren op basis van het genoom. Er zijn 2 mogelijkheden van genomen:
• DNA – genoom
• RNA – genoom
Virussen kunnen zowel een enkel als dubbelstrengig DNA hebben. Het is ook mogelijk dat het
partieel dubbelstrengig DNA is dat is het geval bij het hipatitische B virus.
Het humaan papilloma virus is een voorbeeld van een volledig circulair dubbelstering DNA genoom.
RNA genoomstructuren (dia 42)
In dit geval kan het ook zowel dubbelstrengig als enkelstrengig zijn. Het rotavirus is een virus met een
dsRNA. Het mazelenvirus is een voorbeeld van ssRNA.
4
