Samenvatting zelfstudie kanker

Zelfstudie opdracht: Kanker genetica


Leermiddelen

 Handboek “Genetics and Genomics in Medicine” hoofdstuk 10, secties 10.1 en 10.2 .
 Slides
De tekst en de slides worden via Blackboard ter beschikking gesteld.

Doelstellingen

 De student kent de concepten van ongereguleerde celgroei en kanker.
Genetische controle van: celgroei, celdifferentiatie, celdeling, celdood
Somatische mutaties in genen kunnen aanleiding geven tot kanker. Niet elk gen is betrokken bij elke tumor.
In zeldzame gevallen is kanker een (dominant) erfelijke ziekte

Tumorigenese = proces met vele stadia
-> graduele verandering van cellen
-> cellen worden meer en meer maligne naarmate er meer mutaties optreden

 De student kent de concepten benigne, maligne en metastase met betrekking tot tumoren.
Benigne = goedaardige tumor, geen invasie of metastase
Maligne = kwaadaardige tumor, invasie en metastase
Metastase = tumorcel verplaatst zich via bloed of lymfevatsysteem -> ontstaan van een andere tumor op
een verder gelegen plaats

 De student kent positieve en negatieve regulatoren van celgroei en celdood, en begrijpt
hun verhouding met betrekking tot tumoren.
Positieve regulatoren Negatieve regulatoren
-> klassieke oncogenen: positieve invloed op -> klassieke tumor supressor genen ->
celproliferatie negatieve invloed op celproliferatie
-> telomerase: positieve invloed op -> indirect gedragende tumor supressor
celproliferatie genen -> negatieve invloed op celproliferatie
-> anti-apoptotische genen: negatieve -> apoptitische genen -> positieve invloed op
invloed op celdood celdood




1

,  Ontstaan van kanker
Monoklonale oorsprong:
-> bijna alle tumoren zijn door celdeling ontstaan uit 1 cel
-> impliceert niet dat de originele vooroudercel initieel alle karakteristieken van een tumorcel had

Genetische veranderingen (driver mutaties) aan de basis van kanker
-> vrijwel allemaal somatische mutaties
-> af en toe kunnen mutaties in de kiemlijn voorkomen: geërfd -> fam. met hoge incidentie van
specifieke tumoren

Vroege driver mutaties -> verhoogde kans op latere mutaties
 Groeivoordeel: meer celdelingen -> meer mutaties
 Genomische instabiliteit:
o Meeste tumoren vertonen chromosomale instabiliteit (abnormaal aantal tumoren,
structurele herrangschikkingen)
o Bevorderd activatie van oncogenen en verlies van tumor supressor genen
o Sommige tumoren hebben mutaties in DNA herstel genen
o Epigenetische instabiliteit kan optreden

 De student kent telomeren en telomerase, en begrijpt het belang ervan bij immortaliteit
van cellen.
Telomeer = stukje DNA dat de belangrijkste genen beschermt tegen korter worden van een
chromosoom
Telomerase zorgt voor verlenging van het telomeer

 De student kent de 10 “hallmarks of cancer”, zoals voorgesteld in tabel 10.2.
1. Zelfvoorziening in groeisignalen: oncogenen zorgen voor overproductie van al dan niet mutante
proteïnen uit groeistimulerende pathways
2. Ongevoelig voor anti-groeisignalen: TP53 inactiveren om te voorkomen dat P53 ce cel cyclus
stopzet
3. Vermogen om apoptose te vermijden: mutatie P53
4. Replicatieve onsterfelijkheid: telomerase
5. Genomische instabiliteit: inactiveren van genen die bijdragen bij DNA herstel
6. Inductie angiogenese: VEGF
7. Weefselinvasie en metastase: E cadherine inactiveren
8. Vermogen om immuunvernietiging te voorkomen: immuunsupressiefactoren zoals TGF β
produceren
9. Inductie tumorbevorderende ontsteking
10. Herprogrammering van energiemetabolisme: aerobische glycolyse induceren

 De student kent het “Vogelstein” paradigma over de multi-stage evolutie van kanker,
zoals voorgesteld in figuur 10.4.
Tumor niet in 1 stap onstaat maar is een multistap proces waarbij telkens een bijkomende mutatie
in tumorsupressor gen/ oncogen ontstaat.
Driver mutatie -> klonale expansie -> nieuwe driver mutatie -> klonale expansie -> nieuwe driver
mutatie -> klonale expansie …
Gebasseerd op dikke darm: normaal epitheel (strek delend) -> APC -> klein adenoma -> RAS ->

2