Samenvatting deeltentamen 2 celbiologie en immunologie

Celbiologie
Toxicologie
Kanker is een verzamelnaam voor ziektes, met als algemeen kenmerk een ontspoorde
celgroei die zowel geconcentreerd als verspreid kan zijn over het luchaam

Tumoren
- Goed-aardig (benign)  ingekapselde gedifferentiaarde cellen met langzamen groei
o Kunnen nog wel overlast veroorzaken en ontwikkelen in een kwaadaardige
tumor
- Kwaadaardig (maligne)  gedifferentieerde, invasieve en uitgezaaide cellen
(metastase vooral door lymfestelsel)

Risicofactoren voor kanker  milieomstandigheden verschillen tussen individuen en
populaties, dus kankerprevalentie ook
1. Genetische factoren (pre-dispositie)
2. Milieufactoren: voeding, straling, stoffen anders dan voeding, vezels en virussen
3. Hormonale en reproductiefactoren
4. Zwangerschap

Percival Pott legde relaties tussen kanker en blootstelling aan stoffen; kanker op latere
leeftijd na blootstelling op jonge leeftijd en arbeidshygiene en kankerpreventie

Multistage proces van kankerontwikkeling/carcinogenese en kenmerken van de fases
1. Initiatie: verandering in DNA als gevolg van mutaties
o Mutaties hebben gevolgen op DNA niveau of eiwit-niveau door een
veranderde nucleotidevolgorde, wat kan worden doorgegeven aan
dochtercellen als het niet wordt gerepareerd voor celdeling
2. Promotie: differentiatie van de cellen en versnelde celdeling
o Bepaalde drempelwaarde na een initiator is nodig voor het veroorzaken van
kanker
o Meten van tumorpromoverende potentie van stoffen door intracellulaire
communicatie te remmen
3. Progressie: invasie en metastase
o Kenmerkend: karyotypische instabiliteit, extra mutaties en onomkeerbaarheid

Normale cellen  pre-neoplastische cellen  tumorcel  kwaadaardige tumorcel

DNA schade ontstaat door
1. Elektrofiele (reactieve) stoffen waarbij een stof aan een base bindt en een DNA
adduct vormt
2. Intercalerende stoffen die zich tussen nucleotiden wrikken  zorgen voor frameshift
mutaties

Typen mutaties  basepaar vs frame shifts
- Missense: andere nucleotide ingebouwd  ander aminozuur  ander eiwit

, - Silent  andere nucleotide ingebouwd  zelfde aminozuur
- Nonsense  vroegtijdig stopcodon
- Deletie of insertie  nucleotide eruit of erin

DNA reparatiemechanismen: base excision, nucleotide excision, recombinatie en error prone
repair

Carcinogene stoffen kunnen kanker veroorzaken
Genotoxische carcinogenen beschadigen DNA
- Meten van genotoxische potentie door cellen bloot te stellen, DNA te knippen en een
radioactief label aan nucleotide te hangen
Niet-toxissche carcinogenen zijn tumor promoverende stoffen  deel hiervan is mutageen
Mutagen stoffen veroorzaken overerfbare veranderingen in de
- Direct: procarcinogeen wordt metabolisch geactiveerd, bindt aan DNA, vormt een
mutatie en ondergaat een kwaadaardige transformeerd
- Indirect: procarcinogeen wordt gedetoxiceerd en vormt uitscheidbare metabolieten
o Moeten geactiveerd worden om mutageen te worden
- Meten van mutagene potentie  Ames assay
o Gemuteerde bacterie kon geen histidine meer synthetiseren  mutagene
stof erbij zorgde dat histidine werd gevormd
o Testen voor indirecte mutageniteit door het toevoegen van een metabolische
functie (bv S9)
- Voorbeelden
o Dimethylsulfaat (direct) methylerende verbinding (nucleotide vervangen
met uracil)
o Alfatoxine wordt geproduceerd door schimmels, ondergaat een
biotransformatie en vormt een adduct
o Benzo[a]pyreen is een polycyclische aromatische koolwaterstof en is een
restproduct van onvolledige verbranding  PAKs
 CYP enzymen zorgen voor biotransformatie en vormen van een adduct
o Nitrosamines uit tabaksrook kunnen ook aan DNA binden