Samenvatting Colleges met Eigen Aantekeningen Blok 6 Marktordening In De Zorg (GW206)

Samenvatting Colleges

Week 1
College 1.1 – Marktordening in de zorg
Perfecte marktwerking is in de gezondheidszorg een illusie. Het idee van perfecte marktwerking is
dat als iedereen zijn eigen belang nastreeft, dan komt het wel goed. Dit werkt echter niet in de zorg.

Vier voorwaarden voor perfecte marktwerking:
1. Aanbieders verkopen allemaal hetzelfde product
a. Dit zijn homogene producten
b. Geen enkel verschil tussen waar je het koopt
2. Aanbieders zijn prijsnemers
a. De markt bepaalt de prijs en deze prijs is gegeven
3. Toe- en uittreding is vrij
a. Je kan de markt zonder schulden verlaten
4. Aanbieders & vragers beschikken over perfecte informatie
a. De informatie is gelijk verdeeld

Pareto-effeciëntie = De uitkomst van een markt is zodanig dat als je iemand/een organisatie
verbeterd, dan gaat iemand anders/een andere organisatie er altijd op achter uit.

Marktfalen is een risico:
- Marktmechanisme werkt niet altijd goed
- Marktwerking kan leiden tot uitkomsten die vanuit maatschappelijk oogpunt suboptimaal
zijn
- Overheidsingrijpen is dan nodig

Maar overheidsfalen evenzeer:
- Overheidsingrijpen kan gewenst zijn om marktfalen te voorkomen of te corrigeren, maar het
kan ook leiden tot uitkomsten die vanuit maatschappelijk oogpunt suboptimaal zijn =
overheidsfalen

Markt & overheid dienen hand in hand te gaan
- Marktordening in de gezondheidszorg is niet eenvoudig
- Zoektocht naar juiste balans
- Voortdurende uitdaging:
o Marktfalen vs. overheidsfalen
 Voorkomen marktfalen door regulering kan leiden tot overheidsfalen en vice
versa

Het Nederlandse zorgstelsel

- Het gedachtegoed achter het huidige Nederlandse zorgstelsel is gebaseerd op bekende
internationale principes: toegang tot zorg voor iedereen, solidariteit via een voor iedereen
verplichte en toegankelijke zorgverzekering, en goede kwaliteit van
zorg
- Er zijn vier stelselwetten:
o Zorgverzekeringswet (Zvw)
 Zorginkoop door de zorgverzekeraar

1

, o Wet langdurige zorg (Wlz)
 CIZ = geeft aan of iemand onder de Wlz valt
 Zorgkantoor wordt geregeld door de grootste
zorgverzekeraar per regio
 Je hebt geen keuze in zorgkantoren, als je woont in een
bepaalde regio dan behoor je tot het zorgkantoor in
die regio
 Zorginkoop door zorgkantoor
o Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
 Zorginkoop door gemeente
o Jeugdwet
 Zorginkoop door de gemeente
 Gemeente zou moeten weten wat zijn/haar
inwoners nodig hebben




College 1.2 – Agency problemen & aanbodgeïnduceerde vraag
Vrije gevestigde specialist = Specialist die zijn eigen bedrijf heeft, dus hoe meer volume, hoe meer
behandelingen, hoe meer operaties en hoe meer inkomen

Specialist in loondienst = Specialist met een vast salaris

Asymmetrische informatie
- Noodzakelijke voorwaarde voor een goed functionerende markt:
o Vragers en aanbieders zijn goed en gelijk geïnformeerd
- Voldoen markten in de gezondheidszorg hieraan?
o Nee, informatie is vaak ongelijk (asymmetrisch) verdeeld
o Klassiek voorbeeld: patiënt t.o.v. arts
- Ongelijk verdeelde informatie  principaal-agent problemen
o Relatief slecht geïnformeerde partij = principaal
o Relatief goed geïnformeerde partij = agent
- Ongelijk verdeelde informatie & probleem bij uiteenlopende belangen
o Geen risico op misbruik bij gelijke doelstelling
o Wel risico op misbruik bij ongelijke doelstelling
 Bijv. de arts kan een ander geneesmiddel voorschrijven, omdat dat hem
meer inkomen oplevert. Jij gaat er dan vanuit dat het geneesmiddel wel goed
is voor je
 Eigen belang agent ≠ belang principaal
 Immoreel gedrag mogelijk (‘moreel gevaar’)
 Wanneer het eigenbelang van de agent boven het belang van de
principaal staat

Principaal-agentproblemen: gezondheidszorg
- Vijf potentiële principaal-agentproblemen:
o Patiënt  zorgaanbieder
o Zorgverzekeraar  verzekerde


2

,  Bijv. fietsverzekering. Zijn vele voorwaarden aan, bijv. 2 sleutels hebben
maar dit kan vaak niet gecontroleerd worden
o Zorgverzekeraar  aspirant-verzekerde
 Bijv. extra verzekering voor skiën. De zorgverzekeraar verwacht dat je het
maximale doet om gezond te blijven, maar dat gebeurd niet altijd
 Aspirant-verzekerde = je bent nog niet verzekerd, maar je weet dat je
verzekering goedkoper is dan zelf je behandelingen betalen
o Verzekerde  zorgverzekeraar
o Zorgverzekeraar  zorgaanbieder
- Mogelijke oplossingen voor principaal-agentproblemen:
o Verkleinen informatie-asymmetrie
o (meer) gelijkschakelen van belangen
o Regelgeving door de overheid (= institutionele remedies)
- Principaal-agentprobleem is marktfalen  dit kan je oplossen met nieuwe wetten

Risico op insolventie = Als je als organisatie niet langer solvent bent dan kan je niet aan je
kortlopende betalingsverplichtingen voldoen. Dan zal je dus failliet gaan.

Solvabiliteitseisen = Eisen waar organisaties aan moeten doen voor hun solvabiliteit

Praktijkvariatie = Het grote verschil in behandelingen tussen verschillende zorgverleners in
verschillende regio’s

Asymmetrische informatie & vraaginductie
- Aanbodgeïnduceerde vraag
o Supplier-induced demand (SID)
- Mogelijke tegenkrachten SID bij artsen
o Doelinkomen i.p.v. zo hoog mogelijk inkomen
o Hoger inkomen vs. minder vrije tijd
o Beroepsethiek  Eed van Hyppocrates
 Geen misbruik maken van medische kennis, dus geen asymmetrische
misbruik

Nutsfunctie artsen & vraaginductie
- McGuire & Pauly (1991, JHE)
o
- Rizzo & Zeckhauser (2003, RES)
o
- Nutsfunctie = hoe prettiger je je voelt
o Y = inkomen
o V = vrije tijd
o I = vraaginductie
o DU/DY = meer nut
o DU/DV = meer nut
o DU/DI = minder nut, want het gaat tegen de gedragscode in
o De arts streeft niet naar een hoger inkomen, want vrije tijd is schaars. Een zo hoog
mogelijk inkomen betekent dat je altijd moet werken en dus geen vrije tijd over
houdt


3

, Asymmetrische informatie: vraaginductie
- Uitlokken van extra vraag
- Toename van aanbod = verschuiving van de
aanbodcurve naar rechts
- Een gevolg daarvan is de verschuiving van de
vraagcurve
- Dit zorgt er dan voor dat er bij dezelfde prijs een
kleinere hoeveelheid artsen op de markt is. In totaal
neemt dan de vraag toe, maar in totaal betekent dat
minder
- Er is een grotere vraag bij dezelfde prijs  dit leidt
tot een prijsstijging en een hoeveelheidsstijging
- V0 naar V1 = Supply-induced demand

Financiële prikkels & agency problemen
- Doel: belangen zorgaanbieder = belangen patiënt/zorginkoper
- Belangrijke kanttekeningen
o Intrinsieke vs. extrinsieke motivatie
 Financiële prikkels hangen samen met extrinsieke motivatie  beloning van
buiten jezelf
 Ze kunnen dan een deel van hun intrinsieke motivatie verliezen
o Invloed persoonlijke kenmerken & context
o Meten van prestaties & causaliteit
 Je moet de prestaties goed kunnen meten en je moet weten dat dit wel goed
in causaal verband met de gezondheidstoestand van de patiënt
- Agent en principaal moeten hetzelfde belang krijgen
- Basishonorering
o Per consult/verrichting/verpleegdag
 Fee-for-service
o Per zorgbundel per patiënt per periode
 Bundled payment
o Per zorgbundel per verzekerde per periode
 Capitation payment
o Vast bedrag per periode
 Salaris / budget
- Prestatie-opslagen
o Wat, wie, hoe & neveneffecten?

Basishonorering: twee uitersten




4