M209 Mediapsychologie
Hogeschool van Amsterdam - Creative Business – Leerdoelen
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wat is mediapsychologie? 2
Hoofdstuk 2: De psychologische benadering van media-effecten 4
Hoofdstuk 3: Een model van media-informatieverwerking 6
Hoofdstuk 4: Selectie en interactie 9
Hoofdstuk 5: Arousel en aandacht 11
Hoofdstuk 6: Waarderen 13
Hoofdstuk 7: Onthouden 14
Hoofdstuk 8: Interpreteren 16
Hoofdstuk 9: Attitudes en overreding 18
Hoofdstuk 10: Invloed van media op gedrag 20
Hoofdstuk 11: Mediagebruik 21
Hoofdstuk 12: Ontwikkelingen in media en mediagebruik 22
,Hoofdstuk 1: Wat is mediapsychologie?
1.1 Psychologie
Mediapsychologie = de studie van de cognitieve en affectieve verwerking van media-informatie
(zowel bewust als automatisch), en van de mediaconsumptie, dus hoe mensen met media omgaan.
De psychologie bestudeert op een wetenschappelijke manier het gedrag dat mensen vertonen in een
bepaalde sociale omgeving en in een bepaalde context. We onderscheiden in de psychologie de
volgende basisvakken:
De functieleer: onderzoek naar de ‘menselijke mogelijkheden’ in de zin van waarnemen,
leren, geheugen, en gevoelens.
De ontwikkelingsleer: beschrijft de levensloop van mensen in fasen van jonggeborene tot
oudere.
De persoonlijkheidsleer: onderzoekt verschillen in kenmerken tussen mensen.
De sociale psychologie: onderzoekt de invloed van de sociale context op individuen,
bijvoorbeeld de invloed van groepen, zoals familie, vrienden, collega’s of de gehele
samenleving.
Toepassingsgebieden:
Klinische psychologie
Onderwijspsychologie
Arbeids- en organisatiepsychologie
Consumentenpsychologie
Mediapsychologie
1.2 Mediapsychologie: oorsprong en ontwikkeling
Er zijn meerdere disciplines die zich met onderzoek naar media bezighouden. De mediapsychologie is
pas in beeld gekomen toen de televisie werd uitgevonden en zich razendsnel ontwikkelde tot
populair massamedium. Het bleek niet alleen interessant voor amusement, maar ook voor het
bereiken van grote publieksgroepen.
De eerste psycholoog met interesse voor media was Rudolf Arnheim. Hij deed een opleiding met
onderzoek voor de visuele waarneming. In 1935 schreef Arnheim een artikel met een vooruitblik op
televisie. Arnheim verwachtte een botsing tussen informatie en entertainment, kennisoverdracht en
verstrooiing.
Na de Tweede Wereldoorlog richtten psychologen zich in hun mediaonderzoek in eerste instantie op
de educatieve toepassingen van audiovisuele media. Belangrijke thema’s in dit onderzoek zijn de
didactische ingrepen in programma’s, de informatiedichtheid, manieren van visualisatie en de relatie
tussen beeld en geluid.
Vanaf de jaren zestig kwam onderzoek op gang naar de mogelijke schadelijke invloed van
geweldsbeelden op televisie. De opkomst van nieuwe media, vooral internet, heeft ervoor gezorgd
dat er steeds meer mediapsychologisch onderzoek naar nieuwe media wordt gedaan.
1.3 mediapsychologie: domeinafbakening
Het verschil tussen de traditionele communicatiewetenschap en mediapsychologie is dat de
communicatiewetenschap de effecten van media onderzoekt met betrekking tot het publiek of de
samenleving in het algemeen. De mediapsychologie richt zich echter op effecten op individuen,
media wordt onderzocht vanuit het gebruikersperspectief. De mediapsychologie gaar uit van
psychologische theorieën over waarneming, geheugen, emotie en over externe invloeden op
2
, individuen. Ook gaat het om psychologische effecten van mediagebruik en mediaboodschappen op
individuele gebruikers ervan.
3
Hogeschool van Amsterdam - Creative Business – Leerdoelen
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wat is mediapsychologie? 2
Hoofdstuk 2: De psychologische benadering van media-effecten 4
Hoofdstuk 3: Een model van media-informatieverwerking 6
Hoofdstuk 4: Selectie en interactie 9
Hoofdstuk 5: Arousel en aandacht 11
Hoofdstuk 6: Waarderen 13
Hoofdstuk 7: Onthouden 14
Hoofdstuk 8: Interpreteren 16
Hoofdstuk 9: Attitudes en overreding 18
Hoofdstuk 10: Invloed van media op gedrag 20
Hoofdstuk 11: Mediagebruik 21
Hoofdstuk 12: Ontwikkelingen in media en mediagebruik 22
,Hoofdstuk 1: Wat is mediapsychologie?
1.1 Psychologie
Mediapsychologie = de studie van de cognitieve en affectieve verwerking van media-informatie
(zowel bewust als automatisch), en van de mediaconsumptie, dus hoe mensen met media omgaan.
De psychologie bestudeert op een wetenschappelijke manier het gedrag dat mensen vertonen in een
bepaalde sociale omgeving en in een bepaalde context. We onderscheiden in de psychologie de
volgende basisvakken:
De functieleer: onderzoek naar de ‘menselijke mogelijkheden’ in de zin van waarnemen,
leren, geheugen, en gevoelens.
De ontwikkelingsleer: beschrijft de levensloop van mensen in fasen van jonggeborene tot
oudere.
De persoonlijkheidsleer: onderzoekt verschillen in kenmerken tussen mensen.
De sociale psychologie: onderzoekt de invloed van de sociale context op individuen,
bijvoorbeeld de invloed van groepen, zoals familie, vrienden, collega’s of de gehele
samenleving.
Toepassingsgebieden:
Klinische psychologie
Onderwijspsychologie
Arbeids- en organisatiepsychologie
Consumentenpsychologie
Mediapsychologie
1.2 Mediapsychologie: oorsprong en ontwikkeling
Er zijn meerdere disciplines die zich met onderzoek naar media bezighouden. De mediapsychologie is
pas in beeld gekomen toen de televisie werd uitgevonden en zich razendsnel ontwikkelde tot
populair massamedium. Het bleek niet alleen interessant voor amusement, maar ook voor het
bereiken van grote publieksgroepen.
De eerste psycholoog met interesse voor media was Rudolf Arnheim. Hij deed een opleiding met
onderzoek voor de visuele waarneming. In 1935 schreef Arnheim een artikel met een vooruitblik op
televisie. Arnheim verwachtte een botsing tussen informatie en entertainment, kennisoverdracht en
verstrooiing.
Na de Tweede Wereldoorlog richtten psychologen zich in hun mediaonderzoek in eerste instantie op
de educatieve toepassingen van audiovisuele media. Belangrijke thema’s in dit onderzoek zijn de
didactische ingrepen in programma’s, de informatiedichtheid, manieren van visualisatie en de relatie
tussen beeld en geluid.
Vanaf de jaren zestig kwam onderzoek op gang naar de mogelijke schadelijke invloed van
geweldsbeelden op televisie. De opkomst van nieuwe media, vooral internet, heeft ervoor gezorgd
dat er steeds meer mediapsychologisch onderzoek naar nieuwe media wordt gedaan.
1.3 mediapsychologie: domeinafbakening
Het verschil tussen de traditionele communicatiewetenschap en mediapsychologie is dat de
communicatiewetenschap de effecten van media onderzoekt met betrekking tot het publiek of de
samenleving in het algemeen. De mediapsychologie richt zich echter op effecten op individuen,
media wordt onderzocht vanuit het gebruikersperspectief. De mediapsychologie gaar uit van
psychologische theorieën over waarneming, geheugen, emotie en over externe invloeden op
2
, individuen. Ook gaat het om psychologische effecten van mediagebruik en mediaboodschappen op
individuele gebruikers ervan.
3
