College 3 - Minor Beleid en Management in de Publieke Sector

College 3 – Inleiding Management

 Nele Cannaerts
 Het belang van motivatie
 Literatuur Rainey hfst 9 en 10



Doelstellingen college 3

 Na afloop kan de student uitleggen waarom het motiveren van personeel essentieel is voor
het succes van iedere organisatie;
 Na afloop van het college is de student op de hoogte van de belangrijkste auteurs, begrippen
en theorieën op het gebied van de motivatietheorie;
 Na afloop van het college kan de student aangeven op welke wijze de publieke context van
organisaties motivatie van werknemers beïnvloedt
 Na afloop van het college is de student op de hoogte van de essentie van de hoofdstukken 8,
9 en 10 van het boek van Rainey.



Doelstellingen college 3

 Hoofdstuk 8 gaat specifiek over:
o Organisatiestructuur
 Hoofdstuk 9 gaat specifiek over:
o Motivatie in de context van de publieke sector
o Belangrijkste motivatietheorieën
 Hoofdstuk 10 gaat specifiek over:
o Belangrijkste concepten bij onderzoek naar motivatie en attitudes (satisfactie,
commitment en aandacht voor ‘incentives’ (‘prikkels’))
o Concepten die specifiek in publieke context van belang zijn (Public Service
Motivation (PSM))

We gaan het hebben over belang van motivatie. Eerst behandelen we nog een heel belangrijk
hoofdstuk 8. Daarna hoofdstuk 9: verschillende motivatietheorieën, hoe kunnen we het benaderen en
ernaar kijken? Dan hoofdstuk 10: globaal kijken hoe motivatie in de publieke sector tot onderzoek
uitkomt en Public Service Motivation.



College 3: Het belang van motivatie

 Vier hoofdvragen
o Hoe kenmerkt ‘de structuur’ van organisaties zich? (Vorige keer)
o Wat is motivatie? (definitie?)
o Welke motivatietheorieën kunnen we onderscheiden?
o Welke specifieke publieke sector concepten inzake motivatie kunnen we
onderscheiden in wetenschappelijk onderzoek?

,De ‘harde’ kant van organiseren

 Hoe kenmerkt ‘de structuur’ van organisaties zich? (hoofdstuk 8)



Organisatiestructuur (H8)




Organogram Belastingdienst

 Waar hebben we het over?
 ‘… researchers use the term structure to refer to the configuration of the hierarchical levels
and specialized units and positions within an organization and to the formal rules governing
these arrangements’ (p. 211)
 Vb. Organogram Belastingdienst

Waarom behoort dit tot de harde kant van organiseren? Dit komt doordat omdat als we kijken naar
structuur, dan kijken we naar formele aspecten van een organisatie. Hetzelfde als we kijken naar
strategie en ormele doelstellingen. Kortom, gericht op niet- menselijke aspecten. Strategien en
structuren kunnen zich ontwikkelen zonder dat er mensen zijn binnen die organisatie.

Hoe wordt een structuur in een organisatie vaak weergegeven? Voorbeeld is het organogram
hierboven. Organogram = visuele weergave van de structuur van een organisatie.

In organogram hierboven zie je drie hoofdcomponenten op het onderste niveau. Daarboven zit een
plaatsvervangen directeur-generaal en directeur-generaal. Stel je wilt wat weten van de douane als
onderdeel van de organisatie. Dan moet je kijken naar hoofdcomponent primaire processen en
uitvoering. ‘Op papier’ zie je dus de hierarchische niveaus, gespecialiseerde onderdelen en posities en
hoe zij tot elkaar verhouden. Dit is tastbaar en je kan het bekijken.

…arrangements. They use technology and tasks to refer to the work processes of an organization that
often serve as major influences on the design of organizational structure. As the historical review in
Chapter Two showed, the concept of organizational structure has played a central role in
organization and management theory from the beginning. Researchers have analyzed organizational
technologies and tasks as important elements affecting the best structure. In spite of the constraints
placed on them, public managers have considerable authority over the structure of their
organizations and make many decisions in relation to technology and tasks, so current thinking on
these topics is important to effective public management.

, Organisatiestructuur… meer precies

Elke organisatie heeft zo’n formele structuur. Daarnaast hebben oganisaties ook een informele
organisatiestructuur. Bij een organogram kijk je dus naar een formele structuur met regels, functies
bij hun unit etc. Kortom, formeel en vast.

Eerder keken we al naar de historische ontwikkeleingen en benaderingen van de kijk naar
organisaties. We zagen gesloten systemen en de 2 kritieken: menselijke kant en open systeem
benadering. Standpunt was: het mens speelt een rol in de organisatie en dus zijn er ook informele
elementen in organisaties. Mensen hebben eigen gedachten, normen, waarden en ideeen. Doordat
mensen in een organisatie werken, wordt de formele structuur in de praktijk omgezet. Dat gebeurt
heel implicitiet. Die informele structuur wordt daarbij niet vastgelegd, maar ontstaat doordat mensen
samenwerken en interacties hebben met elkaar. Beiden werken op elkaar in.




Formeel Informeel
Taken zijn gebundeld in rollen/ functies en zijn De mensen/ werknemers die de taken/rollen en
het centrale element van de organisatie functies uitvoeren zijn het centrale element in
de organisatie
Organisaties bestaan onafhankelijk van de Bestaat enkel in functie van de leden van de
leden van de organisatie organisatie
Regels zijn expliciet (hoge graad formalisatie) Regels zijn impliciet
Organisatie is gekenmerkt door stabiliteit en Organisatie is gekenmerkt door flexibiliteit en
wordt als solide beschouwd gemakkelijke/ snelle verandering


Een leidinggevende in de top kan in het echt veel minder formele leider zijn. Werknemers die formeel
geen macht hebben, kunnen informeel heel veel invloed uitoefenen op een organisatie omdat ze zich
bijv in een groep verenigen. Een groep van 300 werknemers van de totaal 500 kan heel veel invloed
uitoefenen op het bestuur. De 2 hebben een effect op elkaar.



Organisatiestructuur (H8)- Belangrijke dimensies




 Hoofdstuk behandelt o.a. de vraag of publieke organisaties ‘distinctive/ onderscheidende’
structuurkenmerken hebben (H8 p. 212)
 Dimensies die onderzoekers volgens Rainey gebruiken om structuur te beschrijven:
1. Centralisering: de mate waarin macht en autoriteit geconcentreerd zijn
2. Formalisering: de mate waarin regels en procedures zijn vastgelegd
 Centralisering en formalisering gaan vaak hand in hand
3. Red tape betreft overbodige regels en richtlijnen (de paarse krokodil)
4. Complexiteit: aantal onderdelen, niveaus, specialisering