MEDISCHE BEELDVORMING
H1 – BEGRIPPEN EN BASISPRINCIPES VAN DE RADIOLOGIE
Röntgenstraling : vorm van elektromagnetische straling (X-straling) met als fysische verschijningsvorm
het röntgenfoton => HOOG ENERGETISCH + behoort tot ioniserend stralingsspectrum
• Fotonen : minuscule, massaloze deeltjes die zich op golven met zekere frequentie en golflengte
door ruimte bewegen
o Afh van golflengte en frequentie -> andere verschijningsvorm
o Zichtbaar licht
o Microgolven
o Radiogolven
o Gammastraling = zeer gevaarlijke ioniserend
straling geproduceerd door radioactieve
materialen !!
• Eigenschappen:
o Korte golflengte => tussen 10 en 0,1 nm
▪ Korter dan : UV, zichtbaar licht, microgolven en macrogolven
▪ Lagere energie dan radioactieve straling
o Doordringend vermogen : korte golflengte en hoge E => instaat door veel materie
(weefsel)
o Ioniserend vermogen : voldoende E heeft om elektronen uit atomen te verwijderen ->
ontstaan ionen
o Onzichtbaar / niet voelbaar
o Gevaarlijk bij hoge dosis !!
o Energie en golflengte zijn omgekeerd evenredig
= hoe korter golflengte van elektromagnetische straling, hoe hoger energetisch waarde
van die straling
• Vorming van röntgenstraling
= gemaakt in een röntgenbuis van lood:
1) hoogspanningsveld -> kathode (-) met gloeidraad met stroom zendt elektronenwolk richting
anode (+) in elektronenbuis
2) elektronen (kathoden) botsen/ interageren met anode uit wolfraam en soms uit molybdeen die
zorgt voor warmte bij botsing = energie vrij onder vorm van fotonen
= FOCUS
Slecht 1% van kinetische energie van elektronen worden omgezet in fotonen (X-straling) de rest
gaat verloren aan warmte daarom koelvloeistof tussen buis en loden omhulsel !
3) fotonen door loden omhulsel in röntgenbuis door diafragma langs aluminiumfilter worden geleid,
richting röntgentafel
a. functie aluminiumfilter: selectief absorberen van laagenergie röntgenstraling -> zorgt
voor betere beeldkwaliteit
1
, Röntgenstraling: rem- & karakteristieke straling
koelvloeistof
o Remstraling = verloren kinetische energie -> als röntgenstraling / foton uitgezonden
=> ontstaat wnr elektronen afremmen bij kern => levert continu spectrum => gefilterd
met aluminiumfilter om specifieke gewenste E voor röntgenstraal te krijgen
belangrijkste voor röntgenstraling
Elektron
Kern (+)
o karakteristieke straling = energie afhankelijk van element waarin het ontstaat
=> ontstaat wnr elektron in atoom wordt vervangen door ander invallend extern deeltje
elektron (elektron of foton) dat van hoger Eniveau naar lager Eniveau valt en verliest à
energie uitzendt onder vorm van foton
zorgt voor extra energie pieken
Elektron / foton
• Eenheden van röntgenstraling (afkorting ook kennen!)
o Roentgen (R) = ionisatie van lucht => meet hoeveelheid ionisatie in bepaald volume lucht
door röntgenstraling => meet capaciteit van straling om lucht te ioniseren
MAAR zegt NIETS over ENERGIE die in weefsels wordt geabsorbeerd
o Gray (Gy) = geabsorbeerde dosis => meet absorptie van stralingsenergie in materie per
kg materie MAAR houdt GEEN rekening met GEVOELIGHEID, IMPACT van weefsels
▪ 1Gy = 1 joule / kg
o Sievert (Sv) = effectieve dosis straling op levend weefsel => houdt WEL rekening met
SCHADELIJKHEID van type straling en GEVOELIGHEID van blootgestelde weefsel
(gray x Wr) -> Wr: stralingsweegfactor houdt rekening met schadelijk en gevoeligheid
o Millisievert (mSV) = gebruikt in dosimetrie
2
,ONDERDELEN VAN RX-APPARAAT
Tafel : straling naar beneden → Draagbare RX : straling opzij = GEVAARLIJKSTE
Pedaal of afdrukknop : laat toe op om afstand een foto te trekken
Klassieke röntgenbeeld = dunne laag zilverbromide ----straling-----> metallisch zilver = zwart
Diafragma = opening waardoor straal door kan => aanpassen / diafragmeren / centreren
• Negatief beeld : wat wit is, is zwart
o Zwart = radiolucent
o Wit = radiopaak
• Hoe meer straling erdoor dus hoe loser de weefsel , lage absorptie van X-straling , hoe zwarter
• Hoe denser (bot) , hoe minder straling erdoor dus hoge absorptie X-straling , hoe witter
VORMING VAN RÖNTGENBEELD
Computed radiography (CR) = elektronen fosforplaat absorberen röntgenenergie -> fotoluminescente
fosforplanten
• Temperatuur = extreme °C -> beeldkwaliteit negatief beïnvloeden
• Tijd tss opname en ontwikkeling = vervaagt na tijd -> elektronen vanzelf opnieuw naar
grondtoestand gaan
• Vergeet nooit om cassette te wisselen
Digitale radiografie of digital radiography (DR) = röntgenbeeld onmiddellijk na opname op
computerscherm getoond
1. Directe digitale radiografie (DDR)
= röntgenstralen onmiddellijk omgezet in elektrische signalen en dan naar een digitale beeld
WERKING?
a. Röntgenstralen -> door patiënt -> bereiken platte panelen uit detectielaag van amorf
selenium (= stralen absorberen en omzetten in elektrische lading)
b. Elektrische signalen genereert tot kleine elektrische lading -> omgezet in digitale
signalen -> in computer verwerkt tot röntgenbeeld
2. Indirecte digitale radiografie (IDR)
= röntgenstralen eerst omgezet naar zichtbaar licht door scintillator en dan naar elektrische
signalen en dan pas digitaal beeld
FOTOCHEMISCHE EIGENSCHAPPEN VAN RÖNTGENBEELD
Radiolucent beeld of opklaringsbeeld
= weinig absorptie door het weefsel (lucht) -> zorgt voor veel straling op plaat => ZWART
Radiopaak beeld of schaduwbeeld
= veel absorptie door weefsel (bot) -> zorgt voor weinig straling op plaat => WIT
Overbelichting = te zwart
Onderbelichting = te wit
L / R lichaamsdeel? Niet weten -> drm aantonen op foto
3
, BEDIENING VAN RADIOGRAFIETOESTEL
4 waarden
1. Film – focus afstand (FFA) = afstand tussen cassette of fotogevoelige plaat en diafragma van
röntgenbuis = 0,8 – 1 m staat nrml vast
2. Milli-amperage (mA) = buisstroomsterkte of aantal elektronen die ter hoogte van kathode
worden vrijgesteld en in richting van anode worden gestuurd -> bepaald hoeveelheid
röntgenstraling
= bepaald kwantiteit staat nrml vast
3. Kilovoltage (KV) = buisspanning of spanningsverschil tussen kathode en anode -> bepaald
snelheid van elektronen die in richting van anode worden gestuurd
= bepaald kwantiteit en kwaliteit + kan je meestal aanpassen
4. Belichtingstijd (s) = tijdspanne van blootstelling + kan je meestal aanpassen
mAs = mA x s = kwantiteit van röntgenstraling of totaal aantal röntgenfotonen per sec. door toestel
geproduceerd
KV x mA x s = totaal geproduceerde energie
Enkel KV en s aanpassen om kwaliteit van film te beïnvloeden
4
H1 – BEGRIPPEN EN BASISPRINCIPES VAN DE RADIOLOGIE
Röntgenstraling : vorm van elektromagnetische straling (X-straling) met als fysische verschijningsvorm
het röntgenfoton => HOOG ENERGETISCH + behoort tot ioniserend stralingsspectrum
• Fotonen : minuscule, massaloze deeltjes die zich op golven met zekere frequentie en golflengte
door ruimte bewegen
o Afh van golflengte en frequentie -> andere verschijningsvorm
o Zichtbaar licht
o Microgolven
o Radiogolven
o Gammastraling = zeer gevaarlijke ioniserend
straling geproduceerd door radioactieve
materialen !!
• Eigenschappen:
o Korte golflengte => tussen 10 en 0,1 nm
▪ Korter dan : UV, zichtbaar licht, microgolven en macrogolven
▪ Lagere energie dan radioactieve straling
o Doordringend vermogen : korte golflengte en hoge E => instaat door veel materie
(weefsel)
o Ioniserend vermogen : voldoende E heeft om elektronen uit atomen te verwijderen ->
ontstaan ionen
o Onzichtbaar / niet voelbaar
o Gevaarlijk bij hoge dosis !!
o Energie en golflengte zijn omgekeerd evenredig
= hoe korter golflengte van elektromagnetische straling, hoe hoger energetisch waarde
van die straling
• Vorming van röntgenstraling
= gemaakt in een röntgenbuis van lood:
1) hoogspanningsveld -> kathode (-) met gloeidraad met stroom zendt elektronenwolk richting
anode (+) in elektronenbuis
2) elektronen (kathoden) botsen/ interageren met anode uit wolfraam en soms uit molybdeen die
zorgt voor warmte bij botsing = energie vrij onder vorm van fotonen
= FOCUS
Slecht 1% van kinetische energie van elektronen worden omgezet in fotonen (X-straling) de rest
gaat verloren aan warmte daarom koelvloeistof tussen buis en loden omhulsel !
3) fotonen door loden omhulsel in röntgenbuis door diafragma langs aluminiumfilter worden geleid,
richting röntgentafel
a. functie aluminiumfilter: selectief absorberen van laagenergie röntgenstraling -> zorgt
voor betere beeldkwaliteit
1
, Röntgenstraling: rem- & karakteristieke straling
koelvloeistof
o Remstraling = verloren kinetische energie -> als röntgenstraling / foton uitgezonden
=> ontstaat wnr elektronen afremmen bij kern => levert continu spectrum => gefilterd
met aluminiumfilter om specifieke gewenste E voor röntgenstraal te krijgen
belangrijkste voor röntgenstraling
Elektron
Kern (+)
o karakteristieke straling = energie afhankelijk van element waarin het ontstaat
=> ontstaat wnr elektron in atoom wordt vervangen door ander invallend extern deeltje
elektron (elektron of foton) dat van hoger Eniveau naar lager Eniveau valt en verliest à
energie uitzendt onder vorm van foton
zorgt voor extra energie pieken
Elektron / foton
• Eenheden van röntgenstraling (afkorting ook kennen!)
o Roentgen (R) = ionisatie van lucht => meet hoeveelheid ionisatie in bepaald volume lucht
door röntgenstraling => meet capaciteit van straling om lucht te ioniseren
MAAR zegt NIETS over ENERGIE die in weefsels wordt geabsorbeerd
o Gray (Gy) = geabsorbeerde dosis => meet absorptie van stralingsenergie in materie per
kg materie MAAR houdt GEEN rekening met GEVOELIGHEID, IMPACT van weefsels
▪ 1Gy = 1 joule / kg
o Sievert (Sv) = effectieve dosis straling op levend weefsel => houdt WEL rekening met
SCHADELIJKHEID van type straling en GEVOELIGHEID van blootgestelde weefsel
(gray x Wr) -> Wr: stralingsweegfactor houdt rekening met schadelijk en gevoeligheid
o Millisievert (mSV) = gebruikt in dosimetrie
2
,ONDERDELEN VAN RX-APPARAAT
Tafel : straling naar beneden → Draagbare RX : straling opzij = GEVAARLIJKSTE
Pedaal of afdrukknop : laat toe op om afstand een foto te trekken
Klassieke röntgenbeeld = dunne laag zilverbromide ----straling-----> metallisch zilver = zwart
Diafragma = opening waardoor straal door kan => aanpassen / diafragmeren / centreren
• Negatief beeld : wat wit is, is zwart
o Zwart = radiolucent
o Wit = radiopaak
• Hoe meer straling erdoor dus hoe loser de weefsel , lage absorptie van X-straling , hoe zwarter
• Hoe denser (bot) , hoe minder straling erdoor dus hoge absorptie X-straling , hoe witter
VORMING VAN RÖNTGENBEELD
Computed radiography (CR) = elektronen fosforplaat absorberen röntgenenergie -> fotoluminescente
fosforplanten
• Temperatuur = extreme °C -> beeldkwaliteit negatief beïnvloeden
• Tijd tss opname en ontwikkeling = vervaagt na tijd -> elektronen vanzelf opnieuw naar
grondtoestand gaan
• Vergeet nooit om cassette te wisselen
Digitale radiografie of digital radiography (DR) = röntgenbeeld onmiddellijk na opname op
computerscherm getoond
1. Directe digitale radiografie (DDR)
= röntgenstralen onmiddellijk omgezet in elektrische signalen en dan naar een digitale beeld
WERKING?
a. Röntgenstralen -> door patiënt -> bereiken platte panelen uit detectielaag van amorf
selenium (= stralen absorberen en omzetten in elektrische lading)
b. Elektrische signalen genereert tot kleine elektrische lading -> omgezet in digitale
signalen -> in computer verwerkt tot röntgenbeeld
2. Indirecte digitale radiografie (IDR)
= röntgenstralen eerst omgezet naar zichtbaar licht door scintillator en dan naar elektrische
signalen en dan pas digitaal beeld
FOTOCHEMISCHE EIGENSCHAPPEN VAN RÖNTGENBEELD
Radiolucent beeld of opklaringsbeeld
= weinig absorptie door het weefsel (lucht) -> zorgt voor veel straling op plaat => ZWART
Radiopaak beeld of schaduwbeeld
= veel absorptie door weefsel (bot) -> zorgt voor weinig straling op plaat => WIT
Overbelichting = te zwart
Onderbelichting = te wit
L / R lichaamsdeel? Niet weten -> drm aantonen op foto
3
, BEDIENING VAN RADIOGRAFIETOESTEL
4 waarden
1. Film – focus afstand (FFA) = afstand tussen cassette of fotogevoelige plaat en diafragma van
röntgenbuis = 0,8 – 1 m staat nrml vast
2. Milli-amperage (mA) = buisstroomsterkte of aantal elektronen die ter hoogte van kathode
worden vrijgesteld en in richting van anode worden gestuurd -> bepaald hoeveelheid
röntgenstraling
= bepaald kwantiteit staat nrml vast
3. Kilovoltage (KV) = buisspanning of spanningsverschil tussen kathode en anode -> bepaald
snelheid van elektronen die in richting van anode worden gestuurd
= bepaald kwantiteit en kwaliteit + kan je meestal aanpassen
4. Belichtingstijd (s) = tijdspanne van blootstelling + kan je meestal aanpassen
mAs = mA x s = kwantiteit van röntgenstraling of totaal aantal röntgenfotonen per sec. door toestel
geproduceerd
KV x mA x s = totaal geproduceerde energie
Enkel KV en s aanpassen om kwaliteit van film te beïnvloeden
4
