College 3 Seksualiteit

College 3 Seks en ziekte
Seks en psychiatrie:
 Psychische problemen gaan vaak samen met veranderingen in seksuele behoefte en
seksuele respons
 Vele psychische symptomen en de bijbehorende medicatie interfereren met
seksualiteit
 Veranderingen in seksueel functioneren kunnen kwaliteit van leven, psychosociaal
functioneren en therapietrouw bij medicatie beïnvloeden
 In het kader van goede diagnostiek en behandeling bij psychische problemen is het
belangrijk om ook voldoende aandacht aan seksualiteit te bespreken
 Worden vaak beschouwd als aseksueel of hyperseksueel, waardoor huns seksualiteit
genegeerd of onderdrukt wordt
 Sinds opheffen segregatie in psychiatrie: meer aandacht voor seksualiteit
 Teveel preventie: seksueel risicogedrag, seksuele traumatisering
o Te weinig aandacht voor positieve seksualiteit (plezier, verlangen)
 Incidentie seksueel gedrag: continuüm
o Hyposeksualiteit – “normale” seksualiteit – hyperseksualiteit
 Kortdurende afdeling: seksueel gedrag tussen bewoners afremmen, langdurige
afdeling: relaties therapeutisch gebruiken  appél
 Recht op seksueel contact en seksueel genot (partner, medebewoner, seksuele
dienstverlener)  nood aan privacy voorzien
o Seksuele dienstverlening (ADITI): juridische omkadering
 Recht op bescherming
o Kwetsbaar voor seksueel misbruik: moeilijk inschatten hoe betrouwbaar de
ander is, agressie en heftige seksuele impulsen van anderen (en zichzelf) 
geode seksuele voorlichting is belangrijk onderdeel van psychiatrische zorg
o Kwetsbaar voor seksueel grensoverschrijdend gedrag van de hulpverlener. HV
kunnen verward en opgewonden raken van seksuele of verleidende gedrag van
hun patiënten
o Psychiatrische afdeling is verantwoordelijk voor potentieel negatieve gevolgen
van seksueel gedrag
 Positieve effecten van seks
o Agressieregulatie, angstreductie, troost, zelfwaardering, tegengaan van gevoel
van eenzaamheid, minder seksueel belastend gedrag in openbaar, oefenen met
contact leggen of grenzen verkennen
 Negatieve effecten van seks
o Teleurstelling en liefdesverdriet worden veel intenser ervaren, hoger risico op
SOA en ongewenste zwangerschap

Beleid
 Centraal geregeld: minder druk op de individuele hulpverleners en geen tegenstrijdige
houdingen in het team
 Gesprek over seksuele gevoelens als vast onderdeel van de behandeling, proactief
aangeven dat praten over seks kan
 Patiënten hebben behoefte om te horen dat ze normaal zijn en dat seksuele
gedachten/verlangens niet pervers of afwijkend zijn
 Taal aanreiken om over seks en relaties te praten

,  Voorzieningen: privacy, seksuele dienstverlening, voorlichting, stappenplan bij
grensoverschrijding

Depressie
 Verstoring van serotonine en dopamine balans  spelen belangrijke rol bij (het
seksuele) plezier
 Verminderd seksueel verlangen en opwindingsproblemen
 Directe link: anhedonie
 Indirecte link: lage zelfwaardering, schuldgevoel, moeheid, neurofysiologische
verstoringen
 Rol van testosteron: 2 x meer depressie bij vrouwen
 Seksueel probleem kan ook oorzaak zijn van depressie: verminderde zelfwaarde door
gevoel van niet te voldoen als partner
 Bipolaire stoornis
o Manische fase: toename van seksuele behoefte en activiteit  hogere
coïtusfrequentie met partner, meer promiscuïteit
o Verhoogd risico op SOA, ongewenste zwangerschap, seksueel misbruik,
hyperseksueel gedrag belasting voor beide partners
o Depressieve fase: verminderd seksueel verlangen

Psychotische stoornissen:
 Psychotische symptomen en cognitieve functiestoornissen (aandacht en
geheugenproblemen)
 Seksualiteit bij psychose lange tijd ontkend, terwijl ze toch voldoende behoefte
hebben aan seks
 Contactproblemen  moeilijk om relatie aan te gaan en onderhouden
 Antipsychotica  seksuele dysfuncties (verlangen, opwinding, orgasme)
 Groter risico op ongewenst seksueel gedrag en ongewenste zwangerschap  goede
voorlichting

Angststoornissen
 Verhoogde alertheid, moeilijk ontspannen, moeilijk genieten zonder zorgen
 Enerzijds minder seksuele interesse, anderzijds als temmingsregulator (masturbatie als
coping t.a.v. stress)
 Paniekstoornis: seks vermijden uit angst voor paniekaanval
 Sociale fobie: moeite met sociale contacten
 OCD: wasdrang en smetvrees  seks is vies
 PTSS: seksueel misbruik  toename seksuele dysfuncties

Eetstoornissen
 Verminderd seksueel verlangen en seksuele activiteit, meer angst en seksuele
ontevredenheid, seksueel vermijdingsgedrag
 Anorexia: negatief lichaamsbeeld en negatieve houding t.a.v. seksualiteit, verminderd
verlangen (hangt samen met ondergewicht), hypogonadisme, uitblijven menstruatie 
gewichtstoename belangrijke voorwaarde voor herstel!
 Boulimie: meer seksueel experimenteren, minder seksuele problemen (hangen eerder
samen met depressieve stemming)
 Coïtusfrequentie hangt minder samen met afvallen, wel masturbatiefrequentie (relatie-
motieven)