TAB 3.4 Geestelijke Gezondheidszorg Meneer
Verwimp
H1: INLEIDING
PREVALENTIE BELGIË
1 op 4 krijgt vroeg of laat ernstige psychische problemen
27% van het ziekteverzuim kent een psychische oorzaak stijgende trend
Gemiddelde levensverwachting van een psychiatrische cliënt ligt 15 jaar lager tov mensen
zonder psychiatrische problematiek
Aantal zelfdodingen = 1,5x hoger dan het Europese gemiddelde
o 90% van deze slachtoffers leed aan een psychische stoornis
Duidelijk verband tussen psychische problemen en SES
Prevalentie laatste 10j +/- status quo
Gebruik van GGZ-voorzieningen is echter ⇧⇧
Samenwerking algemene-psychiatrische ziekenhuizen ⇧⇧
o Betere afstemming van de zorg
o Betere continuïteit en vlottere doorstroming
In evolutie:
o van residentiële naar ambulante zorg
o van aanbod- naar vraaggestuurde zorg
o naar meer participatie van patiënten en hun netwerk
o van het 'overwinnen' van de diagnose naar herstel
HET BELGISCH GGZ-LANDSCHAP (TAB 2.4.)
Eerstelijnszorg Ambulant Residentieel
Huisarts Psychiater Psychiatrische Afdeling in het
Algemeen Ziekenhuis (PAAZ of A-
CAW Psycholoog dienst)
Spoed Centrum voor Psychiatrisch Ziekenhuis (PZ)
Geestelijke
Eenheid Psychiatrische Gezondheidszorg High Intensive Care (HIC)
Spoed Interventie (CGG)
(EPSI) Therapeutische gemeenschap (TG)
Outreaching/ Mobiele
teams Gevangenis / Forensisch
Psychiatrisch Centrum (FPC)
Psychiatrisch
dagziekenhuis Psychiatrisch VerzorgingsTehuis
(PVT) en andere woonvormen
1
,TAB 3.4 Geestelijke Gezondheidszorg Meneer
Verwimp
ONTWIKKELINGEN IN DE ORGANISATIE VAN DE GGZ IN BELGIE
3 verschillende problemen tegelijk...
1. Unmet need
§ Niet ingevulde zorgnood
§ +/- 43% van de volwassenen met een vaak voorkomende en behandelbare
psychiatrische stoornis wordt professioneel behandeld (bij jongeren slechts
31%)
2. Minimal Adequate Treatment (MAT, WHO) wordt niet altijd behaald
§ 1/3 patiënten krijgt een adequate behandeling
3. Overmet need
§ 11% van de gespecialiseerd behandelde patiënten voldoet niet aan de criteria
van een psychiatrische stoornis
STIGMA
Complex maatschappelijk en destructief proces, dat zich afspeelt binnen verschillende
niveau’s (vaak binnen een machtscontext), bevat altijd 5 elementen :
Labeling
o Niet altijd even netjes...
o "gestoorden, zotten, psychiatrische gevallen..."
Stereotypering
o Beleving dat psychiatrische ptn agressief, onvoorspelbaar en gevaarlijk zijn
o Hardnekkig, ondanks afwezigheid van (sterke) correlatie psychische
stoornissen – gevaarlijkheid
Sociale afstand
Statusverlies
Discriminatie
2
,TAB 3.4 Geestelijke Gezondheidszorg Meneer
Verwimp
STIGMA=ONTMENSELIJKEND
Geïnternaliseerd (zelf)stigma gaat gepaard met ernstigere symptomen, een
verminderd gevoel van eigenwaarde en minder kwaliteit van leven
Weerhoudt mensen ervan om hulp te zoeken en/of de behandeling te
continueren
Stigma bij zorgverleners zorgt voor discriminatie in de hulpverlening
o Psychiatrische ptn krijgen kwalitatief mindere medische zorg tov ptn
zonder psychische problematiek
o lagere levensverwachting bij mensen met een psychische aandoening
o Zelfs in de GGZ ervaart 23% van de cliënten een vorm van stigmatisering
door hulpverleners
te makkelijk negatieve diagnoses, frequente labeling, fysieke
klachten niet au serieux nemen, vooroordelen, …
STIGMA: SOORTEN
Publiek stigma
o ‘Negatieve oordelen die we tegen elkaar uiten op basis van gedevalueerde
groepsidentiteiten’
Bvb. mensen met verslaving zijn te zwak om gewoon te stoppen
Zelfstigma
o het verinnerlijken van de negatieve oordelen van anderen
Structureel stigma
o Ongelijkheid in cultuur en wet- & regelgeving
Bvb. weigering door verzekeraars of meer moeten betalen
Voor vele cliënten is het stigma dat ze krijgen erger dan de aandoening an sich…
3
, TAB 3.4 Geestelijke Gezondheidszorg Meneer
Verwimp
STIGMA IN DE ZORG
Het psychiatrisch stigma is al voor de start van een opleiding in het medisch
onderwijs is aanwezig onder studenten
Contact met dergelijke patiënten tijdens de opleiding verergert deze gedachten
soms nog…
o Weinig comfortabel gevoel in de interactie
o Overweldigd door de input
o Mentale uitputting, machteloosheid
Onderliggende (hardnekkige) gedachten:
o Prognose = erg matig
o Patiënten met EPA1 zullen nooit voldoende kunnen herstellen om een
kwaliteitsvol leven te leiden
FRAMES
Cultureel gedeelde schema’s van waaruit mensen een betekenis geven aan een
specifieke situatie
o Bvb. manier waarop de media mensen met psychische klachten neerzet of
hoe men informatie over psychiatrische stoornissen construeert, houdt
allemaal een zekere ‘framing’ in…
Stigma = resultaat van het toepassen van een specifiek frame om de oorzaken,
gevolgen én oplossingen van een psychische stoornis in kaart te brengen
STIGMA FLUCTUEERT
afhankelijk van de aard van de aandoening
o Negatiever tov middelenproblematiek, schizofrenie of BPS
o Positiever tov depressie of angststoornis
Frames afgetoetst bij Vlaamse laatstejaarsstudenten Geneeskunde
o Patiënt met de depressieve stoornis = minst onvoorspelbaar
o Patiënt met een BPS = veruit meest onvoorspelbaar
o Alcoholverslaving en BPS ( > depressie) = ‘een gebrek aan zelfcontrole’
o Depressie = gevolg van onze stressvolle samenleving
o Alcoholverslaving ( > depressie) = ‘een monster’
1
Ernstig psychiatrische aandoening
4
Verwimp
H1: INLEIDING
PREVALENTIE BELGIË
1 op 4 krijgt vroeg of laat ernstige psychische problemen
27% van het ziekteverzuim kent een psychische oorzaak stijgende trend
Gemiddelde levensverwachting van een psychiatrische cliënt ligt 15 jaar lager tov mensen
zonder psychiatrische problematiek
Aantal zelfdodingen = 1,5x hoger dan het Europese gemiddelde
o 90% van deze slachtoffers leed aan een psychische stoornis
Duidelijk verband tussen psychische problemen en SES
Prevalentie laatste 10j +/- status quo
Gebruik van GGZ-voorzieningen is echter ⇧⇧
Samenwerking algemene-psychiatrische ziekenhuizen ⇧⇧
o Betere afstemming van de zorg
o Betere continuïteit en vlottere doorstroming
In evolutie:
o van residentiële naar ambulante zorg
o van aanbod- naar vraaggestuurde zorg
o naar meer participatie van patiënten en hun netwerk
o van het 'overwinnen' van de diagnose naar herstel
HET BELGISCH GGZ-LANDSCHAP (TAB 2.4.)
Eerstelijnszorg Ambulant Residentieel
Huisarts Psychiater Psychiatrische Afdeling in het
Algemeen Ziekenhuis (PAAZ of A-
CAW Psycholoog dienst)
Spoed Centrum voor Psychiatrisch Ziekenhuis (PZ)
Geestelijke
Eenheid Psychiatrische Gezondheidszorg High Intensive Care (HIC)
Spoed Interventie (CGG)
(EPSI) Therapeutische gemeenschap (TG)
Outreaching/ Mobiele
teams Gevangenis / Forensisch
Psychiatrisch Centrum (FPC)
Psychiatrisch
dagziekenhuis Psychiatrisch VerzorgingsTehuis
(PVT) en andere woonvormen
1
,TAB 3.4 Geestelijke Gezondheidszorg Meneer
Verwimp
ONTWIKKELINGEN IN DE ORGANISATIE VAN DE GGZ IN BELGIE
3 verschillende problemen tegelijk...
1. Unmet need
§ Niet ingevulde zorgnood
§ +/- 43% van de volwassenen met een vaak voorkomende en behandelbare
psychiatrische stoornis wordt professioneel behandeld (bij jongeren slechts
31%)
2. Minimal Adequate Treatment (MAT, WHO) wordt niet altijd behaald
§ 1/3 patiënten krijgt een adequate behandeling
3. Overmet need
§ 11% van de gespecialiseerd behandelde patiënten voldoet niet aan de criteria
van een psychiatrische stoornis
STIGMA
Complex maatschappelijk en destructief proces, dat zich afspeelt binnen verschillende
niveau’s (vaak binnen een machtscontext), bevat altijd 5 elementen :
Labeling
o Niet altijd even netjes...
o "gestoorden, zotten, psychiatrische gevallen..."
Stereotypering
o Beleving dat psychiatrische ptn agressief, onvoorspelbaar en gevaarlijk zijn
o Hardnekkig, ondanks afwezigheid van (sterke) correlatie psychische
stoornissen – gevaarlijkheid
Sociale afstand
Statusverlies
Discriminatie
2
,TAB 3.4 Geestelijke Gezondheidszorg Meneer
Verwimp
STIGMA=ONTMENSELIJKEND
Geïnternaliseerd (zelf)stigma gaat gepaard met ernstigere symptomen, een
verminderd gevoel van eigenwaarde en minder kwaliteit van leven
Weerhoudt mensen ervan om hulp te zoeken en/of de behandeling te
continueren
Stigma bij zorgverleners zorgt voor discriminatie in de hulpverlening
o Psychiatrische ptn krijgen kwalitatief mindere medische zorg tov ptn
zonder psychische problematiek
o lagere levensverwachting bij mensen met een psychische aandoening
o Zelfs in de GGZ ervaart 23% van de cliënten een vorm van stigmatisering
door hulpverleners
te makkelijk negatieve diagnoses, frequente labeling, fysieke
klachten niet au serieux nemen, vooroordelen, …
STIGMA: SOORTEN
Publiek stigma
o ‘Negatieve oordelen die we tegen elkaar uiten op basis van gedevalueerde
groepsidentiteiten’
Bvb. mensen met verslaving zijn te zwak om gewoon te stoppen
Zelfstigma
o het verinnerlijken van de negatieve oordelen van anderen
Structureel stigma
o Ongelijkheid in cultuur en wet- & regelgeving
Bvb. weigering door verzekeraars of meer moeten betalen
Voor vele cliënten is het stigma dat ze krijgen erger dan de aandoening an sich…
3
, TAB 3.4 Geestelijke Gezondheidszorg Meneer
Verwimp
STIGMA IN DE ZORG
Het psychiatrisch stigma is al voor de start van een opleiding in het medisch
onderwijs is aanwezig onder studenten
Contact met dergelijke patiënten tijdens de opleiding verergert deze gedachten
soms nog…
o Weinig comfortabel gevoel in de interactie
o Overweldigd door de input
o Mentale uitputting, machteloosheid
Onderliggende (hardnekkige) gedachten:
o Prognose = erg matig
o Patiënten met EPA1 zullen nooit voldoende kunnen herstellen om een
kwaliteitsvol leven te leiden
FRAMES
Cultureel gedeelde schema’s van waaruit mensen een betekenis geven aan een
specifieke situatie
o Bvb. manier waarop de media mensen met psychische klachten neerzet of
hoe men informatie over psychiatrische stoornissen construeert, houdt
allemaal een zekere ‘framing’ in…
Stigma = resultaat van het toepassen van een specifiek frame om de oorzaken,
gevolgen én oplossingen van een psychische stoornis in kaart te brengen
STIGMA FLUCTUEERT
afhankelijk van de aard van de aandoening
o Negatiever tov middelenproblematiek, schizofrenie of BPS
o Positiever tov depressie of angststoornis
Frames afgetoetst bij Vlaamse laatstejaarsstudenten Geneeskunde
o Patiënt met de depressieve stoornis = minst onvoorspelbaar
o Patiënt met een BPS = veruit meest onvoorspelbaar
o Alcoholverslaving en BPS ( > depressie) = ‘een gebrek aan zelfcontrole’
o Depressie = gevolg van onze stressvolle samenleving
o Alcoholverslaving ( > depressie) = ‘een monster’
1
Ernstig psychiatrische aandoening
4
