Inhoudsopgave
Thema 1 Moe ............................................................................................................................... 4
Aanmaak, samenstelling en functie van bloed ................................................................................. 4
Moeheid, complexiteit en betrokken orgaansystemen .................................................................. 11
Bio-psycho-sociaal model ................................................................................................................. 12
Anemie: oorzaken en vormen .......................................................................................................... 13
Vermoeidheid: anamnese ................................................................................................................ 14
Vermoeidheid: LO + aanvullend ....................................................................................................... 18
Vermoeidheid: differentiaaldiagnose .............................................................................................. 22
Anemie: beleid .................................................................................................................................. 26
Vermoeidheid: meetinstrumenten en meetschalen ........................................................................ 27
Psychologische en sociale factoren.................................................................................................. 28
Voorbeeld casus................................................................................................................................ 30
Thema 2 Nierfunctiestoornissen ................................................................................................. 33
Nieren: anatomie en werking .......................................................................................................... 33
Nierfunctiestoornissen: symptomen ................................................................................................ 42
Nierproblemen: LO ........................................................................................................................... 45
Nierproblemen: differentiaaldiagnose met name door: diabetes, hypertensie, glomerulonefritis 47
Nierproblemen: aanvullend onderzoek ........................................................................................... 48
Nierproblemen: Beleid ..................................................................................................................... 51
Nierinsufficientie: pre-renaal, renale en post-renaal, acuut en chronisch: oorzaken en
onderscheid ...................................................................................................................................... 56
Oefencasus........................................................................................................................................ 64
Niertransplantatie: (on)mogelijkheden sociaal/jurisch/ethisch .................................................... 72
Thema 3 Buikklachten, veranderd defecatiepatroon ................................................................... 76
Spijverteringskanaal: anatomie en fysiologie ................................................................................. 76
Buikklachten: anamnese .................................................................................................................. 77
Buikklachten: LO ............................................................................................................................... 81
(Boven)buik: meest voorkomende aandoeningen en beleid .......................................................... 84
Aanvullend onderzoek: beeldvormend, voor- en nadelen, verantwoordelijkheden...................... 85
Rectaal bloedverlies, veranderd defecatiepatroon: anamnese, LO, differentiaaldiagnose .......... 85
Kanker: chemotherapie, radiotherapie, hormoontherapie ............................................................ 94
Coloncarcinoom: achtergrond, indicatie en consequenties van genetisch onderzoek .................. 95
Colitis ulcerosa en ziekte van Crohn ................................................................................................ 96
Ulcus duodeni en ulcus ventriculi ..................................................................................................... 98
Bloedingen maag-darmkanaal: oorzaken ....................................................................................... 99
Helicobacter pylori: onderzoekmethodes en indicatie .................................................................. 102
Voorbeeldcasus .............................................................................................................................. 103
Erfelijkheid ...................................................................................................................................... 109
Thema 4 Geelzucht ....................................................................................................................114
Lever en galwegen: anatomie en fysiologie .................................................................................. 114
Geelzucht, lever- of galwegaandoening: anamnese, LO, differentieeldiagnose ......................... 117
Icterus: pre-, intra- of posthepatische oorzaken ........................................................................... 122
Virale hepatitiden: gevolg, risicogroepen en overdracht ............................................................. 124
Hepatitis: anamnese, LO, AO ......................................................................................................... 130
Hepatitis: beleid ............................................................................................................................. 137
Stille icterus .................................................................................................................................... 139
Leverfalen ....................................................................................................................................... 140
Voorbeeld casus (oorzaken hepatitis) ........................................................................................... 143
Thema 5 Endocrinologie ............................................................................................................149
Hypofyse, schildklier en bijnier: anatomie en fysiologie ............................................................... 149
Schildklier: lab uitslagen ................................................................................................................ 157
1
, Bijnier falen: klachten en beleid .................................................................................................... 158
Prednison: risico van langdurig gebruik ........................................................................................ 161
Botten / botafbraak ....................................................................................................................... 162
Osteoporose: achtergrond, diagnostiek en behandeling.............................................................. 164
Differentiaal diagnose moeheids- en misselijkheidsklachten....................................................... 167
Voorbeeld casus.............................................................................................................................. 168
Thema 1 Patiënt met respiratoire insufficiëntie ..........................................................................176
Anatomie, fysiologie en pathofysiologie van de luchtwegen. ...................................................... 176
Belangrijkste oorzaken van respiratoire insufficiëntie. ................................................................ 182
Met ABCDE-methodiek de ernst van de respiratoire problemen inschatten. .............................. 187
Anamnese + lichamelijk onderzoek ............................................................................................... 195
Bloedgas. ........................................................................................................................................ 197
Zuurstof/ ademhalingsondersteuning. .......................................................................................... 202
Beleid volgens standaardprocedures. ........................................................................................... 202
Casus ............................................................................................................................................... 206
Thema 2: Pijn op de borst ..........................................................................................................210
Anatomie en pathofysiologie van hart en bloedvaten. ................................................................ 210
Achtergrond en mogelijke oorzaken van shock. ........................................................................... 212
Anamnese en lichamelijk onderzoek bij POB ................................................................................ 215
Differentiaaldiagnose. ................................................................................................................... 215
Hartinfarct ...................................................................................................................................... 217
Aortadissectie, angina pectoris, kleplijden ................................................................................... 219
DVT en longembolie ....................................................................................................................... 223
Pathofysiologisch mechanisme ontstaan trombo-embolisch event + trombolytica. ................... 227
D-dimeer ......................................................................................................................................... 229
Morbiditeit en mortaliteit van hart- en vaatziekten in cijfers. ..................................................... 230
Percutane coronaire interventie (PCI). .......................................................................................... 230
Casus. .............................................................................................................................................. 230
Thema 3: Multitrauma-patiënt ..................................................................................................238
Anatomie en fysiologie thorax....................................................................................................... 238
Lichamelijk onderzoek thorax - traumaletsel. ............................................................................... 239
Glasgow Coma Scale (GCS) en Revised Trauma Scale (RTS). ........................................................ 240
ALTS/ABCDE .................................................................................................................................... 242
Behandeling in het kader van de A(T)LS. ....................................................................................... 250
Triage .............................................................................................................................................. 253
Pneumothorax. ............................................................................................................................... 256
Verkeersongevallen. ....................................................................................................................... 259
Casus. .............................................................................................................................................. 260
Ethisch aspect. ................................................................................................................................ 268
Thema 4: Patiënt met verminderd bewustzijn ............................................................................273
Pathofysiologie van een patiënt met verminderd bewustzijn. ..................................................... 273
Invloed van meest gebruikte drugs op het (neurologisch) functioneren. .................................... 277
Intoxicaties. .................................................................................................................................... 280
Mogelijke letsels van centraal zenuwstelsel en wervelkolom diagnosticeren. ........................... 288
Een eerste globaal neurologisch onderzoek ter bepaling van de mate van bewustzijn. ............. 289
Geweld en zelfbeschadiging. ......................................................................................................... 290
Casus. .............................................................................................................................................. 291
Thema 5: Het acuut zieke kind ...................................................................................................296
Meest voorkomende aandoeningen die leiden tot een cardiorespiratoire insufficiëntie. .......... 296
Verschillen tussen de anatomie/pathofysiologie bij volwassenen en kinderen weergeven ....... 297
Afwijkende compensatiemechanismen bij kinderen. ................................................................... 300
Urgentie bepalen met behulp van het Nederlandse Triage systeem. Error! Bookmark not defined.
2
, Met behulp van de ABCD-methodiek de ernst van problematiek inschatten. ............................. 301
Rode vlekken. ....................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Meningitis. ...................................................................................................................................... 307
Het vaccinatiebeleid en de procedure van de meldingsplicht. ..................................................... 309
Casus. .............................................................................................................................................. 312
Leerlijn Wetenschap ..................................................................................................................315
PICO: een klinisch scenario ............................................................................................................. 315
Experimenteel onderzoek............................................................................................................... 315
Observationeel onderzoek ............................................................................................................. 324
Leerlijn Farmacologie ................................................................................................................333
Anticoagulantia .............................................................................................................................. 334
Plasmaconcentratie: factoren, verandering, toedieningen .......................................................... 340
Rekenen .......................................................................................................................................... 348
Symptomen van intoxicaties met drugs en neem je de bijbehorende maatregelen ................... 356
Pas je de principes van infuusbeleid toe bij patiënten met een verstoorde vochtbalans ............ 363
Practica .............................................................................................. Error! Bookmark not defined.
Practicum 2: LO thorax.......................................................................... Error! Bookmark not defined.
Introductiecollege radiologie ............................................................... Error! Bookmark not defined.
Laboratorium ........................................................................................ Error! Bookmark not defined.
Practicum slechtnieuwsgesprek .......................................................... Error! Bookmark not defined.
Practicum 2: ECG ................................................................................... Error! Bookmark not defined.
3
, Thema 1 Moe
Aanmaak, samenstelling en functie van bloed
Bloed is een vloeibaar bindweefsel, bestaande uit: 1) gespecialiseerde cellen, 2) extracellulaire
eiwitvezels en 3) een grondsubstantie (extracellulaire matrix. In bloed is de extracellulaire matrix een
vloeistof: plasma. Plasma-eiwitten zijn opgelost en vormen gewoonlijk geen onoplosbare vezels.
Vijf belangrijke functies van bloed:
1. Transport van opgeloste gassen, voedingsstoffen, hormonen en afvalproducten van de
stofwisseling.
Zuurstof vanuit de longen naar de weefsels. Koolstofdioxide vanuit weefsels naar longen.
Voedingsstoffen die in het spijsverteringskanaal zijn opgenomen of vanuit opslag in
vetweefsel of in lever.
Hormonen vanuit endocriene klieren naar doelcellen.
Afvalstoffen opnemen die door actieve cellen worden gevormd, naar nieren (uitscheiding).
2. Stabilisering van de pH en de ionensamenstelling van de interstitiële vloeistof in het gehele
lichaam.
Diffusie tussen interstitiële vloeistoffen en bloed: plaatselijke tekorten of overmaat aan ionen
(zoals calcium- of kaliumionen) worden opgeheven.
Absorbeert en neutraliseert zuren die door actieve weefsels worden gevormd (bv melkzuur
bij contracties van skeletspieren).
3. Beperking van het vloeistofverlies bij verwonding.
Bevat enzymen en factoren die het proces van bloedstolling in gang zetten bij beschadiging
bloedvatwanden. Bloedprop als tijdelijke afsluiting.
4. Verdediging tegen gifstoffen en ziekteverwekkers.
Vervoeren van leukocyten (gespecialiseerde cellen die weefsels binnen dringen om infecties
te bestrijden en afvalstoffen te verwijderen).
Vervoeren van antistoffen (speciale eiwitten die binnendringende pathogenen of
lichaamsvreemde verbindingen aanvallen).
5. Stabilisering van de lichaamstemperatuur.
Bloed neemt warmte op die door actieve skeletspieren wordt gevormd en voert deze warmte
naar andere weefsels.
Bloed naar huidoppervlakte om warmte af te staan.
Bloed naar hersenen en temperatuurgevoelige organen bij de lage temperatuur.
Plasma 55% zonder stollingseiwitten (gestold = serum)
- Plasma-eiwitten 7% te groot voor passage capillairwanden, >90% synthese lever
Albuminen (60%) Osmotische druk handhaven.
Globulinen (35%) Immunoglobulinen
(antistoffen, vallen lichaamsvreemde eiwitten en
ziekteverwekkers aan)
Transporteiwitten
(binding aan kleine ionen, hormonen, verbindingen die anders
niet kunnen worden uitgescheiden door de nieren of die slecht
in water oplossen)
Fibrinogeen (4%) Bloedstolling door omzetting in strengen fibrine. Onoplosbare
vezels vormen het raamwerk van een bloedstolsel.
- Water 92% + andere opgeloste stoffen 1% (voedingsstoffen, elektrolyten, afvalstoffen.)
4
Thema 1 Moe ............................................................................................................................... 4
Aanmaak, samenstelling en functie van bloed ................................................................................. 4
Moeheid, complexiteit en betrokken orgaansystemen .................................................................. 11
Bio-psycho-sociaal model ................................................................................................................. 12
Anemie: oorzaken en vormen .......................................................................................................... 13
Vermoeidheid: anamnese ................................................................................................................ 14
Vermoeidheid: LO + aanvullend ....................................................................................................... 18
Vermoeidheid: differentiaaldiagnose .............................................................................................. 22
Anemie: beleid .................................................................................................................................. 26
Vermoeidheid: meetinstrumenten en meetschalen ........................................................................ 27
Psychologische en sociale factoren.................................................................................................. 28
Voorbeeld casus................................................................................................................................ 30
Thema 2 Nierfunctiestoornissen ................................................................................................. 33
Nieren: anatomie en werking .......................................................................................................... 33
Nierfunctiestoornissen: symptomen ................................................................................................ 42
Nierproblemen: LO ........................................................................................................................... 45
Nierproblemen: differentiaaldiagnose met name door: diabetes, hypertensie, glomerulonefritis 47
Nierproblemen: aanvullend onderzoek ........................................................................................... 48
Nierproblemen: Beleid ..................................................................................................................... 51
Nierinsufficientie: pre-renaal, renale en post-renaal, acuut en chronisch: oorzaken en
onderscheid ...................................................................................................................................... 56
Oefencasus........................................................................................................................................ 64
Niertransplantatie: (on)mogelijkheden sociaal/jurisch/ethisch .................................................... 72
Thema 3 Buikklachten, veranderd defecatiepatroon ................................................................... 76
Spijverteringskanaal: anatomie en fysiologie ................................................................................. 76
Buikklachten: anamnese .................................................................................................................. 77
Buikklachten: LO ............................................................................................................................... 81
(Boven)buik: meest voorkomende aandoeningen en beleid .......................................................... 84
Aanvullend onderzoek: beeldvormend, voor- en nadelen, verantwoordelijkheden...................... 85
Rectaal bloedverlies, veranderd defecatiepatroon: anamnese, LO, differentiaaldiagnose .......... 85
Kanker: chemotherapie, radiotherapie, hormoontherapie ............................................................ 94
Coloncarcinoom: achtergrond, indicatie en consequenties van genetisch onderzoek .................. 95
Colitis ulcerosa en ziekte van Crohn ................................................................................................ 96
Ulcus duodeni en ulcus ventriculi ..................................................................................................... 98
Bloedingen maag-darmkanaal: oorzaken ....................................................................................... 99
Helicobacter pylori: onderzoekmethodes en indicatie .................................................................. 102
Voorbeeldcasus .............................................................................................................................. 103
Erfelijkheid ...................................................................................................................................... 109
Thema 4 Geelzucht ....................................................................................................................114
Lever en galwegen: anatomie en fysiologie .................................................................................. 114
Geelzucht, lever- of galwegaandoening: anamnese, LO, differentieeldiagnose ......................... 117
Icterus: pre-, intra- of posthepatische oorzaken ........................................................................... 122
Virale hepatitiden: gevolg, risicogroepen en overdracht ............................................................. 124
Hepatitis: anamnese, LO, AO ......................................................................................................... 130
Hepatitis: beleid ............................................................................................................................. 137
Stille icterus .................................................................................................................................... 139
Leverfalen ....................................................................................................................................... 140
Voorbeeld casus (oorzaken hepatitis) ........................................................................................... 143
Thema 5 Endocrinologie ............................................................................................................149
Hypofyse, schildklier en bijnier: anatomie en fysiologie ............................................................... 149
Schildklier: lab uitslagen ................................................................................................................ 157
1
, Bijnier falen: klachten en beleid .................................................................................................... 158
Prednison: risico van langdurig gebruik ........................................................................................ 161
Botten / botafbraak ....................................................................................................................... 162
Osteoporose: achtergrond, diagnostiek en behandeling.............................................................. 164
Differentiaal diagnose moeheids- en misselijkheidsklachten....................................................... 167
Voorbeeld casus.............................................................................................................................. 168
Thema 1 Patiënt met respiratoire insufficiëntie ..........................................................................176
Anatomie, fysiologie en pathofysiologie van de luchtwegen. ...................................................... 176
Belangrijkste oorzaken van respiratoire insufficiëntie. ................................................................ 182
Met ABCDE-methodiek de ernst van de respiratoire problemen inschatten. .............................. 187
Anamnese + lichamelijk onderzoek ............................................................................................... 195
Bloedgas. ........................................................................................................................................ 197
Zuurstof/ ademhalingsondersteuning. .......................................................................................... 202
Beleid volgens standaardprocedures. ........................................................................................... 202
Casus ............................................................................................................................................... 206
Thema 2: Pijn op de borst ..........................................................................................................210
Anatomie en pathofysiologie van hart en bloedvaten. ................................................................ 210
Achtergrond en mogelijke oorzaken van shock. ........................................................................... 212
Anamnese en lichamelijk onderzoek bij POB ................................................................................ 215
Differentiaaldiagnose. ................................................................................................................... 215
Hartinfarct ...................................................................................................................................... 217
Aortadissectie, angina pectoris, kleplijden ................................................................................... 219
DVT en longembolie ....................................................................................................................... 223
Pathofysiologisch mechanisme ontstaan trombo-embolisch event + trombolytica. ................... 227
D-dimeer ......................................................................................................................................... 229
Morbiditeit en mortaliteit van hart- en vaatziekten in cijfers. ..................................................... 230
Percutane coronaire interventie (PCI). .......................................................................................... 230
Casus. .............................................................................................................................................. 230
Thema 3: Multitrauma-patiënt ..................................................................................................238
Anatomie en fysiologie thorax....................................................................................................... 238
Lichamelijk onderzoek thorax - traumaletsel. ............................................................................... 239
Glasgow Coma Scale (GCS) en Revised Trauma Scale (RTS). ........................................................ 240
ALTS/ABCDE .................................................................................................................................... 242
Behandeling in het kader van de A(T)LS. ....................................................................................... 250
Triage .............................................................................................................................................. 253
Pneumothorax. ............................................................................................................................... 256
Verkeersongevallen. ....................................................................................................................... 259
Casus. .............................................................................................................................................. 260
Ethisch aspect. ................................................................................................................................ 268
Thema 4: Patiënt met verminderd bewustzijn ............................................................................273
Pathofysiologie van een patiënt met verminderd bewustzijn. ..................................................... 273
Invloed van meest gebruikte drugs op het (neurologisch) functioneren. .................................... 277
Intoxicaties. .................................................................................................................................... 280
Mogelijke letsels van centraal zenuwstelsel en wervelkolom diagnosticeren. ........................... 288
Een eerste globaal neurologisch onderzoek ter bepaling van de mate van bewustzijn. ............. 289
Geweld en zelfbeschadiging. ......................................................................................................... 290
Casus. .............................................................................................................................................. 291
Thema 5: Het acuut zieke kind ...................................................................................................296
Meest voorkomende aandoeningen die leiden tot een cardiorespiratoire insufficiëntie. .......... 296
Verschillen tussen de anatomie/pathofysiologie bij volwassenen en kinderen weergeven ....... 297
Afwijkende compensatiemechanismen bij kinderen. ................................................................... 300
Urgentie bepalen met behulp van het Nederlandse Triage systeem. Error! Bookmark not defined.
2
, Met behulp van de ABCD-methodiek de ernst van problematiek inschatten. ............................. 301
Rode vlekken. ....................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Meningitis. ...................................................................................................................................... 307
Het vaccinatiebeleid en de procedure van de meldingsplicht. ..................................................... 309
Casus. .............................................................................................................................................. 312
Leerlijn Wetenschap ..................................................................................................................315
PICO: een klinisch scenario ............................................................................................................. 315
Experimenteel onderzoek............................................................................................................... 315
Observationeel onderzoek ............................................................................................................. 324
Leerlijn Farmacologie ................................................................................................................333
Anticoagulantia .............................................................................................................................. 334
Plasmaconcentratie: factoren, verandering, toedieningen .......................................................... 340
Rekenen .......................................................................................................................................... 348
Symptomen van intoxicaties met drugs en neem je de bijbehorende maatregelen ................... 356
Pas je de principes van infuusbeleid toe bij patiënten met een verstoorde vochtbalans ............ 363
Practica .............................................................................................. Error! Bookmark not defined.
Practicum 2: LO thorax.......................................................................... Error! Bookmark not defined.
Introductiecollege radiologie ............................................................... Error! Bookmark not defined.
Laboratorium ........................................................................................ Error! Bookmark not defined.
Practicum slechtnieuwsgesprek .......................................................... Error! Bookmark not defined.
Practicum 2: ECG ................................................................................... Error! Bookmark not defined.
3
, Thema 1 Moe
Aanmaak, samenstelling en functie van bloed
Bloed is een vloeibaar bindweefsel, bestaande uit: 1) gespecialiseerde cellen, 2) extracellulaire
eiwitvezels en 3) een grondsubstantie (extracellulaire matrix. In bloed is de extracellulaire matrix een
vloeistof: plasma. Plasma-eiwitten zijn opgelost en vormen gewoonlijk geen onoplosbare vezels.
Vijf belangrijke functies van bloed:
1. Transport van opgeloste gassen, voedingsstoffen, hormonen en afvalproducten van de
stofwisseling.
Zuurstof vanuit de longen naar de weefsels. Koolstofdioxide vanuit weefsels naar longen.
Voedingsstoffen die in het spijsverteringskanaal zijn opgenomen of vanuit opslag in
vetweefsel of in lever.
Hormonen vanuit endocriene klieren naar doelcellen.
Afvalstoffen opnemen die door actieve cellen worden gevormd, naar nieren (uitscheiding).
2. Stabilisering van de pH en de ionensamenstelling van de interstitiële vloeistof in het gehele
lichaam.
Diffusie tussen interstitiële vloeistoffen en bloed: plaatselijke tekorten of overmaat aan ionen
(zoals calcium- of kaliumionen) worden opgeheven.
Absorbeert en neutraliseert zuren die door actieve weefsels worden gevormd (bv melkzuur
bij contracties van skeletspieren).
3. Beperking van het vloeistofverlies bij verwonding.
Bevat enzymen en factoren die het proces van bloedstolling in gang zetten bij beschadiging
bloedvatwanden. Bloedprop als tijdelijke afsluiting.
4. Verdediging tegen gifstoffen en ziekteverwekkers.
Vervoeren van leukocyten (gespecialiseerde cellen die weefsels binnen dringen om infecties
te bestrijden en afvalstoffen te verwijderen).
Vervoeren van antistoffen (speciale eiwitten die binnendringende pathogenen of
lichaamsvreemde verbindingen aanvallen).
5. Stabilisering van de lichaamstemperatuur.
Bloed neemt warmte op die door actieve skeletspieren wordt gevormd en voert deze warmte
naar andere weefsels.
Bloed naar huidoppervlakte om warmte af te staan.
Bloed naar hersenen en temperatuurgevoelige organen bij de lage temperatuur.
Plasma 55% zonder stollingseiwitten (gestold = serum)
- Plasma-eiwitten 7% te groot voor passage capillairwanden, >90% synthese lever
Albuminen (60%) Osmotische druk handhaven.
Globulinen (35%) Immunoglobulinen
(antistoffen, vallen lichaamsvreemde eiwitten en
ziekteverwekkers aan)
Transporteiwitten
(binding aan kleine ionen, hormonen, verbindingen die anders
niet kunnen worden uitgescheiden door de nieren of die slecht
in water oplossen)
Fibrinogeen (4%) Bloedstolling door omzetting in strengen fibrine. Onoplosbare
vezels vormen het raamwerk van een bloedstolsel.
- Water 92% + andere opgeloste stoffen 1% (voedingsstoffen, elektrolyten, afvalstoffen.)
4
