Inleiding orthopedagogiek
COLLEGE 1
11-11-24
Bij orthopedagogiek kijk je meer naar de opvoedingssituatie
Gedragsproblemen: ongewoon gedrag of emoties (dan bij
anderen)
- Lichte problemen
- Context gebonden: alleen in een bepaalde situatie/
context
- Fasegebonden: leeftijdsgebonden
- Ernstige problemen
Hangt af van:
- Ontwikkeling: Geen duidelijke scheidingslijn van wanneer het bij een
leeftijd hoort en wanner iets probleem is
- Frequency, intensity, duration: hoe vaak, heftig en lang het
voorkomt
- Context: waar het gedrag voorkomt (let op cultuur)
- Informant: wie rapporteert het gedrag (kennis)
Psychosomatische klachten: iemand die lichamelijke problemen heeft
zonder dat er een lichamelijke verklaring voor gevonden kan worden
Classificatie: Systematisch ordenen van gedragsproblemen op basis van
eigenschappen en onderlinge relaties (niet hetzelfde als diagnose stellen)
- Klinisch-psychiatrisch: handleiding voor gedragsproblemen met
een checkboxsysteem (: als deze vakjes voorkomen, is er dit aan de
hand). Geschreven met een westerse blik
- Empirisch-statistisch: Psychometrisch (psychologisch).
Achenbach systeem CBCL (child behavior checklist, ouders), TRF
(teacher report form), YSR (youth self report) (vragenlijsten).
Door grote steekproeven uitgevoerd te hebben met deze
vragenlijsten is er een norm en kan je kijken welk gedrag hiervan
dus afwijkend is.
Profielen met overeenkomsten (kinderen die dezelfde gedragingen
hebben syndroomschalen:
Epidemiologie: hoe vaak komt het voor? Hangt af van:
- Prevalentie (alle gedragsproblemen in een
bepaalde periode)
- Incidentie (wat er in die tijd binnenkomt)
- Wie rapporteert het? (vb kindermishandeling)
Ethiologie: Verklaren van gedrags- en emotionele problemen (oorzaken)
Verschillende modellen, Gaan allemaal uit van:
- Multicausaliteit (meerdere oorzaken)
, - Risico en protectieve factoren (negatieve en positieve factoren)
- Cumulatie hypothese (omgeving heeft invloed op hoeveel
factoren invloed hebben)
Vaker gedragsproblemen bij:
- Jongens (kan door cultuur komen)
- Bepaalde leeftijden
- Kinderen in lage sociaaleconomische omgeving (cumulatief risico:
de kans dat iets gebeurt als je naar een langere periode kijkt)
(be)handelingswetenschap: Op basis van een grondige en
systematische wetenschappelijk gefundeerde diagnostische beeldvorming
van de problemen en de context, worden op een planmatige wijze acties
ondernomen, met een duidelijke specificatie van doelstellingen,
strategieën en evaluatiewijzen
Diagnostiek:
- Onderkennende, classificerende diagnostiek (wat is er aan de
hand? > classificatiesysteem)
- Verklarende diagnostiek (hoe is het ontstaan? > kennis van
etiologie, verschillende factoren)
- Handelingsgerichte diagnostiek (wat moet er veranderen? Hoe
gaan we dat veranderen? > indicatiestelling: verantwoord en
bruikbaar advies)
Interventies: kunnen klein en groot zijn. Niet one size fits all, heel
specifiek wat je moet doen per persoon. Meervoudige of multimodale
behandeling/interventie: Complexiteit en samenhang met meerdere
factoren (kind, gezin, omgeving). Aandacht binnen de orthopedagogiek
voor sociaal- maatschappelijke thema’s in behandeling en onderzoek
(gelijkwaardigheid, inclusie en participatie)
Paradigmaverschuiving: van ‘praten over’ naar ‘praten met’
COLLEGE 2
13-11-24
Leerstoornissen bij kinderen en jongeren
Prevalentie: de mate waarin dingen voorkomen
Moedertaal heeft invloed op hoe makkelijk een taal te leren is voor
kinderen en dus het aantal kinderen met taalachterstanden
Veel jongeren zoeken naar hulp en ondersteuning
Algemene leervoorwaarden
1. Sensomotorische ontwikkeling: lichaam schema’s en fysieke
gevoel
2. Visuele perceptie: alles wat met zien te maken heeft
3. Auditieve perceptie: alles wat met horen en praten te maken
heeft
4. Taal en denken (expressief en receptief)
5. Sociale ontwikkeling en adaptie
Specifieke leervoorwaarden
Grafemen: schrijven
Fonemen: verklankingen
, Intermodale intergratie: erg van belang, het koppelen van klanken en
letters
Definities leerproblemen
- Aanvankelijk: discrepantie (groot verschil) tussen IQ en
leerprestaties
- IDEA (Individuals with Disabilities Education Act) niet onbesproken:
de rechtbank in de VS ‘oordeelt’, scholen moeten bij wet helpen
- Laatste 15 jaar: weinig evidentie voor discrepantiebegrip tussen IQ
en leerprestaties
- Idee van leervoorwaarden: word niet meer aanvaard
- Niet Automatiseren: kern van leerstoornis (een hapering in het
vlot kunnen leren)
Definiëren van een leerstoornis:
- Achterstand: lees of reken-niveau beneden gemiddelde, dus niet
meteen een stoornis (altijd kijken naar CONTEXT ! bv moedertaal)
- Hardnekkigheid of Didactische resistentie: kijken naar wat een
kind aangeboden heeft gekregen (slechte docent is slechte leerling)
- Exclusiviteit: Het gaat echt om het leren zelf (en niet dat iemand
bijvoorbeeld een bril nodig heeft)
Oorzaken van leerstoornissen
- Genetische benadering: erfelijkheid
- Neuro(psycho)logische benadering: Hoe zijn de hersens
ontwikkeld?
Linkerhemisfeer: taal en motoriek
Rechterhemisfeer: visuospatiële vaardigheden (rekenen en kijken)
- Cognitieve benaderingen: informatieverwerking theorieën (rol
van geheugen en zoek strategieën)
Broca’s area (rood): klanken en articulatie
Wernicke’s area (geel): koppeling tussen klank
en tekens
Visual association areas (groen): tekens
(letters)
Angular gyrus (blauw): zorgt ervoor dat de
koppeling goed blijft (besturingssysteem)
Magnetic source imaging: met een apparaat kijken welke gebieden
actief zijn als je de kinderen bepaalde functies laat gebruiken > te zien
dat er met oefening ook verbetering in zit.
Een scan zegt niet alles
Voorwaarden om je goed te voelen als leerling
- Psychologische basisbehoeften
- Eisen stellen: eisen moeten in evenwicht zijn met de mogelijkheden
van het kind
COLLEGE 1
11-11-24
Bij orthopedagogiek kijk je meer naar de opvoedingssituatie
Gedragsproblemen: ongewoon gedrag of emoties (dan bij
anderen)
- Lichte problemen
- Context gebonden: alleen in een bepaalde situatie/
context
- Fasegebonden: leeftijdsgebonden
- Ernstige problemen
Hangt af van:
- Ontwikkeling: Geen duidelijke scheidingslijn van wanneer het bij een
leeftijd hoort en wanner iets probleem is
- Frequency, intensity, duration: hoe vaak, heftig en lang het
voorkomt
- Context: waar het gedrag voorkomt (let op cultuur)
- Informant: wie rapporteert het gedrag (kennis)
Psychosomatische klachten: iemand die lichamelijke problemen heeft
zonder dat er een lichamelijke verklaring voor gevonden kan worden
Classificatie: Systematisch ordenen van gedragsproblemen op basis van
eigenschappen en onderlinge relaties (niet hetzelfde als diagnose stellen)
- Klinisch-psychiatrisch: handleiding voor gedragsproblemen met
een checkboxsysteem (: als deze vakjes voorkomen, is er dit aan de
hand). Geschreven met een westerse blik
- Empirisch-statistisch: Psychometrisch (psychologisch).
Achenbach systeem CBCL (child behavior checklist, ouders), TRF
(teacher report form), YSR (youth self report) (vragenlijsten).
Door grote steekproeven uitgevoerd te hebben met deze
vragenlijsten is er een norm en kan je kijken welk gedrag hiervan
dus afwijkend is.
Profielen met overeenkomsten (kinderen die dezelfde gedragingen
hebben syndroomschalen:
Epidemiologie: hoe vaak komt het voor? Hangt af van:
- Prevalentie (alle gedragsproblemen in een
bepaalde periode)
- Incidentie (wat er in die tijd binnenkomt)
- Wie rapporteert het? (vb kindermishandeling)
Ethiologie: Verklaren van gedrags- en emotionele problemen (oorzaken)
Verschillende modellen, Gaan allemaal uit van:
- Multicausaliteit (meerdere oorzaken)
, - Risico en protectieve factoren (negatieve en positieve factoren)
- Cumulatie hypothese (omgeving heeft invloed op hoeveel
factoren invloed hebben)
Vaker gedragsproblemen bij:
- Jongens (kan door cultuur komen)
- Bepaalde leeftijden
- Kinderen in lage sociaaleconomische omgeving (cumulatief risico:
de kans dat iets gebeurt als je naar een langere periode kijkt)
(be)handelingswetenschap: Op basis van een grondige en
systematische wetenschappelijk gefundeerde diagnostische beeldvorming
van de problemen en de context, worden op een planmatige wijze acties
ondernomen, met een duidelijke specificatie van doelstellingen,
strategieën en evaluatiewijzen
Diagnostiek:
- Onderkennende, classificerende diagnostiek (wat is er aan de
hand? > classificatiesysteem)
- Verklarende diagnostiek (hoe is het ontstaan? > kennis van
etiologie, verschillende factoren)
- Handelingsgerichte diagnostiek (wat moet er veranderen? Hoe
gaan we dat veranderen? > indicatiestelling: verantwoord en
bruikbaar advies)
Interventies: kunnen klein en groot zijn. Niet one size fits all, heel
specifiek wat je moet doen per persoon. Meervoudige of multimodale
behandeling/interventie: Complexiteit en samenhang met meerdere
factoren (kind, gezin, omgeving). Aandacht binnen de orthopedagogiek
voor sociaal- maatschappelijke thema’s in behandeling en onderzoek
(gelijkwaardigheid, inclusie en participatie)
Paradigmaverschuiving: van ‘praten over’ naar ‘praten met’
COLLEGE 2
13-11-24
Leerstoornissen bij kinderen en jongeren
Prevalentie: de mate waarin dingen voorkomen
Moedertaal heeft invloed op hoe makkelijk een taal te leren is voor
kinderen en dus het aantal kinderen met taalachterstanden
Veel jongeren zoeken naar hulp en ondersteuning
Algemene leervoorwaarden
1. Sensomotorische ontwikkeling: lichaam schema’s en fysieke
gevoel
2. Visuele perceptie: alles wat met zien te maken heeft
3. Auditieve perceptie: alles wat met horen en praten te maken
heeft
4. Taal en denken (expressief en receptief)
5. Sociale ontwikkeling en adaptie
Specifieke leervoorwaarden
Grafemen: schrijven
Fonemen: verklankingen
, Intermodale intergratie: erg van belang, het koppelen van klanken en
letters
Definities leerproblemen
- Aanvankelijk: discrepantie (groot verschil) tussen IQ en
leerprestaties
- IDEA (Individuals with Disabilities Education Act) niet onbesproken:
de rechtbank in de VS ‘oordeelt’, scholen moeten bij wet helpen
- Laatste 15 jaar: weinig evidentie voor discrepantiebegrip tussen IQ
en leerprestaties
- Idee van leervoorwaarden: word niet meer aanvaard
- Niet Automatiseren: kern van leerstoornis (een hapering in het
vlot kunnen leren)
Definiëren van een leerstoornis:
- Achterstand: lees of reken-niveau beneden gemiddelde, dus niet
meteen een stoornis (altijd kijken naar CONTEXT ! bv moedertaal)
- Hardnekkigheid of Didactische resistentie: kijken naar wat een
kind aangeboden heeft gekregen (slechte docent is slechte leerling)
- Exclusiviteit: Het gaat echt om het leren zelf (en niet dat iemand
bijvoorbeeld een bril nodig heeft)
Oorzaken van leerstoornissen
- Genetische benadering: erfelijkheid
- Neuro(psycho)logische benadering: Hoe zijn de hersens
ontwikkeld?
Linkerhemisfeer: taal en motoriek
Rechterhemisfeer: visuospatiële vaardigheden (rekenen en kijken)
- Cognitieve benaderingen: informatieverwerking theorieën (rol
van geheugen en zoek strategieën)
Broca’s area (rood): klanken en articulatie
Wernicke’s area (geel): koppeling tussen klank
en tekens
Visual association areas (groen): tekens
(letters)
Angular gyrus (blauw): zorgt ervoor dat de
koppeling goed blijft (besturingssysteem)
Magnetic source imaging: met een apparaat kijken welke gebieden
actief zijn als je de kinderen bepaalde functies laat gebruiken > te zien
dat er met oefening ook verbetering in zit.
Een scan zegt niet alles
Voorwaarden om je goed te voelen als leerling
- Psychologische basisbehoeften
- Eisen stellen: eisen moeten in evenwicht zijn met de mogelijkheden
van het kind
