DEONTOLOGIE
VOORBEELDVRAGEN
Vraag 1: Advocaat Christian Van Buggenhout, zich beroepend op zijn beroepsgeheim, weigerde zowel de eed af te leggen als te
getuigen voor de parlementaire onderzoekscommissie in de zaak Fortis over de contacten die hij had met magistraten die bij de
zaak betroken waren. Was deze dubbele weigering volgens u correct? Leg uit.
- Ja, advocaten vallen onder het strafrechtelijk beroepsgeheim, art. 352 Sw. heeft ook een restcategorie, nl. de
noodzakelijke vertrouwenspersonen, personen die beroepshalve kennis nemen van geheimen
- Je mag beroepsgeheim doorbreken wanneer je onder andere wordt opgeroepen om te getuigen als geheimplichtige
voor een parlementaire commissie
- Je hebt ook Codex Deontologie van Orde van Vlaamse Balies die nog een stuk verder gaat: zelfs al zal je mogen spreken,
vinden wij als advocaat dat je eigenlijk nooit informatie mag delen
- Spanningsveld tussen strafrechtelijk en deontologisch oogpunt
Vraag 2: Een gecertificeerd accountant en een advocaat willen een samenwerkingsverband aangaan. Bespreek deze hypothese
vanuit het oogpunt van de deontologie van beide beroepsbeoefenaars.
- Regel vanuit de deontologie: je kan geen professionele vennootschap aangaan met iemand van een andere
beroepsgroep
- Wat wel kan: groepering: oprichten van een middelenvennootschap waarbij je bepaalde kosten deelt maar de baten
moeten rechtstreeks toekomen aan elke beroepsbeoefenaar
TIP: pas bij het beantwoorden van de vragen op het examen het IRAC principe toe:
- Issue
- Rule(s)
- Application
- Conclusion
INHOUD
- HFDST I. Inleiding
- HFDST II. De magistraat
- HDST III. De notaris
- HFDST IV. De advocaat
- HFDST V. De gerechtsdeurwaarder
- HFDST VI. De gerechtsdeskundige
- HFDST VII. De bemiddelaar
- HFDST VIII. De arbiter
- HFDST IX. De bedrijfsjurist
- HFDST X. De gecertificeerd accountant en de gecertificeerd belastingadviseur
- HFDST XI. Wettelijke regelingen gemeenschappelijk aan vrije beroepen
1
,HOOFDSTUK 1. INLEIDING
- Afdeling 1. Deontologie en tuchtrecht
- Afdeling 2. Het onderscheid tussen deontologie en moraal
- Afdeling 3. Het onderscheid tussen tuchtrecht en strafrecht
- Afdeling 4. Het onderscheid tussen tuchtrecht en burgerrechtelijke aansprakelijkheid
AFDELING 1. DEONTOLOGIE EN TUCHTRECHT
§1. DEFINITIE
- “Plichtenleer”
- Vroeger was het een soort clustervak samen met ethiek, vrij logisch want deontologie is eigenlijk toegepaste ethiek
- Klassieke omschrijving van deontologie
o “het geheel van gedragsregels, zowel geschreven als ongeschreven, die de professionele verplichtingen
uitmaken die rusten op diegenen die behoren tot een bepaalde beroepsgroep en die zowel betrekking hebben
op hun interne verhoudingen als op hun verhouding met derden, in het licht van de finaliteit van het
betrokken beroep”
o Heel veel verschil in beroepsgroepen: deontologie van de magistraat hoofdzakelijk ongeschreven, Gids voor de
Magistratuur: 8 belangrijkste principes worden vooropgezet en beetje toegelicht maar geen harde,
uitgeschreven codex deontologie van de advocaten die een Codex Deontologie voor Orde van Vlaamse
Balies hebben, ook 1 catch all bepaling: elke daad die eer of waardigheid van het beroep aantast
o Groepsrecht, gelden enkel voor mensen die deel uitmaken van een bepaalde beroepsgroep
§2. KRITIEK OP DEZE DEFINITIE EN BEGRIPSAFBAKENING
- Koen Geens pleit in zijn doctoraat voor een onderscheid tussen deontologie en disciplinaire regelen
- DEONTOLOGIE = de geschreven of ongeschreven regelen die erover waken dat de jurist zijn functie op een
maatschappelijk verantwoorde wijze vervult en die hoofdzakelijk betrekking hebben op de verhouding tussen de jurist
en de rechtszoekende, rekening houdende met het algemeen belang (cfr. “professional responsibility”). Deze regelen
vindt men terug in verschillende rechtstakken.
o “het moet omdat het hoort”
o Terug te vinden in verschillende rechtstakken
o Bv. beroepsgeheim, niet kopen van betwiste rechtsvorderingen, nodige zorg aan dossiers besteden
(tuchtrechtelijke regel maar kan ook strafrechtelijk worden gesanctioneerd)
- DISCIPLINAIRE REGELEN = regelen die ertoe strekken de interne cohesie of het aanzien van het beroep naar buiten toe
te handhaven
o “het moet omdat het moet”
o Regels die van balie tot balie kunnen verschillen
o Bv. deontologie van de student (bv. hoe spreek je uw docent aan)
o Bv. als notaris ben je verplicht om een provisie te vragen en je moet eigenlijk de dienst weigeren indien cliënt
geen provisie kan betalen -> is dit een deontologische regel of een disciplinaire regel?
Wellicht een disciplinaire regel want waarschijnlijk gewoon een regel die notarissen voor zichzelf
opstellen zodat ze elkaar niet kunnen beconcurreren
o Eerder willekeurig, eerder om de interne werking en cohesie te handhaven
- TUCHTRECHT = instrumentarium ter handhaving van de deontologische en disciplinaire regelen
2
, o Tuchtstraf: iemand een bepaalde straf opleggen ter handhaving
Geen andere tuchtstraffen opleggen dan degene die in de desbetreffende tuchtregeling zijn
opgenomen
o Ordemaatregel: is geen sanctie, bepaalde maatregel opleggen in het belang van de goede werking van de
dienst
Bv. notaris wordt er van verdacht bepaalde gelden van cliënt te hebben verduisterd, er wordt een
onderzoek gestart -> in het belang van de dienstverlening mag de notaris voorlopig geen cliënten
meer aannemen, in het belang van het behouden van het vertrouwen in het notariaat
- GEDRAGSCODE = codificatie van de deontologische (en disciplinaire) regelen
AFDELING 2. HET ONDERSCHEID TUSSEN DEONTOLOGIE EN MORAAL
- Wat is de eer en de waardigheid van een beroep?
o Zijn zeer open normen waardoor je vaak zal terugvallen op uw eigen aanvoelen -> daarom: van belang om
onderscheid te maken
- Verschillende ethische opvattingen:
o Kant: categorische imperatief: de maxime imperatief van handelen moet algemeen toepasbaar zijn: niet
anders handelen dan hoe jij zelf behandeld wilt worden
o Utilitarisme van Bentham: grootst mogelijke nut van grootst mogelijk aantal mensen (vermijden van pijn,
vermijden van lijden)
o Standpunt van Holt: kijken in situatie wat is het meest nuttig
Deontologie Moraal/ethiek
- Rechtsnormen en sancties - Beroep op individuele geweten
- Groepsrecht - Persoonlijk
- = ‘Applied ethics’
- Voorbeelden
o Verkrachtingsproces van Gisèle Pelicot
Echtgenote die jarenlang door echtgenoot werd verdoofd en door ook anderman seksueel werd
misbruikt
o Hoe ga je als advocaat om met social media?
Geen afbreuk doen aan de eer en waardigheid van het beroep
o https://www.instagram.com/nadiaelbouroumi/
Advocaat die tijdens proces ook becommentarieert op haar stories
Dubbele bodem: wake me up before you go go go -> lijn die wordt overschreden, is nodeloos
kwetsend (muziek doet afbreuk aan de eer en waardigheid van het beroep)
Zoeken naar evenwicht
o https://www.dailymotion.com/video/x95yomkmeesterleonie.nl
Moet dit advies gebeuren in toga?
3
, Deontologie biedt geen houvast hier
o https://www.tiktok.com/@meesterleonie
- Casus
o Om aan te tonen dat dat ook met gevestigde wettelijke bepalingen zijn
o Bv. beroepsgeheim bij artsen
o Casus: tijdens moeilijke periode heeft hij seksuele contacten gehad met iemand anders en heeft hier gonorroe
aan overgehouden
Moreel dilemma van Jelle: moet hij hier nu iets over zeggen tegen Jamila of niet?
Persoon weigert -> Domus Medica: patiënt helpen door formulier op te stellen
Maar stel patiënt wil nog steeds andere personen niet op de hoogte brengen, je kan eigenlijk als arts
je beroepsgeheim dan niet doorbreken
o Advies 21/03/2009 Nationale Raad Orde der Artsen
Aids
Mag arts bij pertinente weigering zelf sekspartner inlichten?
Heel terughoudend advies: arts is dan moreel en strafrechtelijk aansprakelijk
Zeer terughoudend
- Over de veranderlijkheid van de ethiek
o Advies 21 maart 2009 - Beroepsgeheim en seropositiviteit – Mededeling aan de partner
o
o Advies 14 mei 2020 - Beroepsgeheim in de context van de methode van de contactopsporing in de strijd tegen
de verdere verspreiding van het coronavirus Covid-19
Totaal andere visie
Hier eerder utilaristische benadering: we kunnen veel ziekte voorkomen indien we dat melden aan de
personen
o Advies 27 juli 2020: COVID-19 – Meldingsplicht door de arts bij terugkeer van een patiënt uit een rode zone
Toch als arts de plicht om persoon aan te geven
- => Zelfs bij een concrete, wettelijke norm kan naargelang de omstandigheden deze norm anders ingevuld worden,
ethische principes anders invullen (invulling Kant utilitarisme, verschillende invulling naargelang welke principes men
meer laat doorwegen)
AFDELING 3. HET ONDERSCHEID TUSSEN TUCHTRECHT EN STRAFRECHT
§1. ONDERSCHEID
4
VOORBEELDVRAGEN
Vraag 1: Advocaat Christian Van Buggenhout, zich beroepend op zijn beroepsgeheim, weigerde zowel de eed af te leggen als te
getuigen voor de parlementaire onderzoekscommissie in de zaak Fortis over de contacten die hij had met magistraten die bij de
zaak betroken waren. Was deze dubbele weigering volgens u correct? Leg uit.
- Ja, advocaten vallen onder het strafrechtelijk beroepsgeheim, art. 352 Sw. heeft ook een restcategorie, nl. de
noodzakelijke vertrouwenspersonen, personen die beroepshalve kennis nemen van geheimen
- Je mag beroepsgeheim doorbreken wanneer je onder andere wordt opgeroepen om te getuigen als geheimplichtige
voor een parlementaire commissie
- Je hebt ook Codex Deontologie van Orde van Vlaamse Balies die nog een stuk verder gaat: zelfs al zal je mogen spreken,
vinden wij als advocaat dat je eigenlijk nooit informatie mag delen
- Spanningsveld tussen strafrechtelijk en deontologisch oogpunt
Vraag 2: Een gecertificeerd accountant en een advocaat willen een samenwerkingsverband aangaan. Bespreek deze hypothese
vanuit het oogpunt van de deontologie van beide beroepsbeoefenaars.
- Regel vanuit de deontologie: je kan geen professionele vennootschap aangaan met iemand van een andere
beroepsgroep
- Wat wel kan: groepering: oprichten van een middelenvennootschap waarbij je bepaalde kosten deelt maar de baten
moeten rechtstreeks toekomen aan elke beroepsbeoefenaar
TIP: pas bij het beantwoorden van de vragen op het examen het IRAC principe toe:
- Issue
- Rule(s)
- Application
- Conclusion
INHOUD
- HFDST I. Inleiding
- HFDST II. De magistraat
- HDST III. De notaris
- HFDST IV. De advocaat
- HFDST V. De gerechtsdeurwaarder
- HFDST VI. De gerechtsdeskundige
- HFDST VII. De bemiddelaar
- HFDST VIII. De arbiter
- HFDST IX. De bedrijfsjurist
- HFDST X. De gecertificeerd accountant en de gecertificeerd belastingadviseur
- HFDST XI. Wettelijke regelingen gemeenschappelijk aan vrije beroepen
1
,HOOFDSTUK 1. INLEIDING
- Afdeling 1. Deontologie en tuchtrecht
- Afdeling 2. Het onderscheid tussen deontologie en moraal
- Afdeling 3. Het onderscheid tussen tuchtrecht en strafrecht
- Afdeling 4. Het onderscheid tussen tuchtrecht en burgerrechtelijke aansprakelijkheid
AFDELING 1. DEONTOLOGIE EN TUCHTRECHT
§1. DEFINITIE
- “Plichtenleer”
- Vroeger was het een soort clustervak samen met ethiek, vrij logisch want deontologie is eigenlijk toegepaste ethiek
- Klassieke omschrijving van deontologie
o “het geheel van gedragsregels, zowel geschreven als ongeschreven, die de professionele verplichtingen
uitmaken die rusten op diegenen die behoren tot een bepaalde beroepsgroep en die zowel betrekking hebben
op hun interne verhoudingen als op hun verhouding met derden, in het licht van de finaliteit van het
betrokken beroep”
o Heel veel verschil in beroepsgroepen: deontologie van de magistraat hoofdzakelijk ongeschreven, Gids voor de
Magistratuur: 8 belangrijkste principes worden vooropgezet en beetje toegelicht maar geen harde,
uitgeschreven codex deontologie van de advocaten die een Codex Deontologie voor Orde van Vlaamse
Balies hebben, ook 1 catch all bepaling: elke daad die eer of waardigheid van het beroep aantast
o Groepsrecht, gelden enkel voor mensen die deel uitmaken van een bepaalde beroepsgroep
§2. KRITIEK OP DEZE DEFINITIE EN BEGRIPSAFBAKENING
- Koen Geens pleit in zijn doctoraat voor een onderscheid tussen deontologie en disciplinaire regelen
- DEONTOLOGIE = de geschreven of ongeschreven regelen die erover waken dat de jurist zijn functie op een
maatschappelijk verantwoorde wijze vervult en die hoofdzakelijk betrekking hebben op de verhouding tussen de jurist
en de rechtszoekende, rekening houdende met het algemeen belang (cfr. “professional responsibility”). Deze regelen
vindt men terug in verschillende rechtstakken.
o “het moet omdat het hoort”
o Terug te vinden in verschillende rechtstakken
o Bv. beroepsgeheim, niet kopen van betwiste rechtsvorderingen, nodige zorg aan dossiers besteden
(tuchtrechtelijke regel maar kan ook strafrechtelijk worden gesanctioneerd)
- DISCIPLINAIRE REGELEN = regelen die ertoe strekken de interne cohesie of het aanzien van het beroep naar buiten toe
te handhaven
o “het moet omdat het moet”
o Regels die van balie tot balie kunnen verschillen
o Bv. deontologie van de student (bv. hoe spreek je uw docent aan)
o Bv. als notaris ben je verplicht om een provisie te vragen en je moet eigenlijk de dienst weigeren indien cliënt
geen provisie kan betalen -> is dit een deontologische regel of een disciplinaire regel?
Wellicht een disciplinaire regel want waarschijnlijk gewoon een regel die notarissen voor zichzelf
opstellen zodat ze elkaar niet kunnen beconcurreren
o Eerder willekeurig, eerder om de interne werking en cohesie te handhaven
- TUCHTRECHT = instrumentarium ter handhaving van de deontologische en disciplinaire regelen
2
, o Tuchtstraf: iemand een bepaalde straf opleggen ter handhaving
Geen andere tuchtstraffen opleggen dan degene die in de desbetreffende tuchtregeling zijn
opgenomen
o Ordemaatregel: is geen sanctie, bepaalde maatregel opleggen in het belang van de goede werking van de
dienst
Bv. notaris wordt er van verdacht bepaalde gelden van cliënt te hebben verduisterd, er wordt een
onderzoek gestart -> in het belang van de dienstverlening mag de notaris voorlopig geen cliënten
meer aannemen, in het belang van het behouden van het vertrouwen in het notariaat
- GEDRAGSCODE = codificatie van de deontologische (en disciplinaire) regelen
AFDELING 2. HET ONDERSCHEID TUSSEN DEONTOLOGIE EN MORAAL
- Wat is de eer en de waardigheid van een beroep?
o Zijn zeer open normen waardoor je vaak zal terugvallen op uw eigen aanvoelen -> daarom: van belang om
onderscheid te maken
- Verschillende ethische opvattingen:
o Kant: categorische imperatief: de maxime imperatief van handelen moet algemeen toepasbaar zijn: niet
anders handelen dan hoe jij zelf behandeld wilt worden
o Utilitarisme van Bentham: grootst mogelijke nut van grootst mogelijk aantal mensen (vermijden van pijn,
vermijden van lijden)
o Standpunt van Holt: kijken in situatie wat is het meest nuttig
Deontologie Moraal/ethiek
- Rechtsnormen en sancties - Beroep op individuele geweten
- Groepsrecht - Persoonlijk
- = ‘Applied ethics’
- Voorbeelden
o Verkrachtingsproces van Gisèle Pelicot
Echtgenote die jarenlang door echtgenoot werd verdoofd en door ook anderman seksueel werd
misbruikt
o Hoe ga je als advocaat om met social media?
Geen afbreuk doen aan de eer en waardigheid van het beroep
o https://www.instagram.com/nadiaelbouroumi/
Advocaat die tijdens proces ook becommentarieert op haar stories
Dubbele bodem: wake me up before you go go go -> lijn die wordt overschreden, is nodeloos
kwetsend (muziek doet afbreuk aan de eer en waardigheid van het beroep)
Zoeken naar evenwicht
o https://www.dailymotion.com/video/x95yomkmeesterleonie.nl
Moet dit advies gebeuren in toga?
3
, Deontologie biedt geen houvast hier
o https://www.tiktok.com/@meesterleonie
- Casus
o Om aan te tonen dat dat ook met gevestigde wettelijke bepalingen zijn
o Bv. beroepsgeheim bij artsen
o Casus: tijdens moeilijke periode heeft hij seksuele contacten gehad met iemand anders en heeft hier gonorroe
aan overgehouden
Moreel dilemma van Jelle: moet hij hier nu iets over zeggen tegen Jamila of niet?
Persoon weigert -> Domus Medica: patiënt helpen door formulier op te stellen
Maar stel patiënt wil nog steeds andere personen niet op de hoogte brengen, je kan eigenlijk als arts
je beroepsgeheim dan niet doorbreken
o Advies 21/03/2009 Nationale Raad Orde der Artsen
Aids
Mag arts bij pertinente weigering zelf sekspartner inlichten?
Heel terughoudend advies: arts is dan moreel en strafrechtelijk aansprakelijk
Zeer terughoudend
- Over de veranderlijkheid van de ethiek
o Advies 21 maart 2009 - Beroepsgeheim en seropositiviteit – Mededeling aan de partner
o
o Advies 14 mei 2020 - Beroepsgeheim in de context van de methode van de contactopsporing in de strijd tegen
de verdere verspreiding van het coronavirus Covid-19
Totaal andere visie
Hier eerder utilaristische benadering: we kunnen veel ziekte voorkomen indien we dat melden aan de
personen
o Advies 27 juli 2020: COVID-19 – Meldingsplicht door de arts bij terugkeer van een patiënt uit een rode zone
Toch als arts de plicht om persoon aan te geven
- => Zelfs bij een concrete, wettelijke norm kan naargelang de omstandigheden deze norm anders ingevuld worden,
ethische principes anders invullen (invulling Kant utilitarisme, verschillende invulling naargelang welke principes men
meer laat doorwegen)
AFDELING 3. HET ONDERSCHEID TUSSEN TUCHTRECHT EN STRAFRECHT
§1. ONDERSCHEID
4
