Remco Sleiderink Literatuur en diversiteit (6STP)
BEGRIPPENLIJST LITERATUUR EN DIVERSITEIT 2025 – 2026
Ab ovo Auteur presenteert zijn verhaal vanaf het begin aan de
lezer geen informatie die aan het begin vooraf ging
Ad fontes "Naar de bronnen" betekent en een oproep is om terug te
keren naar de oorspronkelijke, fundamentele teksten, in
plaats van te vertrouwen op latere interpretaties of
bewerkingen
Afkappingsteken (’) Leesteken (') dat aangeeft dat letters zijn weggelaten (bv. 'K
voor 'ik') of om de uitspraak van een woord te
verduidelijken
Alinea Stukje tekst van 1 of meer regels, vaak witregel tussen 2
alinea’s
Allegorie Gedicht of verhaal dat in zijn geheel symbool staat voor
iets anders zeer uitgebreide metafoor
Alexandrijn Jambische zesvoeter met pauze in het midden
Alliteratie Twee woorden met dezelfde beginletter
Allusie Verwijzen naar een algemeen feit, bekende
persoon/gebeurtenis/tekst/… door gebruik te maken van
woordspelingen, …
Alter ego Andere persoonlijkheid van iemand
Alwetend perspectief Alles is geweten
Alwetende Verteller die alles weet over alle personages en
verteller/vertelinstantie gebeurtenissen
Ambigu / ambiguïteit Dubbelzinnigheid bij woorden of zinnen, het woord of de
zin is op meerdere manieren uit te leggen
Anafoor Stijlfiguur: herhaling aan begin van zin, vers, strofe, …
Anakoloet Stijlfiguur of grammaticale fout waarbij de structuur van
een zin halverwege verandert, waardoor de delen niet
meer grammaticaal bij elkaar passen
Analyse Het grondig onderzoeken en ontleden van iets (een
probleem, gegevens, een situatie) in kleinere onderdelen
om het beter te begrijpen, de structuur te doorgronden en
verbanden te leggen, zodat je kunt achterhalen hoe het
werkt, waarom iets gebeurt, of wat de oorzaak is
Animalisering Niet-levende zaken worden voorgesteld als levend
Anoniem Naamloos of onbekend, waarbij de identiteit van een
persoon niet bekend is of niet bekend gemaakt wordt
Antagonist Tegenstander, tegenspeler of tegenpool van de protagonist
(hoofdpersoon)
Antimetrie Stilistisch middel in de poëzie waarbij de dichter bewust
afwijkt van het vaste metrum of de maat
Apostrofe Stijlfiguur waarbij het woord (in een gedicht of tekst) tot
een of meer personen wordt gericht
Assonantie Klankgelijkheid, klinkerrijm
Asyndetische vergelijking Vergelijking zonder verbindingswoord (bv: Karel, een echte
1
,Remco Sleiderink Literatuur en diversiteit (6STP)
angsthaas, was snel weg)
Auteursportret Foto van de auteur op de achterflap van het boek
Autobiografie / De beschrijving die iemand geeft van zijn eigen levensloop
autobiografisch
Autobiografisch pact Afspraak met de lezer dat gebeurtenissen echt zijn
gebeurd en betrekking hebben op de auteur als persoon
Autofictie Literaire vorm waarin de schrijver autobiografische
elementen (echte gebeurtenissen, personen uit het eigen
leven) combineert met fictie, waarbij de grens tussen
'waarheid' en verbeelding bewust vaag wordt gemaakt,
vaak met de auteur als hoofdpersoon, maar met
verzonnen details of plots
Autonomie De vrijheid en het vermogen om zelfstandig beslissingen te
nemen, je eigen leven vorm te geven en je eigen wetten te
bepalen, zonder onnodige dwang van buitenaf
Autonoom (object) Nauwkeurig lezen, grotendeels zonder rekening te houden
met de buitenwereld
Autorepresentatie Verwijst simpelweg naar zelfrepresentatie. Het gaat over
hoe een individu zichzelf presenteert aan de buitenwereld,
zowel bewust als onbewust
Beeld Woorden die de lezer aanzetten tot het oproepen van
beelden, of mentale voorstellingen, die een van de vijf
zintuigen aanspreken: zien, horen, proeven, ruiken en
voele
Beeldspraak Een gedachte, begrip, … in taal uitgedrukt door middel van
een beeld
Belevend ik Het personage vertelt over de gebeurtenissen die hij/zij nu
meemaakt
Bericht (vs. Uitbeelding) Verwijst een 'bericht' (of boodschap) naar de
onderliggende, vaak universele, betekenis, het thema of de
morele les die de auteur probeert over te brengen door
middel van de tekst
Betekenisproductie Het proces waarbij lezers, schrijvers en de bredere
culturele context samenwerken om betekenis aan een
literaire tekst te geven
Betogend Proberen te bewijzen, betogen = een serie argumenten als
een verhaal presenteren
Bewustzijnsrepresentatie Weergave van taal en denken van personages
Binnenrijm Rijmklanken binnen een versregel
Bron Afkomst, inspiratiebron
Bronnenfictie Verwijst naar de techniek waarbij een auteur in een fictief
werk verwijst naar een (al dan niet bestaande) bron om de
indruk van authenticiteit of geleerdheid te wekken
Canon / literaire canon Verzameling werken die binnen een bepaald gebied als
waardevol worden beschouwd, de lijst met boeken die tot
de wereldliteratuur behoren (canon)
Canonisering Het proces van het opnemen van iets (een persoon, een
2
, Remco Sleiderink Literatuur en diversiteit (6STP)
werk, een tekst) in een 'canon'
Censuur Expressie/vrije meningsuiting aan banden leggen (door de
overheid of een andere hogere macht)
Chiasme Stijlfiguur: overeenkomstige termen van 2 formuleringen
worden in omgekeerde volgorde geplaatst
Citaat Zorgvuldige formulering van een passage of uitspraak van
een persoon
Close reading Nauwkeurig lezen, grotendeels zonder rekening te houden
met buitenwereld
Collectief (poëtica) Het geheel aan opvattingen over wat literatuur mag of
moet zijn
Context Verband waarin een woord of een uitspraak gezegd wordt
Couleur locale De karakteristieke bijzonderheden die een verhaal situeren
in ruimte en tijd
Criticus / kritiek Iemand die de kwaliteit van iets beoordeelt
Cultureel (bepaald) Iets (zoals normen, waarden, gedrag, of betekenissen)
gevormd, beïnvloed, of voortkomt uit de specifieke
tradities, overtuigingen, gewoonten en levensstijl van een
bepaalde groep mensen of gemeenschap, in tegenstelling
tot universeel of natuurlijk
Culturele toe-eigening Iets tot je eigendom maken, vaak onrechtmatig
Cyclus (gedichten) Verzameling gedichten die tezamen een eenheid vormen
qua verhaal of thema
Dedicatie De formele, vaak geschreven, opdracht of toewijding van
een boek, kunstwerk, of muziekstuk aan een persoon,
groep, of ideaal, meestal als voorwoord geplaatst, en
betekent letterlijk 'toewijding' of 'opdracht
Dekolonisatie/dekoloniseren Bevrijdingsproces van koloniale overheersing en de eis van
oorspronkelijke bewoners hun cultuur daadwerkelijk te
respecteren
Descriptief Beschrijvend
Diachroon Beschouwd door de tijd heen, de ontwikkeling van
verschijnselen in de loop van de tijd
Dialoog Gesproken of geschreven conversatie tussen 2 personen of
2 groepen mensen
Diffuus (ruimte/tijd) De ruimte wordt heel vaag omschreven (bv: in een kasteel
in een land hier ver vandaan)
Directe rede Letterlijk citaat => bv: “Blijf je eten?”, vroeg mama.
Distant reading Term uit de digital humanities waarbij met behulp van
computer heel veel werken tegelijk worden ‘gelezen’ en
geanalyseerd
Distichon Strofe van 2 regels/verzen
Dode metafoor Zo’n vertrouwde metaforen dat we ons niet langer
realiseren dat we met een metafoor te maken hebben
Dramatiek Literair hoofdgenre (naast epiek en lyriek) dat zich richt op
3
BEGRIPPENLIJST LITERATUUR EN DIVERSITEIT 2025 – 2026
Ab ovo Auteur presenteert zijn verhaal vanaf het begin aan de
lezer geen informatie die aan het begin vooraf ging
Ad fontes "Naar de bronnen" betekent en een oproep is om terug te
keren naar de oorspronkelijke, fundamentele teksten, in
plaats van te vertrouwen op latere interpretaties of
bewerkingen
Afkappingsteken (’) Leesteken (') dat aangeeft dat letters zijn weggelaten (bv. 'K
voor 'ik') of om de uitspraak van een woord te
verduidelijken
Alinea Stukje tekst van 1 of meer regels, vaak witregel tussen 2
alinea’s
Allegorie Gedicht of verhaal dat in zijn geheel symbool staat voor
iets anders zeer uitgebreide metafoor
Alexandrijn Jambische zesvoeter met pauze in het midden
Alliteratie Twee woorden met dezelfde beginletter
Allusie Verwijzen naar een algemeen feit, bekende
persoon/gebeurtenis/tekst/… door gebruik te maken van
woordspelingen, …
Alter ego Andere persoonlijkheid van iemand
Alwetend perspectief Alles is geweten
Alwetende Verteller die alles weet over alle personages en
verteller/vertelinstantie gebeurtenissen
Ambigu / ambiguïteit Dubbelzinnigheid bij woorden of zinnen, het woord of de
zin is op meerdere manieren uit te leggen
Anafoor Stijlfiguur: herhaling aan begin van zin, vers, strofe, …
Anakoloet Stijlfiguur of grammaticale fout waarbij de structuur van
een zin halverwege verandert, waardoor de delen niet
meer grammaticaal bij elkaar passen
Analyse Het grondig onderzoeken en ontleden van iets (een
probleem, gegevens, een situatie) in kleinere onderdelen
om het beter te begrijpen, de structuur te doorgronden en
verbanden te leggen, zodat je kunt achterhalen hoe het
werkt, waarom iets gebeurt, of wat de oorzaak is
Animalisering Niet-levende zaken worden voorgesteld als levend
Anoniem Naamloos of onbekend, waarbij de identiteit van een
persoon niet bekend is of niet bekend gemaakt wordt
Antagonist Tegenstander, tegenspeler of tegenpool van de protagonist
(hoofdpersoon)
Antimetrie Stilistisch middel in de poëzie waarbij de dichter bewust
afwijkt van het vaste metrum of de maat
Apostrofe Stijlfiguur waarbij het woord (in een gedicht of tekst) tot
een of meer personen wordt gericht
Assonantie Klankgelijkheid, klinkerrijm
Asyndetische vergelijking Vergelijking zonder verbindingswoord (bv: Karel, een echte
1
,Remco Sleiderink Literatuur en diversiteit (6STP)
angsthaas, was snel weg)
Auteursportret Foto van de auteur op de achterflap van het boek
Autobiografie / De beschrijving die iemand geeft van zijn eigen levensloop
autobiografisch
Autobiografisch pact Afspraak met de lezer dat gebeurtenissen echt zijn
gebeurd en betrekking hebben op de auteur als persoon
Autofictie Literaire vorm waarin de schrijver autobiografische
elementen (echte gebeurtenissen, personen uit het eigen
leven) combineert met fictie, waarbij de grens tussen
'waarheid' en verbeelding bewust vaag wordt gemaakt,
vaak met de auteur als hoofdpersoon, maar met
verzonnen details of plots
Autonomie De vrijheid en het vermogen om zelfstandig beslissingen te
nemen, je eigen leven vorm te geven en je eigen wetten te
bepalen, zonder onnodige dwang van buitenaf
Autonoom (object) Nauwkeurig lezen, grotendeels zonder rekening te houden
met de buitenwereld
Autorepresentatie Verwijst simpelweg naar zelfrepresentatie. Het gaat over
hoe een individu zichzelf presenteert aan de buitenwereld,
zowel bewust als onbewust
Beeld Woorden die de lezer aanzetten tot het oproepen van
beelden, of mentale voorstellingen, die een van de vijf
zintuigen aanspreken: zien, horen, proeven, ruiken en
voele
Beeldspraak Een gedachte, begrip, … in taal uitgedrukt door middel van
een beeld
Belevend ik Het personage vertelt over de gebeurtenissen die hij/zij nu
meemaakt
Bericht (vs. Uitbeelding) Verwijst een 'bericht' (of boodschap) naar de
onderliggende, vaak universele, betekenis, het thema of de
morele les die de auteur probeert over te brengen door
middel van de tekst
Betekenisproductie Het proces waarbij lezers, schrijvers en de bredere
culturele context samenwerken om betekenis aan een
literaire tekst te geven
Betogend Proberen te bewijzen, betogen = een serie argumenten als
een verhaal presenteren
Bewustzijnsrepresentatie Weergave van taal en denken van personages
Binnenrijm Rijmklanken binnen een versregel
Bron Afkomst, inspiratiebron
Bronnenfictie Verwijst naar de techniek waarbij een auteur in een fictief
werk verwijst naar een (al dan niet bestaande) bron om de
indruk van authenticiteit of geleerdheid te wekken
Canon / literaire canon Verzameling werken die binnen een bepaald gebied als
waardevol worden beschouwd, de lijst met boeken die tot
de wereldliteratuur behoren (canon)
Canonisering Het proces van het opnemen van iets (een persoon, een
2
, Remco Sleiderink Literatuur en diversiteit (6STP)
werk, een tekst) in een 'canon'
Censuur Expressie/vrije meningsuiting aan banden leggen (door de
overheid of een andere hogere macht)
Chiasme Stijlfiguur: overeenkomstige termen van 2 formuleringen
worden in omgekeerde volgorde geplaatst
Citaat Zorgvuldige formulering van een passage of uitspraak van
een persoon
Close reading Nauwkeurig lezen, grotendeels zonder rekening te houden
met buitenwereld
Collectief (poëtica) Het geheel aan opvattingen over wat literatuur mag of
moet zijn
Context Verband waarin een woord of een uitspraak gezegd wordt
Couleur locale De karakteristieke bijzonderheden die een verhaal situeren
in ruimte en tijd
Criticus / kritiek Iemand die de kwaliteit van iets beoordeelt
Cultureel (bepaald) Iets (zoals normen, waarden, gedrag, of betekenissen)
gevormd, beïnvloed, of voortkomt uit de specifieke
tradities, overtuigingen, gewoonten en levensstijl van een
bepaalde groep mensen of gemeenschap, in tegenstelling
tot universeel of natuurlijk
Culturele toe-eigening Iets tot je eigendom maken, vaak onrechtmatig
Cyclus (gedichten) Verzameling gedichten die tezamen een eenheid vormen
qua verhaal of thema
Dedicatie De formele, vaak geschreven, opdracht of toewijding van
een boek, kunstwerk, of muziekstuk aan een persoon,
groep, of ideaal, meestal als voorwoord geplaatst, en
betekent letterlijk 'toewijding' of 'opdracht
Dekolonisatie/dekoloniseren Bevrijdingsproces van koloniale overheersing en de eis van
oorspronkelijke bewoners hun cultuur daadwerkelijk te
respecteren
Descriptief Beschrijvend
Diachroon Beschouwd door de tijd heen, de ontwikkeling van
verschijnselen in de loop van de tijd
Dialoog Gesproken of geschreven conversatie tussen 2 personen of
2 groepen mensen
Diffuus (ruimte/tijd) De ruimte wordt heel vaag omschreven (bv: in een kasteel
in een land hier ver vandaan)
Directe rede Letterlijk citaat => bv: “Blijf je eten?”, vroeg mama.
Distant reading Term uit de digital humanities waarbij met behulp van
computer heel veel werken tegelijk worden ‘gelezen’ en
geanalyseerd
Distichon Strofe van 2 regels/verzen
Dode metafoor Zo’n vertrouwde metaforen dat we ons niet langer
realiseren dat we met een metafoor te maken hebben
Dramatiek Literair hoofdgenre (naast epiek en lyriek) dat zich richt op
3
