KUNSTCRIMINALITEIT
Recente verschuiving: ‘art crime’ => ‘cultural heritage crime’
= duidt op de betrokkenheid van cultureel erfgoed bij criminaliteitsvormen
waarin culturele, historische en financiële waarde van belang is.
‘Cultuurgoederen’ is dus een betere term dan kunst
Bv. Iconoclasme : vernielen van voorwerpen vanwege hun betekenis of macht
Aanvallen op kunstwerken als activisme als milde vorm van iconoclasme
(maar is discussie over)
Cultuurgoederen kunnen ook een middel zijn om criminaliteit te plegen ipv eraan
gerelateerd te zijn.
= Cultuurgoederen zijn niet alleen slachtoffer van criminaliteit, maar worden
ook actief gebruikt als middel om andere vormen van criminaliteit te plegen. Dat
betekent: ze zijn het instrument van misdaad, niet enkel het doelwit.
Bv. artnapping en verkoop bij freeports/veilinghuizen
Dr. No- theorie: kunst vaak gestolen in opdracht van vermogende
kunstverzamelaars (komt van james bond film dr. No)
Politionele en gerechtelijke aanpak van kunstcriminaliteit: (aantal vb)
Mathias Desmet, Richard Bronswijk, Martin Finkelnberg: kaderen hoe
policing (= handelingen gericht op handhaven van regels /bestrijding van…) van
cultureel erfgoed wordt vormgegeven.
Niet enkel de politie treedt op, ook private actoren
Evelien Campfens: problematiek van roofkunst beperkt zich niet tot historische
claims (naziroofkunst, koloniale roof), het gebeurt ook vandaag nog.
Privaatrechtelijk perspectief: geroofde kunst als privaatrechtelijke
eigendomskwestie
Perspectief van internationale culturele erfgoedrecht waarin bescherming
van erfgoed en immateriële betekenis van cultuurgoederen centraal staat.
Fons van Gessel: bekijkt bestrijding ervan in Nederland
Naomi Oosterman en Donna Yates : cultuurgoederen in Latijns-Amerika
CULTURELE CRIMINOLOGIE
1
,= criminaliteit als cultureel product (oog voor context van de dader…)
Of
= criminaliteit tegen culturele producten
Driehoeksstructuur:
Waar kijken we naar?
Wat zit er achter bepaalde fenomenen?
WAT IS KUNSTCRIMINALITEIT
Voorbeeld:
Het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck is al meermaals slachtoffer geweest
Panelen gestolen door soldaten van Napoleon (na de neerval van
Napoleon, werden de panelen teruggebracht)
Een aantal panelen werden verkocht aan Duitsland (legaal)
Na WO2 moest Duistland schadevergoeding betalen (verdrag van
Versailles) + de panelen moesten terug naar de kathedraal, hoewel de
verkoop wel legaal was
1934: aantal panelen gestolen -> brief voor losgeld
Vandaag de dag nog steeds een paneel (de rechtvaardige rechters)
vermist (er is een vervanging gemaakt in ’39 voor in de kathedraal)
Op de kopie: Uit liefde als plicht verrricht en om te wreken voor streken niet
geweken (Jef Vanderveken - Oktober 1945)
Theorie: had vanderveken iets te maken met de diefstal, zodat hij een
versie kon maken voor in de kathedraal?
Bekendste theorie: man op zijn sterfbed zei dat hij de enige was die wist waar het
paneel was + dat er in zijn huis documenten erover waren -> maar nog steeds
niet gevonden
WAT IS KUNSTCRIMINALITEIT :
Er is geen standaarddefinitie, maar:
2
, • Conklin (1994):
o “Criminally punishable acts that involve works of art”
= Strafbare handelingen met of tegen kunst (Conklin)
WAT IS KUNST DAN:
Works of art: cf. definitie van de International Foundation of Art Research
(IFAR):
1. “Fine arts, including paintings, photographs, prints, drawings and
sculptures
2. decorative arts,
3. antiquities,
4. ethnographic objects,
5. oriental and Islamic Art,
6. miscellaneous items, including armour, books, coins and medals.”
‘KUNST’ NIET BREED GENOEG?:
In literatuur spreken we van cultuurgoederen en cultureel ergoed, ipv kunst:
Benadrukken dat voorwerpen, tradities… een culturele, historische waarde
hebben, ipv enkel esthetische waarde
‘Kunstcriminaliteit’ is dus wat kort door de bocht, maar is de toegewezen
benaming.
VORMEN VAN KUNST- EN ERFGOEDCRIMINALITEIT :
• Diefstal
• Plundering
• Illegale handel in cultuurgoederen
• Vernieling van cultureel erfgoed tijdens conflict of maatschappelijke onrust
• Iconoclasme
• Vervalsing en fraude
• Witwassen van crimineel geld d.m.v. kunst
• Witwassen van cultuurgoederen
DIEFSTAL
Bv. De Schreeuw van Edvard Munch
3
, 1994: olympische winterspelen in Noorwegen -> meer bezoekers lokken door de
schreeuw naar 1ste verdieping te verplaatsen (ipv 2de) -> dieven met een ladder
het kunstwerk gestolen met briefje “bedankt voor de slechte beveiliging”
(uiteindelijke teruggevonden bij een bende)
2004: Samen met ander werk van Munch (de madonna) gestolen, maar beide
werken met lichte beschadiging teruggevonden
Bv. Isabella Stewart Gardner Museum
1990: Twee mannen doen zich voor als politieagenten -> ‘opgeroepen om een
alarm te onderzoeken dat zou zijn afgegaan’ -> ze vragen de beveiliging van
achter de balie te komen en zeggen dat er een aanhoudingsbevel voor hen open
staat en ze slaan de beveiliging in de boeien -> daarna maken ze bekend dat ze
hier zijn voor een diefstal -> rooftocht van 81 minuten -> met cutter mes een
aantal schilderijen uit de lijsten gesneden -> werken van rembrandt, chinese
vaas…
Waarom net deze werken? Er hingen veel duurdere
Theorie: het was een diefstal op bestelling (de ‘baas’ wou net die werken
hebben?)
Het was wel goed gepland: ze wisten dat onder de balie een knop zat om te
politie te verwittigen, ze hebben de tapes van camera’s meegenomen en wisten
dus waar controlekamer was, wisten waar de kelder was om de beveiliging te
boeien, ze hebben hun tijd genomen…
Vermoeden dat het niet hun eerste diefstal was
Vandaag (na 35 jaar): nog steeds niet teruggevonden (waarde van 500 miljoen
dollar)
PROFIEL VAN DE KUNSTDIEF:
MOTIVATIE (waarom steelt iemand kunst?)
Drie categorieën:
1. Omwille van het cultuurgoed/de kunst zelf
2. Financiële waarde
3. Varia/andere redenen
Concreet:
• Persoonlijk bezit, liefde voor de kunst
o Bijvoorbeeld: Stéphane Breitweiser (stal 200+ kunstwerken voor
zichzelf, gewoon omdat hij ze mooi vond)
• Op bestelling van een verzamelaar
4
Recente verschuiving: ‘art crime’ => ‘cultural heritage crime’
= duidt op de betrokkenheid van cultureel erfgoed bij criminaliteitsvormen
waarin culturele, historische en financiële waarde van belang is.
‘Cultuurgoederen’ is dus een betere term dan kunst
Bv. Iconoclasme : vernielen van voorwerpen vanwege hun betekenis of macht
Aanvallen op kunstwerken als activisme als milde vorm van iconoclasme
(maar is discussie over)
Cultuurgoederen kunnen ook een middel zijn om criminaliteit te plegen ipv eraan
gerelateerd te zijn.
= Cultuurgoederen zijn niet alleen slachtoffer van criminaliteit, maar worden
ook actief gebruikt als middel om andere vormen van criminaliteit te plegen. Dat
betekent: ze zijn het instrument van misdaad, niet enkel het doelwit.
Bv. artnapping en verkoop bij freeports/veilinghuizen
Dr. No- theorie: kunst vaak gestolen in opdracht van vermogende
kunstverzamelaars (komt van james bond film dr. No)
Politionele en gerechtelijke aanpak van kunstcriminaliteit: (aantal vb)
Mathias Desmet, Richard Bronswijk, Martin Finkelnberg: kaderen hoe
policing (= handelingen gericht op handhaven van regels /bestrijding van…) van
cultureel erfgoed wordt vormgegeven.
Niet enkel de politie treedt op, ook private actoren
Evelien Campfens: problematiek van roofkunst beperkt zich niet tot historische
claims (naziroofkunst, koloniale roof), het gebeurt ook vandaag nog.
Privaatrechtelijk perspectief: geroofde kunst als privaatrechtelijke
eigendomskwestie
Perspectief van internationale culturele erfgoedrecht waarin bescherming
van erfgoed en immateriële betekenis van cultuurgoederen centraal staat.
Fons van Gessel: bekijkt bestrijding ervan in Nederland
Naomi Oosterman en Donna Yates : cultuurgoederen in Latijns-Amerika
CULTURELE CRIMINOLOGIE
1
,= criminaliteit als cultureel product (oog voor context van de dader…)
Of
= criminaliteit tegen culturele producten
Driehoeksstructuur:
Waar kijken we naar?
Wat zit er achter bepaalde fenomenen?
WAT IS KUNSTCRIMINALITEIT
Voorbeeld:
Het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck is al meermaals slachtoffer geweest
Panelen gestolen door soldaten van Napoleon (na de neerval van
Napoleon, werden de panelen teruggebracht)
Een aantal panelen werden verkocht aan Duitsland (legaal)
Na WO2 moest Duistland schadevergoeding betalen (verdrag van
Versailles) + de panelen moesten terug naar de kathedraal, hoewel de
verkoop wel legaal was
1934: aantal panelen gestolen -> brief voor losgeld
Vandaag de dag nog steeds een paneel (de rechtvaardige rechters)
vermist (er is een vervanging gemaakt in ’39 voor in de kathedraal)
Op de kopie: Uit liefde als plicht verrricht en om te wreken voor streken niet
geweken (Jef Vanderveken - Oktober 1945)
Theorie: had vanderveken iets te maken met de diefstal, zodat hij een
versie kon maken voor in de kathedraal?
Bekendste theorie: man op zijn sterfbed zei dat hij de enige was die wist waar het
paneel was + dat er in zijn huis documenten erover waren -> maar nog steeds
niet gevonden
WAT IS KUNSTCRIMINALITEIT :
Er is geen standaarddefinitie, maar:
2
, • Conklin (1994):
o “Criminally punishable acts that involve works of art”
= Strafbare handelingen met of tegen kunst (Conklin)
WAT IS KUNST DAN:
Works of art: cf. definitie van de International Foundation of Art Research
(IFAR):
1. “Fine arts, including paintings, photographs, prints, drawings and
sculptures
2. decorative arts,
3. antiquities,
4. ethnographic objects,
5. oriental and Islamic Art,
6. miscellaneous items, including armour, books, coins and medals.”
‘KUNST’ NIET BREED GENOEG?:
In literatuur spreken we van cultuurgoederen en cultureel ergoed, ipv kunst:
Benadrukken dat voorwerpen, tradities… een culturele, historische waarde
hebben, ipv enkel esthetische waarde
‘Kunstcriminaliteit’ is dus wat kort door de bocht, maar is de toegewezen
benaming.
VORMEN VAN KUNST- EN ERFGOEDCRIMINALITEIT :
• Diefstal
• Plundering
• Illegale handel in cultuurgoederen
• Vernieling van cultureel erfgoed tijdens conflict of maatschappelijke onrust
• Iconoclasme
• Vervalsing en fraude
• Witwassen van crimineel geld d.m.v. kunst
• Witwassen van cultuurgoederen
DIEFSTAL
Bv. De Schreeuw van Edvard Munch
3
, 1994: olympische winterspelen in Noorwegen -> meer bezoekers lokken door de
schreeuw naar 1ste verdieping te verplaatsen (ipv 2de) -> dieven met een ladder
het kunstwerk gestolen met briefje “bedankt voor de slechte beveiliging”
(uiteindelijke teruggevonden bij een bende)
2004: Samen met ander werk van Munch (de madonna) gestolen, maar beide
werken met lichte beschadiging teruggevonden
Bv. Isabella Stewart Gardner Museum
1990: Twee mannen doen zich voor als politieagenten -> ‘opgeroepen om een
alarm te onderzoeken dat zou zijn afgegaan’ -> ze vragen de beveiliging van
achter de balie te komen en zeggen dat er een aanhoudingsbevel voor hen open
staat en ze slaan de beveiliging in de boeien -> daarna maken ze bekend dat ze
hier zijn voor een diefstal -> rooftocht van 81 minuten -> met cutter mes een
aantal schilderijen uit de lijsten gesneden -> werken van rembrandt, chinese
vaas…
Waarom net deze werken? Er hingen veel duurdere
Theorie: het was een diefstal op bestelling (de ‘baas’ wou net die werken
hebben?)
Het was wel goed gepland: ze wisten dat onder de balie een knop zat om te
politie te verwittigen, ze hebben de tapes van camera’s meegenomen en wisten
dus waar controlekamer was, wisten waar de kelder was om de beveiliging te
boeien, ze hebben hun tijd genomen…
Vermoeden dat het niet hun eerste diefstal was
Vandaag (na 35 jaar): nog steeds niet teruggevonden (waarde van 500 miljoen
dollar)
PROFIEL VAN DE KUNSTDIEF:
MOTIVATIE (waarom steelt iemand kunst?)
Drie categorieën:
1. Omwille van het cultuurgoed/de kunst zelf
2. Financiële waarde
3. Varia/andere redenen
Concreet:
• Persoonlijk bezit, liefde voor de kunst
o Bijvoorbeeld: Stéphane Breitweiser (stal 200+ kunstwerken voor
zichzelf, gewoon omdat hij ze mooi vond)
• Op bestelling van een verzamelaar
4
