Volledige samenvatting Filosofie van de pedagogische wetenschappen

FILOSOFIE VAN DE
PEDAGOGISCHE
WETENSCHAPPEN

Inhoud
Les 1: Inleiding....................................................................................................... 6
Wat is filosofie?................................................................................................... 6
Een definitie..................................................................................................... 7
1.1 Wat is filosofie? Een methode....................................................................7
1.2 Wat is filosofie? Een domein.....................................................................9
1.3 Wat is filosofie? FIlosofie is haar geschiedenis.........................................10
2. Waarom zo moeilijk?..................................................................................... 11
3. Zin en onzin van de filosofie..........................................................................12
Filosoof is een scheldwoord............................................................................12
Nutteloos zinloos............................................................................................ 12
Is filosofie nutteloos?...................................................................................... 12
Les 2: Filosofie v.d. pedagogische wetenschappen als wetenschapsfilosofie.......13
Wat is filosofie? Een verzameling van deeldisciplines.......................................13
Metafysica...................................................................................................... 14
Logica............................................................................................................. 14
Epistemologie................................................................................................. 15
Moraalfilosofie (of ethiek)............................................................................... 16
Combinaties................................................................................................... 16
Wetenschapsfilosofie..................................................................................... 16
Toegepaste filosofie....................................................................................... 17
Wetenschapsfilosofie......................................................................................... 18
Algemene wetenschapsfilosofie.....................................................................18
Specifieke wetenschapsfilosofie.....................................................................18
Kritisch over wetenschap............................................................................... 19
Filosofie van de wetenschap of filosofie voor/ in de wetenschap...................20
FIlosofie van de pedagogische wetenschappen................................................20
Wat is pedagogie?.......................................................................................... 20


1

, Deels geesteswetenschap…...........................................................................21
… En deels gedragswetenschap.....................................................................21
Gedragswetenschappen en het object dat subject is.....................................22
Pedagogische wetenschappen: verbonden met praktijken............................22
Les 3: De geest..................................................................................................... 23
Geest en de zoektocht naar de mens................................................................24
Descartes’ dualisme.......................................................................................... 24
Descartes’ schaduw....................................................................................... 24
Een materiële geest?..................................................................................... 28
Van materialisme naar fysicalisme....................................................................29
Dus fysicalisme?............................................................................................. 29
2 versies......................................................................................................... 29
Argumenten pro fysicalisme...........................................................................31
Argumenten contra fysicalisme......................................................................31
Qualia............................................................................................................. 32
Belangrijke posities in mind-body debat........................................................33
Conclusie........................................................................................................ 34
Les 4: Cultuur en natuur....................................................................................... 34
Aangeboren of aangeleerd?...........................................................................34
Wolfskinderen................................................................................................... 35
Psammetichus................................................................................................ 35
Kaspar Hauser................................................................................................ 36
Victor van Aveyron......................................................................................... 36
Genie, een modern wolfskind.........................................................................37
Waarom interesse?........................................................................................ 37
Waarom zijn resultaten van onderzoek wetenschappelijk betwistbaar..........37
Hoe zinvol is de vraag? Nature-nurture.............................................................38
zinloze vraag.................................................................................................. 38
Interactie-consensus...................................................................................... 38
Toch zinvolle vraag?.......................................................................................... 39
Dobzhansky.................................................................................................... 39
Juiste vraag: niet ‘nurture’/ ‘nature’...............................................................39
Aangeboren.................................................................................................... 40
De ethische inzet van het debat........................................................................42
Grote interesse in dit thema..........................................................................42


2

, Is het natuurlijke ook onveranderlijk?............................................................43
Is het aangeleerde ook veranderlijk?.............................................................43
Volkswijsheid?................................................................................................ 43
Conclusie........................................................................................................ 43
Les 5: Demarcatie................................................................................................ 43
Inleiding............................................................................................................. 44
Aflijnen (=definiëren)........................................................................................ 44
Het demarcatieprobleem............................................................................... 44
Drie problematische oplossingen...................................................................45
Popper: zoeken naar weerlegging.....................................................................46
Karl Popper..................................................................................................... 46
Probleem met verificatie................................................................................ 47
Veel waarheid in pseudo-wetenschap: Popper en Freud................................47
Popper en Einstein......................................................................................... 48
Falsifieerbaarheid........................................................................................... 48
Evolutie van wetenschap............................................................................... 49
Enkele problemen met Poppers criterium......................................................49
Paradigma’s en revoluties................................................................................. 49
Thomas Kuhn................................................................................................. 49
Tegen het logisch positivisme en tegen popper.............................................50
Normale wetenschap...................................................................................... 50
Paradigma...................................................................................................... 51
Revolutie........................................................................................................ 51
Paradigmawissel............................................................................................ 51
Pseudowetenschap........................................................................................ 52
De menswetenschappen................................................................................... 52
Fysica als prototype van wetenschap............................................................52
Menswetenschappen: pre-paradigmatisch.....................................................53
Les 6: Wetenschap: Begrijpen en verklaren.........................................................53
Hiërarchie der wetenschappen..........................................................................53
Wetenschap ≠ wetenschap............................................................................53
Verschillende wetenschappen........................................................................54
Verstehen of erklären........................................................................................ 54
Geesteswetenschappen vs. natuurwetenschappen.......................................54
Voorbeeld: voedseltaboes (bv. varkensvlees)................................................54


3

, Voorbeeld: hanengevechten op bali...............................................................55
‘thick descriptions’ en ‘verhalend’.................................................................55
Niet exclusief................................................................................................. 56
Niet objectief.................................................................................................. 56
Succes van het verklaren.................................................................................. 56
No miracles argument.................................................................................... 56
Antirealisten en sceptici................................................................................. 57
Hume en popper zoeken naar oorzaken............................................................57
Probleem van inductie.................................................................................... 57
Twee manieren van redeneren......................................................................57
Meer over inductie......................................................................................... 58
Onderdeterminering van theorie door observaties........................................59
Feiten en wetenschap....................................................................................... 59
Weg van het naïeve beeld.............................................................................. 59
Theoriegeladenheid van observatie...............................................................59
Relativeer relativiteit...................................................................................... 60
Pessimistische meta-inductie............................................................................ 60
Meta............................................................................................................... 60
Pessimisme.................................................................................................... 60
Les 7: Wetenschap en waarden............................................................................60
Hoe werkt wetenschap...................................................................................... 61
Hoe werken ze echt? ‘A day in the life’..........................................................61
Waarom nadruk op belang van ‘the nature of science’..................................62
Objectiviteit en waarden................................................................................... 62
Recente ontwikkelingen................................................................................. 62
Objectiviteit.................................................................................................... 62
Is objectiviteit een waarde............................................................................. 63
Waardenvrijheid en objectiviteit....................................................................63
Vooringenomenheid en wetenschap..............................................................63
Andere epistemische waarden.......................................................................64
Waarden, ontdekking en verantwoording.........................................................64
Wat we onderzoeken...................................................................................... 64
Hoe we onderzoeken...................................................................................... 65
Inzet/ gebruik van wetenschappelijke resultaten...........................................65
Objectief en toch waardegeladen...................................................................66


4

, Objectiviteit als onpartijdigheid.....................................................................66
Inductief risico................................................................................................... 66
Wetenschappers zijn mensen.........................................................................66
Probleem van inductie.................................................................................... 67
Inductief risico................................................................................................ 67
Voorbeeld van individueel onderzoek............................................................68
Voorbeeld van wetenschappelijk onderzoek..................................................68
Oplossingen?.................................................................................................. 68
Besluit............................................................................................................ 69
Les 8: Wie is normaal?.......................................................................................... 69
Wat zijn normen?.............................................................................................. 70
Morele normen............................................................................................... 70
Sociale normen.............................................................................................. 71
Medisch normaal en abnormaal........................................................................72
Natuurlijk/ onnatuurlijk en normaal/abnormaal?............................................72
Normaal als wenselijk (normativisme)...........................................................72
Normativisme naar een hoger niveau............................................................72
Naturalisme.................................................................................................... 73
Het statisch naturalisme................................................................................ 73
Naturalistisch alternatief: voorbij de statistiek...............................................74
Ziekte als disfunctie....................................................................................... 75
Hybridisme: ziekte als schadelijke disfunctie.................................................75
Problemen met Wakefieldsvisie.....................................................................76
Medicaliseren en pathologiseren.......................................................................76
Maatschappijkritiek........................................................................................ 76
Geneeskunde die niet geneest.......................................................................77
Voorbeeld: sovjet psychiatrie.........................................................................77
Medicalisering= 2 betekenissen.....................................................................77
Twee ingrepen die leiden tot pathologisering................................................78
Voor-en nadelen?........................................................................................... 78
Waarom wenselijk?........................................................................................ 78
Waarom onwenselijk?.................................................................................... 79
Conclusie........................................................................................................ 79
Les 9: Sociale constructie..................................................................................... 79
X is een sociale constructie............................................................................79


5

, ‘Wetenschap is een sociale constructie’............................................................80
Realisten vs. social-constructivisme...............................................................80
Wetenschap als een sociale constructie.........................................................81
Implicatie....................................................................................................... 81
natuurlijke soorten............................................................................................ 81
Racisme en seksisme..................................................................................... 81
natuurlijke soort............................................................................................. 82
kripke-Putnam visie op natuurlijke soorten....................................................82
Boyds visie op natuurlijke soorten.................................................................83
Arbitraire soorten........................................................................................... 83
Sociale soort................................................................................................... 83
‘C is een sociale constructie’ -Ian Hacking.....................................................84
Interactive kinds................................................................................................ 84
Sociale soorten zijn interactieve soorten.......................................................84
Voorbeeld ADHD............................................................................................ 85
Voorbeeld MPS (Hacking)............................................................................... 85
VOorbeeld: het kind....................................................................................... 85
Conclusie........................................................................................................ 86
Lezing De jongen zonder gisteren- Jur Deitmers..................................................86




LES 1: INLEIDING

WAT IS FILOSOFIE?




6

, • Filosofische vragen en filosoferen: zich distantiëren van datgene waarover
men denkt
 Veronderstelt een zekere afstand van dat ‘gewone leven’
 Veel dingen die wij als vanzelfsprekend beschouwen zijn helemaal
niet vanzelfsprekend

EEN DEFINITIE
• Etymologie definitie: De=af, Finis= Grens-> Afbakenen, afgrenzen
• Intensionele <-> extensionele definitie
 Intensioneel= geven van betekenis van een verzameling (we zoeken
dit!)
 Extensioneel: op sommen van alle elementen van een verzameling

• Definitie kan beschrijvend of normatief zijn
 Normatief: door een begrip af te bakenen bepaalt een definitie wat
als ‘legitiem’ binnen die categorie wordt beschouwd

• Je geeft alle kenmerken/ eigenschappen die te vinden zijn bij alle filosofen/
filosofieën en uitsluitend bij filosofen/filosofieën

• Wat is filosofie?
Kernvraag->Op grond waarvan noemen we iets filosofie/ filosofisch?

• Bierce: filosofie= een stelsel van vele wegen die van nergens naar niets
leiden
• Warburton: ‘philosophy is an unusual subject in that its practioners don’t
agree what it’s about.’



1.1 WAT IS FILOSOFIE? EEN METHODE
Beeld: Socrates met gifbeker

• Socrates+ Plato: grootsten filosofen
• Plato:
o Definieert filosofie etymologisch: Filein (houden van), Sofia
(wijsheid) -> Niet voldoende specifiek
o ‘Filosofie begint bij de verwondering’

‘ Philosohy begins in wonder. And, at the end, when philosophic thought has
done its best, the wonder remains.’-Whitehead

Methode: Meta (via,langs), hodos (weg)-> weg waarlangs

 Definitie schiet te kort




7

,‘You can’t answer a kid’s questions. THeu just keep coming-more questions:
why,wy,why, until you don’t even know who the f you are anymore at the end of
the conversation. It’s an insane deconstruction.’ -Louis C.K.

->De neiging om door te vragen, verwondering vind je niet enkel bij filosofen
maar ook bij kinderen

• Dus verwondering
• Shopenhauer, Kierkegaard: vertwijfeling
= Het verdwijnen/ doen verdwijnen van alle vanzelfsprekendheden
• Vertwijfeling bij de meeste mensen op sommige momenten in het leven

KRITISCH DENKEN?
• Filosofie is kritisch denken
• Het in vraag stellen van de vele dingen die andere mensen als
vanzelfsprekend beschouwen
• Vb. René Descartes
 Methodische twijfel



• MAAR
 Filosofie is niet enkel kritisch
 In de mate dat kritiek toch heel de filosofie kenmerkt, is de attitude
toch niet uniek voor filosofen

ENKELE METHODOLOGISCHE INSTRUMENTEN
• Intuïties
• Conceptuele analyse
• Gedachte-expriment ‘stel dat je..Zou je dan…?’
• (Argumenten: van premissen naar een conclusie)-> ook bij andere zaken

• MAAR:
 Geen unieke instrumenten
 In de mate dat ze toch uniek zijn, zijn ze niet algemeen filosofisch

1. CONCEPTUELE ANALYSE
= concepten analyseren in meer basale concepten

Probleem:
• Niet alle filosofie
• Niet enkel filosofie

2. GEDACHTENEXPERIMENTEN
= Scenario’s waarbij we ons iets trachten voor te stellen op een manier dat het
iets verheldert



8

, • Kan niet in realiteit uitgevoerd worden (waarom)

Probleem:

• Niet alle filosofie
• Niet enkel filosofie

3. INTUÏTIE
Verschillende definities/invulleningen

• Nu: soort cognitieve respons
• Vroeger: Het onmiddellijk vatten van een waarheid bv. Je pense donc je
suis

Ingezet samen met andere instrumenten: conceptuele analyse,
gedachtenexperimenten

Probleem:

• Niet alle filosofie
• Niet enkel filosofie



1.2 WAT IS FILOSOFIE? EEN DOMEIN
• ‘Vreemde vragen’: Wat is tijd? Is het beter om nooit te leven dan om
geboren te worden? Hebben we een vrije wil?
• Onbeantwoordbare en fundamentele vragen en fundamentele problemen
 Vb. bestaat God? Wat is waarheid?

• MAAR ook biet beantwoordbare vragen en fundamentele problemen in
andere disciplines terug te vinden

DE INHOUD
Onderscheid filosofie zich met de aard van vragen en problemen waar het zich
mee bezighoudt?

->Vragen namelijk onbeantwoord, fundamenteel

• Niet duidelijk, er zijn ook wetenschappers die zich aan fundamentele
vragen waagden MAAR verliezen ze op dit moment dan de wetenschap en
werden ze filosoof?
• + Welke vragen zijn onbeantwoordbaar en welke niet
• + Hoe onbeantwoordbaar moeten vragen zijn om als filosofisch te gelden?
 Vage categorie
 Geen sprake van vooruitgang? -> zie hieronder



VAAGHEID VAN ‘ONBEANTWOORDBAAR’ EN ‘FUNDAMENTEEL’

9

, Vb. Is er vooruitgang in de filosofie?

• Neen, want is als een kunst, niet als wetenschap
 Probleem 1: Is er wel vooruitgang in de wetenschap? (vb. Kuhn-> er
zijn enkel revoluties, geen vooruitgang)
 Probleem 2: Negatieve vooruitgang in de filosofie
o We zien wat problemen zijn met vragen, kunnen zo bepaalde
antwoorden uitsluiten
 Probleem 3: Geen duidelijk onderscheid tussen proto-wetenschap en
filosofie
o Veel wetenschappen zijn nl. ontstaan uit de filosofie, hoe en
waar maak je dan het onderscheid?




1.3 WAT IS FILOSOFIE? FILOSOFIE IS HAAR GESCHIEDENIS.



• Quasi circulair: Om te weten wie filosofen waren moet men weten wat een
filosoof is= PROBLEEM

• WEL: verhelderen waarom filosofie zo variabel is

 Filosofie is bepaald door haar geschiedenis (bepalen= sturen)
 Filosofie kan niet bepaald worden door haar geschiedenis (bepalen=
definiëren)


Iemand kan zich filosoof noemen in de mate dat hij of zij zich bezighoudt met
filosofen uit het verleden of met wat filosofen in het verleden bezighield->
drogreden

• Begging the question!
 We gaan ervan uit dat we weten wat filosofie is
 Maar wanneer is een historisch figuur een filosoof?
 We kunnen dus niet zeggen of we filosofen bestuderen dus ook niet
of we zelf filosoof zijn


GESCHIEDENIS VAN DE FILOSOFIE
• Antieke oudheid: mythologie
 Anaximander, Thales, Anaximenis
o Eerste filosofen
o ‘Natuurfilosofen’
o Naturalisten: kosmos willen begrijpen vanuit zijn eigen natuur
en principes

10