H12: kanker
Take-home concepts
Kanker kent klassieke “hallmarks”: ontkoppeling van
weefselhomeostase, onsterfelijkheid (immortalisatie), angiogenese
en metastase.
Genetische basis: activatie van proto-oncogenen en inactivatie van
tumor suppressor genen.
Genomische instabiliteit speelt een sleutelrol.
Precisie-therapieën worden ontwikkeld op basis van moleculaire
kennis.
Kanker is een epidemie
In 2020: 68.782 nieuwe diagnoses in België, 99% bij >20 jaar.
1 op 3 mannen en 1 op 4 vrouwen krijgt kanker voor het 75e
levensjaar.
70% van de diagnoses bij >60 jaar.
Meest voorkomende types:
o Mannen: prostaat > long > colon
o Vrouwen: borst > colon > long
o Bij kinderen (<20j): leukemie en lymfoom.
Vroege detectie door screening verhoogt de incidentie maar ook de
overlevingskansen, behalve bij agressieve vormen.
Het kankerproces in een notendop
Hanahan en Weinberg (2000) formuleerden de “hallmarks of cancer”,
waaronder:
Ontkoppeling van weefselhomeostase: cellen reageren niet meer op
groeiremmende signalen.
Onsterfelijkheid: door telomeerstabilisatie kunnen cellen onbeperkt
delen.
Tumorgroei en metastase: tumoren voorzien zichzelf van nutriënten
en koloniseren andere weefsels.
, 12.1 Ongecontroleerde celgroei
Kankerontwikkeling verloopt stapsgewijs:
1. Cellen gaan ongecoördineerd groeien.
2. Ze verlaten geleidelijk hun weefselcontext.
3. Uiteindelijk koloniseren ze andere weefsels.
Belangrijke eigenschappen:
Imbalans celdeling vs. celdood/differentiatie → netto
celtoename.
Densiteitsonafhankelijke groei:
o Normale cellen stoppen met delen zodra ze contact maken
(contactinhibitie).
o Kankercellen negeren deze rem en groeien over elkaar heen.
Symmetrische deling van stamcellen:
o Mutaties zorgen dat stamcellen niet langer asymmetrisch
delen (voorlopercel + stamcel), maar telkens twee
delingscompetente cellen vormen.
Hechtingsonafhankelijke groei:
o Verlies van cel-celverbindingen (cadherines, tight junctions) en
cel-matrix interacties.
Epitheliale-mesenchymale transitie (EMT):
o Overgang van een vaste, gepolariseerde epitheliale cel naar
een lossere, migratiegerichte mesenchymale cel.
o Minder afhankelijk van hechting, meer morfologisch flexibel,
reorganisatie van het cytoskelet voor mobiliteit.
Immortalisatie via telomeerstabilisatie:
o Normaal verkorten telomeren bij elke celdeling tot ze celstop
veroorzaken.
o Kankercellen reactiveren telomerase (90%) of gebruiken ALT
(10%) om telomeerlengte te behouden → onbeperkte delingen.
Take-home concepts
Kanker kent klassieke “hallmarks”: ontkoppeling van
weefselhomeostase, onsterfelijkheid (immortalisatie), angiogenese
en metastase.
Genetische basis: activatie van proto-oncogenen en inactivatie van
tumor suppressor genen.
Genomische instabiliteit speelt een sleutelrol.
Precisie-therapieën worden ontwikkeld op basis van moleculaire
kennis.
Kanker is een epidemie
In 2020: 68.782 nieuwe diagnoses in België, 99% bij >20 jaar.
1 op 3 mannen en 1 op 4 vrouwen krijgt kanker voor het 75e
levensjaar.
70% van de diagnoses bij >60 jaar.
Meest voorkomende types:
o Mannen: prostaat > long > colon
o Vrouwen: borst > colon > long
o Bij kinderen (<20j): leukemie en lymfoom.
Vroege detectie door screening verhoogt de incidentie maar ook de
overlevingskansen, behalve bij agressieve vormen.
Het kankerproces in een notendop
Hanahan en Weinberg (2000) formuleerden de “hallmarks of cancer”,
waaronder:
Ontkoppeling van weefselhomeostase: cellen reageren niet meer op
groeiremmende signalen.
Onsterfelijkheid: door telomeerstabilisatie kunnen cellen onbeperkt
delen.
Tumorgroei en metastase: tumoren voorzien zichzelf van nutriënten
en koloniseren andere weefsels.
, 12.1 Ongecontroleerde celgroei
Kankerontwikkeling verloopt stapsgewijs:
1. Cellen gaan ongecoördineerd groeien.
2. Ze verlaten geleidelijk hun weefselcontext.
3. Uiteindelijk koloniseren ze andere weefsels.
Belangrijke eigenschappen:
Imbalans celdeling vs. celdood/differentiatie → netto
celtoename.
Densiteitsonafhankelijke groei:
o Normale cellen stoppen met delen zodra ze contact maken
(contactinhibitie).
o Kankercellen negeren deze rem en groeien over elkaar heen.
Symmetrische deling van stamcellen:
o Mutaties zorgen dat stamcellen niet langer asymmetrisch
delen (voorlopercel + stamcel), maar telkens twee
delingscompetente cellen vormen.
Hechtingsonafhankelijke groei:
o Verlies van cel-celverbindingen (cadherines, tight junctions) en
cel-matrix interacties.
Epitheliale-mesenchymale transitie (EMT):
o Overgang van een vaste, gepolariseerde epitheliale cel naar
een lossere, migratiegerichte mesenchymale cel.
o Minder afhankelijk van hechting, meer morfologisch flexibel,
reorganisatie van het cytoskelet voor mobiliteit.
Immortalisatie via telomeerstabilisatie:
o Normaal verkorten telomeren bij elke celdeling tot ze celstop
veroorzaken.
o Kankercellen reactiveren telomerase (90%) of gebruiken ALT
(10%) om telomeerlengte te behouden → onbeperkte delingen.
