Cursus: samenvatting
H1: de wetenschap van de economische analyse
van het recht
Rechtseconomie = toepassing van de economische wetenschappelijke methode op juridische fenomenen
1. Oorsprong
Eind jaren 60: opkomst van economische analyse van het recht
Zie slides voor verdere ontwikkeling
2. Het voorwerp van rechtseconomie
De economische analyse van het recht omvat 2 types onderzoek:
1. Het zoeken naar verklaringen voor het bestaan van het recht, de inhoud van rechtsregels,
veranderingen in de rechtsnormen, de hiërarchische opbouw van het stelsel van rechtsnormen
en juridische handhavingsmechanismen,…
2. Het maken van voorspellingen aangaande de sociale werking van rechtsregels (bv. onder welke
condities worden rechtsregels effectief toegepast, wat is het effect van rechtsregels op het
gedrag van individuen,…)
a. Beschrijvend: hoe is het momenteel? (positief wetenschappelijk onderzoek)
b. Normatief: hoe zou het moeten zijn? (normatief wetenschappelijk onderzoek)
Vergelijken van kosten en baten van mogelijke alternatieven!!
Hypothetisch imperatief = er wordt verondersteld dat doeleinden (imperatieven) moeten gerealiseerd
worden tegen de laagst mogelijke kosten (= efficiëntie)
3. New & Old law and economics
Zie slides voor de verdere uitleg
4. Onderscheid rechtseconomie en traditionele
rechtswetenschap
Rechtswetenschap = 3 afzonderlijke takken:
1. Het beschrijven van (nieuw) recht
2. Het samenvatten (doctrines) van (nieuw) recht
3. Het voorstellen van (nieuw) recht
Doel van rechtseconomen: recht moet efficiënt zijn; afweging tussen baten en kosten (welvaartscriterium)
Verschil tussen baten en kosten moet maximaal zijn
5. De methode van de rechtseconomie
Doel: gericht op de efficiëntie van rechtsregelen en instituties
Efficiëntie = de maximalisatie van baten of de minimalisatie van kosten
1
, 5.1 Maximalisatie van baten
Efficiëntie draagt bij tot de verhoging van de welvaart van leden van de samenleving
Utilitaristische benadering: rechtsregelen dienen bij te dragen tot het grootste geluk van een zo groot
mogelijk aantal leden van de samenleving
Criteria uit de welvaartseconomie:
1. Pareto-optimaliteit
2. Pareto-superioriteit
3. Kaldor Hicks Criterium
Pareto-criterium = een sociale verandering verhoogt de welvaart in de samenleving wanneer niemand
iets verliest en minstens één persoon iets wint
Pareto-optimaliteit = geen verdere wijziging mogelijk zonder iemand slechter af te maken
PROBLEEM: bij de meeste sociale veranderingen zijn er zowel winnaars als verliezers
Criterium van Kaldor-Hicks = een sociale verandering is efficiënt wanneer de winnaars de verliezers
kunnen compenseren
5.2 Minimalisatie van kosten
Garandeert de kortste weg naar het doel
6. Rechtsregelen werken als prijzen
Hoe zal een juridische regel het gedrag beïnvloeden?
Wetten en juridische sancties hebben een gelijkaardig effect als prijzen in een markteconomie
Indien de juridische sancties verhoogd worden, zullen personen in mindere mate een activiteit uitoefenen
(NIET altijd zo!!)
Rechtseconomie gaat uit van het model van de rationele misdadiger = de potentiële misdadiger weegt de
kosten en de baten af bij het plegen van een misdrijf
Verwachte kost = strafmaat – kans op bestraffing
7. Basiselementen van een efficiëntie-analyse
3 pijlers van een rechtseconomische analyse:
1. Aansporing/ontmoediging (incentives) voor toekomstig gedrag
2. Risico allocatie (cheapest cost avoider)
3. Transactiekosten
2
H1: de wetenschap van de economische analyse
van het recht
Rechtseconomie = toepassing van de economische wetenschappelijke methode op juridische fenomenen
1. Oorsprong
Eind jaren 60: opkomst van economische analyse van het recht
Zie slides voor verdere ontwikkeling
2. Het voorwerp van rechtseconomie
De economische analyse van het recht omvat 2 types onderzoek:
1. Het zoeken naar verklaringen voor het bestaan van het recht, de inhoud van rechtsregels,
veranderingen in de rechtsnormen, de hiërarchische opbouw van het stelsel van rechtsnormen
en juridische handhavingsmechanismen,…
2. Het maken van voorspellingen aangaande de sociale werking van rechtsregels (bv. onder welke
condities worden rechtsregels effectief toegepast, wat is het effect van rechtsregels op het
gedrag van individuen,…)
a. Beschrijvend: hoe is het momenteel? (positief wetenschappelijk onderzoek)
b. Normatief: hoe zou het moeten zijn? (normatief wetenschappelijk onderzoek)
Vergelijken van kosten en baten van mogelijke alternatieven!!
Hypothetisch imperatief = er wordt verondersteld dat doeleinden (imperatieven) moeten gerealiseerd
worden tegen de laagst mogelijke kosten (= efficiëntie)
3. New & Old law and economics
Zie slides voor de verdere uitleg
4. Onderscheid rechtseconomie en traditionele
rechtswetenschap
Rechtswetenschap = 3 afzonderlijke takken:
1. Het beschrijven van (nieuw) recht
2. Het samenvatten (doctrines) van (nieuw) recht
3. Het voorstellen van (nieuw) recht
Doel van rechtseconomen: recht moet efficiënt zijn; afweging tussen baten en kosten (welvaartscriterium)
Verschil tussen baten en kosten moet maximaal zijn
5. De methode van de rechtseconomie
Doel: gericht op de efficiëntie van rechtsregelen en instituties
Efficiëntie = de maximalisatie van baten of de minimalisatie van kosten
1
, 5.1 Maximalisatie van baten
Efficiëntie draagt bij tot de verhoging van de welvaart van leden van de samenleving
Utilitaristische benadering: rechtsregelen dienen bij te dragen tot het grootste geluk van een zo groot
mogelijk aantal leden van de samenleving
Criteria uit de welvaartseconomie:
1. Pareto-optimaliteit
2. Pareto-superioriteit
3. Kaldor Hicks Criterium
Pareto-criterium = een sociale verandering verhoogt de welvaart in de samenleving wanneer niemand
iets verliest en minstens één persoon iets wint
Pareto-optimaliteit = geen verdere wijziging mogelijk zonder iemand slechter af te maken
PROBLEEM: bij de meeste sociale veranderingen zijn er zowel winnaars als verliezers
Criterium van Kaldor-Hicks = een sociale verandering is efficiënt wanneer de winnaars de verliezers
kunnen compenseren
5.2 Minimalisatie van kosten
Garandeert de kortste weg naar het doel
6. Rechtsregelen werken als prijzen
Hoe zal een juridische regel het gedrag beïnvloeden?
Wetten en juridische sancties hebben een gelijkaardig effect als prijzen in een markteconomie
Indien de juridische sancties verhoogd worden, zullen personen in mindere mate een activiteit uitoefenen
(NIET altijd zo!!)
Rechtseconomie gaat uit van het model van de rationele misdadiger = de potentiële misdadiger weegt de
kosten en de baten af bij het plegen van een misdrijf
Verwachte kost = strafmaat – kans op bestraffing
7. Basiselementen van een efficiëntie-analyse
3 pijlers van een rechtseconomische analyse:
1. Aansporing/ontmoediging (incentives) voor toekomstig gedrag
2. Risico allocatie (cheapest cost avoider)
3. Transactiekosten
2
