Samenvatting Geschiedenis van de psychologie PB1002

HOOFDSTUK 1: Introductie
1. Introductie: onderzoek van de geschiedenis van de psychologie

 Introductie: onderzoek van de geschiedenis van de psychologie
- de geschiedenis van de psychologie maakt vaak onderdeel uit van het
psychologiecurriculum
- daar bestaat een aantal redenen voor


1.1 De waarde van historisch onderzoek
 De waarde van historisch onderzoek: reden om geschiedenis van psychologie te onderzoeken
- door historisch onderzoek zijn we in staat om afstand te nemen van de interne
mechanismen van de discipline van de psychologie zelf – de gegevens, experimenten,
methoden, theorieën en feiten die samen de canon van het wetenschapsgebied vormen
 hierdoor kunnen we al deze elementen zien tegen de achtergrond van specifieke
problemen in hun individuele, sociale, professionele en politieke context
- ideeën die we nu als achterhaald beschouwen, kunnen weer aannemelijk lijken in hun
oorspronkelijke context
 we kunnen er daardoor bedachtzamer over oordelen, maar ook kritischer kijken
naar hedendaagse opvattingen en ontwikkelingen
 psychologen worden nog steeds beïnvloed door hun context, en omdat de
context voortdurend verandert, verandert ook de psychologie
- het helpt ons het reflectieve karakter van het terrein op zijn waarde te schatten
 reflexiviteit verwijst naar het menselijk vermogen zich bewust te zijn van en na te
denken over onszelf
 vroege filosofen discussieerden over de vraag of zelfbewustzijn mogelijk was bij
afwezigheid van eerdere ervaringen of zintuiglijke prikkeling
 later dachten filosofen en psychologen na over het probleem van het gebruik van
hun eigen geest om hun geest te kunnen begrijpen
 veelheid aan uitspraken van psychologen over menselijke aard geeft een beeld
van manier waarop mensen over zichzelf dachten, en van veranderingen hierin
 historisch onderzoek is een uitstekende manier om dit proces en de impact ervan
te begrijpen


1.2 De geschiedenis van de psychologie heeft een verleden
 De geschiedenis van de psychologie heeft een verleden
- naast de drie genoemde redenen om de geschiedenis van de psychologie te bestuderen,
is het ook gewoon een fascinerend onderwerp
- al sinds de vroege jaren van de psychologie als wetenschap zijn psychologen zelf
geïnteresseerd geweest in het beschrijven en bestuderen van hun eigen geschiedenis
- eerste Amerikaanse publicaties over de geschiedenis van de psychologie was het boek
Founders of Modern Psychology van Hall
- in 1929 verscheen A History of Experimental Psychology van Boring
 vroeg zich af waarom sommigen de geschiedenisboeken halen en anderen niet
 besteedde veel tijd aan de vraag hoe wetenschappelijke eminentie gedefinieerd
en bereikt kan worden




1

, - in VS: Watson van invloed geweest bij het tot stand komen van de geschiedenis van de
psychologie als wetenschappelijk deelgebied
 richtte een groep op die zich het uitwisselen van ideeën en het stimuleren van
historisch onderzoek ten doel stelde
 een bescheiden begin leidde uiteindelijk tot het ontstaan van een nieuwe divisie
binnen de APA: Division 26
 stond ook aan het begin van de Journal of the History of the Behavioral Sciences
 een wetenschappelijk programma en de oprichting van de onafhankelijke
organisatie Cheiron volgden
- in de jaren 70 en 80 groeide ook de organisatiegraad van de geschiedenis van de
psychologie in Canada en Europa
- vandaag de dag zijn er over de hele wereld wetenschappers die elkaar ontmoeten in
gespecialiseerde wetenschappelijke tijdschriften en conferenties


1.3 Manieren om het verleden te onderzoeken

 Manieren om het verleden te onderzoeken
- historiografie is een verzamelterm voor de theorie, historie, methoden en
uitgangspunten bij geschiedschrijving
- historiografie kan ook duiden op een verzameling historisch werk
- bij de beschrijving van historische personen, zoals Freud, kan men een positieve of een
kritische benadering kiezen
- persoonlijke opvattingen en benaderingen kunnen daarbij soms de interpretatie van een
historicus kleuren
- met allerlei uitgangspunten en methoden brengen historici feiten en gebeurtenissen uit
het verleden tot leven in een historisch narratief
- sommige historici richten zich bijvoorbeeld vooral op het ontstaan van grote ideeën en
hun intellectuele en disciplinegerichte context, en gaan voorbij aan de sociale en
politieke factoren waardoor ze zijn gevormd: onderscheid wordt aangeduid als
 internalisme
 externalisme

 Great Man approach versus Zeitgeist approach
- Great Man approach
 waarbij de geschiedenis wordt verteld aan de hand van de ideeën van
belangrijke personen, die van grote invloed zijn geweest
 daarbij wordt vaak voorbijgegaan aan de invloed van belangrijke externe
factoren, zoals netwerken van collega’s en gelijken, of sociale, culturele en
politieke systemen
- Zeitgeist approach
 staat tegenover Great Man approach
 wil rekening houden met de invloed van de tijdgeest




2

, Presentisme versus historicisme
- presentisme
 benadering die het verleden interpreteert in termen van het heden, dat
superieur is in kennis en wijsheid, doordat fouten uit verleden overwonnen zijn
- historicisme
 het verleden beleefd door onze voorgangers, proberen reconstrueren

 Geschiedschrijving van de psychologie
- sommige historici kiezen voor compromisbenadering: sophisticated presentism
 dat niet uitgaat van de gedachte dat de huidige toestand noodzakelijk de ‘juiste’
of ‘beste’ is
- Young had kritiek op bestaande geschiedschrijving als te presentistisch en te veel gericht
op de grote mensen en ideeën
- jaren 80: Furumoto met een overzichtsstudie en een nieuwe term, de nieuwe
geschiedenis van de psychologie
 deze nieuwe benadering gaat verder dan het opsommen van grote verrichtingen
 zou ook een kritische geschiedenis van de psychologie genoemd kunnen worden
- nieuwe, kritische geschiedschrijving werd meer contextueel en historistisch, en maakte
gebruik van archieven en oorspronkelijke documenten om anekdotes en verslagen op
juistheid te controleren
- in veel gevallen bleken verhalen versimpeld, misleidend of zelfs onjuist, het gevolg van
wat door Samelson het oorsprongsmythe-proces wordt genoemd
 in dit proces wordt de geschiedenis selectief beschreven als een reeks van
succesvolle ontdekkingen, met voorbijgaan aan elke complexiteit en controverse
- de nieuwe geschiedschrijving is inclusiever en bevat een grotere diversiteit aan
historische personen, zonder zich nog te beperken tot de grote mensen die meestal
blank en mannelijk waren

 Beginpunt van de geschiedschrijving van de psychologie
- onder historici is er nogal wat discussie over de continuïteit van het lange verleden van
de psychologie en de kortere geschiedenis ervan
- verschillen van mening hierover behoren tot het continuïteitdiscontinuïteitdebat
- veel vroege ideeën, vragen en attitudes gaan terug op het lange verleden van de
psychologie, maar komen in een nieuwe gedaante weer terug
- vroege pioniers beschikten niet over de bronnen en technieken van nu, en de termen die
ze gebruikten waren anders, maar veel van de oorspronkelijke, fundamentele vragen die
hen bezighielden prikkelen nog steeds tot onderzoek
- deze terugkerende vragen laten zien dat er sprake is van continuïteit
- alle historiografische benaderingen en methodologische keuzen dienen hun eigen doel,
maar het is belangrijk te beseffen dat de beslissingen en uitgangspunten van historici van
invloed zijn op de geschiedschrijving van hun hand




3

, 2. Beslissen wie opgenomen worden

 Beslissen wie opgenomen worden
- een van de belangrijkste beslissingen waar een historicus voor staat, betreft de vraag wie
op te nemen en waarom
- tot voor kort werd het terrein van de academische geschiedenis gedomineerd door
blanke mannen – tot jaren 70
- 17e – 19e E: invloed van vrouwen was slechts indirect en ondersteunend van aard
 rol van vrouwen was belangrijk
- jaren 80: verschuiving van genderverdeling
- toen de psychologie zich in de loop van de 20e E verder ontwikkelde en beperkingen aan
vrouwelijke participatie afnamen, kregen vrouwen een steeds belangrijker aandeel
- in de jaren 70 kwam een project van de grond om het vrouwelijke aandeel in de
geschiedenis van de psychologie te erkennen en te herwaarderen


3. Psychologie versus psychologiën

 Psychologie versus psychologiën
- 20e E: psychologie groeide uit van een relatief kleine discipline tot een van de grootste en
populairste, met een grote verzameling deelgebieden
- roept de vraag op wat psychologie eigenlijk precies is: maakt duidelijk dat er nog een
belangrijke beslissing moet worden genomen, namelijk welke onderwerpen behandeld
moeten worden en in welke mate
- daarnaast worstelen historici met het feit dat psychologie er in verschillende delen van
de wereld zeer verschillend uitziet
- er is sprake van inheems bewustzijn: toenemende aandacht onder historici voor de
manieren waarop specifieke geografische en politieke contexten de psychologie hebben
gevormd

 Onze historiografische benadering
- historiografische benadering in dit boek kan het best worden omschreven als
‘personalistisch-contextueel’: poging om positieve kenmerken van alle verschillende
beschreven benaderingen te gebruiken
- we hebben daarbij oog voor het feit dat de ideeën en bijdragen van de pioniers van de
psychologie niet alleen werden beïnvloed door hun persoonlijke context, maar ook door
de tijd en plaats waarin zij werkten
- daarbij besteden we extra aandacht aan de positie van vrouwen en aan rassenverschillen
in de psychologie




4