Theorie Hoofdstuk 1
donderdag 28 augustus 2025 19:14
Objectieve introspectie
Het proces waarbij iemand zijn of haar eigen gedachten en mentale activiteiten onderzoekt en in
kaart brengt.
Structuralisme Wilhelm Wundt (1832–1920) is een vroege stroming in de psychologie die vooral
door Edward Titchener (een leerling van Wilhelm Wundt) werd ontwikkeld en verdergebracht naar
Amerika. Het uitgangspunt was dat de geest (bewustzijn) een soort structuur heeft, die bestaat uit
de kleinste bouwstenen van ervaring.
Volgens Titchener kon elke ervaring worden opgedeeld in:
• Individuele emoties (bijvoorbeeld blij, bang, kalm),
• Individuele sensaties (bijvoorbeeld de kleur blauw, de smaak zoet).
Om die bouwstenen te bestuderen gebruikte hij introspectie (naar binnen kijken en beschrijven wat
je ervaart). Wundt gebruikte introspectie vooral bij directe prikkels (zoals een blauw voorwerp zien),
maar Titchener breidde dit uit: je hoefde niet per se een voorwerp te hebben, je kon ook nadenken
over het idee “blauw” en daarover rapporteren (bv. “blauw is koel, rustig, kalm”)
Functionalism William James (1842–1910) is een vroege stroming in de psychologie die is
ontwikkeld door William James (1842–1910). In tegenstelling tot Structuralism (dat zich richtte op
het analyseren van de bouwstenen van het bewustzijn), keek James naar de functie van het
bewustzijn: hoe gedachten en gevoelens mensen helpen om te functioneren in het dagelijks leven.
Hij geloofde dat het bewustzijn niet goed in losse onderdelen te bestuderen was, omdat gedachten
voortdurend in een veranderende stroom bewegen. Daarom richtte hij zich op de vraag: Hoe helpt
de geest mensen om te werken, spelen en zich aan te passen aan hun omgeving?
Functionalism werd sterk beïnvloed door Darwin’s theorie van natuurlijke selectie. James stelde dat
net zoals fysieke eigenschappen bijdragen aan overleving, gedragskenmerken dit ook kunnen doen.
Bijvoorbeeld: het vermijden van oogcontact in een lift kan gezien worden als een manier om
persoonlijke ruimte te beschermen — een gedragsstrategie met evolutionaire wortels
Gestalt psychology
Een vroege stroming in de psychologie die zich richt op perceptie en sensatie, in het bijzonder op de
waarneming van patronen en gehelen.
Psychoanalysis
Een inzichtgevende therapie gebaseerd op de theorie van Freud, met nadruk op het onthullen van
onbewuste conflicten. Het is zowel Freud’s term voor zijn persoonlijkheidstheorie als voor de
daarop gebaseerde therapie.
Behaviorism John B. Watson (1878–1958) De wetenschap van gedrag die zich uitsluitend richt op
waarneembaar gedrag.
Hier is een samenvatting van wat je uit de tekst zou kunnen toevoegen aan je bestaande uitleg van
de perspectieven:
Psychodynamisch perspectief
• Moderne psychodynamische psychologie legt minder nadruk op seksuele motivaties en meer
op ontwikkeling van het zelf, sociale en interpersoonlijke relaties, en het ontdekken van
andere motivaties achter gedrag.
• Er is ook aandacht voor een mogelijke koppeling tussen neurobiologie en psychodynamische
concepten.
Humanistisch perspectief
• Richt zich op vrijheid van keuze, zelfactualisatie en het vermogen van mensen om hun leven
zelf vorm te geven.
Theory Pagina 1
, zelf vorm te geven.
• Humanisme ontstond als reactie op zowel psychoanalyse als behaviorisme en benadrukt
persoonlijke groei en zelfverbetering.
Cognitief perspectief
• Bestudeert hoe mensen denken, onthouden, informatie verwerken, probleemoplossing
uitvoeren en leren.
• Cognitieve neurowetenschap onderzoekt de fysieke hersen- en zenuwactiviteiten tijdens
deze processen.
Sociocultureel perspectief
• Bekijkt hoe sociale interacties, cultuur, normen en waarden gedrag en denken beïnvloeden.
• Maakt gebruik van cross-cultureel onderzoek om te zien hoe omgeving (cultuur/training) vs.
erfelijkheid gedrag beïnvloedt.
• Voorbeeld: het bystander effect kan ook in andere culturen voorkomen, ondanks
verschillende sociale normen.
Biopsychologisch perspectief
• Menselijk en dierlijk gedrag wordt beïnvloed door biologische factoren, zoals hormonen,
genetica, hersenchemie, ziektes.
• Belangrijk voor het begrijpen van gedrag, emoties, slaap, leren en mentale stoornissen, zoals
schizofrenie en Alzheimer.
Evolutionair perspectief
• Focus op de biologische basis van universele mentale eigenschappen en gedragingen die zich
evolutionair hebben ontwikkeld om te overleven.
• Verklaart bijvoorbeeld voorkeuren bij partnerkeuze, angstreacties en adaptief gedrag zoals
het vermijden van bittere planten.
• Combineert inzichten uit biopsychologie en socioculturele psychologie.
Psycholoog
Een professional met een academische opleiding en gespecialiseerde training in één of meerdere
gebieden van de psychologie.
Psychiater
Een arts die gespecialiseerd is in de diagnose en behandeling van psychische stoornissen.
Psychiatrisch maatschappelijk werker
Een maatschappelijk werker met enige training in therapiemethoden, die zich richt op
omgevingsfactoren die invloed kunnen hebben op psychische stoornissen, zoals armoede,
overbevolking, stress en drugsgebruik.
Fundamenteel onderzoek
Onderzoek dat gericht is op het toevoegen van nieuwe kennis aan de wetenschappelijke basis.
Toegepast onderzoek
Onderzoek dat gericht is op het vinden van praktische oplossingen voor problemen uit de praktijk.
Vier belangrijke criteria van kritisch denken:
1. Alles moet getest worden – Behalve geloofsovertuigingen, moeten beweringen ondersteund
worden door bewijs en onderzocht worden via wetenschappelijke methodes. Voorbeeld:
astrologie heeft geen wetenschappelijke basis.
2. Bewijs is niet altijd even goed – Bij het beoordelen van bewijs is het belangrijk te kijken naar
de kwaliteit van het onderzoek, mogelijke fouten of belangenconflicten. Hoe opmerkelijker de
bewering, hoe sterker het bewijs moet zijn.
3. Zoek naar de eenvoudigste verklaring – Als er meerdere verklaringen zijn, is de eenvoudigste
vaak het meest waarschijnlijk. Voorbeeld: crop circles waren geen buitenaardse activiteit,
maar een grap van mensen.
4. Houd een open geest – Kritisch denken vereist een balans tussen scepsis en openheid: wees
niet te makkelijk te overtuigen, maar wees wel bereid je oordeel te veranderen bij overtuigend
bewijs.
Doelen van de psychologie en de wetenschappelijke aanpak
Theory Pagina 2
,Doelen van de psychologie en de wetenschappelijke aanpak
Psychologie gebruikt de wetenschappelijke aanpak om menselijke en dierlijke gedragingen te
begrijpen, met zo min mogelijk vooroordelen of fouten. De belangrijkste doelen van psychologie zijn:
beschrijven, verklaren, voorspellen en beïnvloeden (controleren) van gedrag.
1. Beschrijving – Het eerste doel is vaststellen wat er gebeurt. Dit betekent observeren en
noteren wat er gebeurt, waar, bij wie en onder welke omstandigheden. Voorbeeld: een
psycholoog merkt dat veel computerwetenschappers mannen zijn en onderzoekt hoe
stereotypen over hun omgeving bijdragen aan deze verdeling.
2. Verklaring – Daarna probeert men te begrijpen waarom iets gebeurt. Bijvoorbeeld: vrouwen
voelen zich mogelijk niet thuis in stereotypisch “mannelijke” omgevingen, wat kan verklaren
waarom zij minder vaak voor een carrière in computerwetenschap kiezen. Dit helpt bij het
ontwikkelen van theorieën over gedrag.
3. Voorspelling – Het derde doel is voorspellen wanneer iets opnieuw zal gebeuren.
Bijvoorbeeld: als men de omgeving of de perceptie ervan verandert, zullen meer vrouwen
waarschijnlijk interesse krijgen in computerwetenschap.
4. Beïnvloeding / controle – Het laatste doel is gedrag veranderen van een ongewenste situatie
naar een gewenste. Bijvoorbeeld: door stereotypen over computerwetenschap te doorbreken
en de omgeving aan te passen, kunnen meer vrouwen worden aangemoedigd deze
studierichting te kiezen.
Stappen in de wetenschappelijke aanpak
Psychologisch onderzoek volgt een systematische, wetenschappelijke methode om gedrag te
begrijpen, voorspellen en beïnvloeden. De belangrijkste stappen zijn:
1. Een vraag opmerken – Je ziet iets interessants in je omgeving en wilt weten waarom het
gebeurt. Bijvoorbeeld: kinderen lijken agressiever te worden na het kijken van een
gewelddadige tekenfilm.
2. Hypothese vormen – Op basis van je observaties maak je een onderzoeksbare voorspelling
(hypothese), vaak in een “als–dan”-vorm. Bijvoorbeeld: “Als kinderen geweld in tekenfilms
zien, worden ze agressiever.” Hypothesen moeten testbaar en weerlegbaar zijn.
3. Hypothese testen – Je kiest een passende onderzoeksmethode: observatie, enquête of
experiment. Bijvoorbeeld: je laat de ene groep kinderen een gewelddadige cartoon zien en de
andere groep een niet-gewelddadige, en meet vervolgens hun agressie.
4. Conclusies trekken – Na het testen bekijk je of de resultaten je hypothese ondersteunen of
niet. Analyse gebeurt vaak met statistische methoden. Ondersteunde hypothesen helpen bij
voorspellingen voor vergelijkbare situaties in de toekomst.
5. Resultaten rapporteren – Onderzoekers publiceren hun bevindingen zodat anderen kunnen
repliceren of voortbouwen op het onderzoek. Repliceerbaarheid versterkt de
betrouwbaarheid van de resultaten. Niet alle vragen kunnen wetenschappelijk worden
bestudeerd; alleen empirische vragen, die getest kunnen worden met observaties en
experimenten, vallen binnen de wetenschap. Vragen over geloof of waarden horen bij filosofie
of religie.
Psychologen gebruiken verschillende onderzoeksmethoden, afhankelijk van de vraag die ze willen
beantwoorden. Soms willen ze alleen beschrijven wat er gebeurt, bijvoorbeeld door mensen of
dieren in hun natuurlijke omgeving te observeren (naturalistic observation). Dit geeft een realistisch
beeld van gedrag, maar onderzoekers moeten rekening houden met het observatoreffect (mensen
of dieren gedragen zich anders als ze weten dat ze bekeken worden). Bovendien kan observer bias
optreden: de onderzoeker ziet alleen wat hij of zij verwacht te zien. Dit kan verminderd worden door
meerdere of blinde observatoren te gebruiken.
Een alternatief is laboratory observation, waarbij gedrag wordt bekeken in een gecontroleerde,
kunstmatige omgeving. Dit geeft de onderzoeker meer controle over omstandigheden en
deelnemers, maar gedrag kan hierdoor kunstmatig zijn en afwijken van hoe mensen of dieren zich in
het echte leven zouden gedragen.
Een andere methode is de case study, waarbij één persoon zeer gedetailleerd wordt onderzocht. Dit
is handig bij zeldzame of unieke gevallen, zoals Phineas Gage, maar de resultaten zijn moeilijk te
generaliseren naar anderen.
Theory Pagina 3
, Bij enquêtes wordt vaak gewerkt met een representative sample, een willekeurig geselecteerde
groep deelnemers die een goede afspiegeling vormt van de population, de hele groep mensen
waarin de onderzoeker geïnteresseerd is. Zo kunnen onderzoekers betrouwbare informatie
verzamelen over een grote groep, bijvoorbeeld over de mening van studenten, zonder iedereen te
hoeven ondervragen.
Kortom, elke methode heeft zijn voordelen en beperkingen, en onderzoekers moeten zorgvuldig
omgaan met observer bias, steekproefkeuze en de generaliseerbaarheid van resultaten.
Correlatie is een manier om de relatie tussen twee of meer variabelen te meten. Een variabele is
iets dat kan veranderen, zoals testresultaten, temperatuur of geslacht. Correlatie helpt onderzoekers
te ontdekken of er een verband bestaat tussen variabelen zonder een experiment uit te voeren.
Bijvoorbeeld, om te onderzoeken of roken samenhangt met levensverwachting, kunnen
onderzoekers medische dossiers bekijken en noteren hoeveel iemand rookte en op welke leeftijd die
persoon overleed.
Uit deze gegevens wordt een correlatiecoëfficiënt berekend. Dit getal geeft twee dingen aan: de
richting van de relatie (positief of negatief) en de sterkte van de relatie tussen de variabelen.
Wanneer twee variabelen met elkaar samenhangen, betekent dit dat het kennen van de waarde van
de ene variabele kan helpen om de waarde van de andere te voorspellen. De richting van de relatie
geeft aan of de variabelen samen toenemen of juist omgekeerd: een positieve correlatie betekent
dat beide variabelen tegelijk stijgen of dalen, een negatieve correlatie betekent dat als de ene stijgt,
de andere daalt.
De sterkte van de relatie wordt aangegeven door het getal van de correlatiecoëfficiënt (r), dat altijd
tussen +1,00 en -1,00 ligt. Hoe dichter bij +1,00 of -1,00, hoe sterker de relatie; hoe dichter bij 0, hoe
zwakker de relatie. Bijvoorbeeld, een correlatie van -.89 tussen roken en leeftijd bij overlijden geeft
een sterke negatieve relatie: meer roken betekent gemiddeld een lagere levensverwachting.
Belangrijk: correlatie betekent niet automatisch dat de ene variabele de andere veroorzaakt.
Andere factoren kunnen beide variabelen beïnvloeden. Correlatie laat alleen zien dat er een verband
is, hoe sterk het is en in welke richting het gaat. Het kan wel dienen als uitgangspunt voor verder
onderzoek, bijvoorbeeld via experimenten om oorzaak-gevolg-relaties te onderzoeken.
Experimental group (experimentele groep)
De deelnemers in een experiment die worden blootgesteld aan de onafhankelijke variabele.
Control group (controlegroep)
De deelnemers in een experiment die niet worden blootgesteld aan de onafhankelijke variabele en
mogelijk een placebo-behandeling krijgen.
Random assignment (willekeurige toewijzing)
Het proces waarbij deelnemers willekeurig worden toegewezen aan de experimentele of
controlegroep, zodat elke deelnemer een gelijke kans heeft in beide groepen te komen
In een experiment kan het gedrag van de onderzoeker de resultaten beïnvloeden; dit heet het
experimenter effect. Het effect ontstaat doordat de verwachtingen van de onderzoeker
(bijvoorbeeld lichaamstaal, toon van stem of oogcontact) onbewust de deelnemers beïnvloeden,
waardoor hun gedrag verandert.
Om dit effect te verminderen, gebruikt men single-blind en double-blind studies:
• Bij een single-blind study weten de deelnemers niet of ze de echte behandeling of een
placebo krijgen. Dit helpt om het placebo-effect te controleren.
• Bij een double-blind study weten noch de deelnemers, noch de onderzoekers die de
afhankelijke variabele meten, wie de echte behandeling of placebo krijgt. Hierdoor worden
zowel het experimenter effect als het placebo-effect beperkt.
Theory Pagina 4
donderdag 28 augustus 2025 19:14
Objectieve introspectie
Het proces waarbij iemand zijn of haar eigen gedachten en mentale activiteiten onderzoekt en in
kaart brengt.
Structuralisme Wilhelm Wundt (1832–1920) is een vroege stroming in de psychologie die vooral
door Edward Titchener (een leerling van Wilhelm Wundt) werd ontwikkeld en verdergebracht naar
Amerika. Het uitgangspunt was dat de geest (bewustzijn) een soort structuur heeft, die bestaat uit
de kleinste bouwstenen van ervaring.
Volgens Titchener kon elke ervaring worden opgedeeld in:
• Individuele emoties (bijvoorbeeld blij, bang, kalm),
• Individuele sensaties (bijvoorbeeld de kleur blauw, de smaak zoet).
Om die bouwstenen te bestuderen gebruikte hij introspectie (naar binnen kijken en beschrijven wat
je ervaart). Wundt gebruikte introspectie vooral bij directe prikkels (zoals een blauw voorwerp zien),
maar Titchener breidde dit uit: je hoefde niet per se een voorwerp te hebben, je kon ook nadenken
over het idee “blauw” en daarover rapporteren (bv. “blauw is koel, rustig, kalm”)
Functionalism William James (1842–1910) is een vroege stroming in de psychologie die is
ontwikkeld door William James (1842–1910). In tegenstelling tot Structuralism (dat zich richtte op
het analyseren van de bouwstenen van het bewustzijn), keek James naar de functie van het
bewustzijn: hoe gedachten en gevoelens mensen helpen om te functioneren in het dagelijks leven.
Hij geloofde dat het bewustzijn niet goed in losse onderdelen te bestuderen was, omdat gedachten
voortdurend in een veranderende stroom bewegen. Daarom richtte hij zich op de vraag: Hoe helpt
de geest mensen om te werken, spelen en zich aan te passen aan hun omgeving?
Functionalism werd sterk beïnvloed door Darwin’s theorie van natuurlijke selectie. James stelde dat
net zoals fysieke eigenschappen bijdragen aan overleving, gedragskenmerken dit ook kunnen doen.
Bijvoorbeeld: het vermijden van oogcontact in een lift kan gezien worden als een manier om
persoonlijke ruimte te beschermen — een gedragsstrategie met evolutionaire wortels
Gestalt psychology
Een vroege stroming in de psychologie die zich richt op perceptie en sensatie, in het bijzonder op de
waarneming van patronen en gehelen.
Psychoanalysis
Een inzichtgevende therapie gebaseerd op de theorie van Freud, met nadruk op het onthullen van
onbewuste conflicten. Het is zowel Freud’s term voor zijn persoonlijkheidstheorie als voor de
daarop gebaseerde therapie.
Behaviorism John B. Watson (1878–1958) De wetenschap van gedrag die zich uitsluitend richt op
waarneembaar gedrag.
Hier is een samenvatting van wat je uit de tekst zou kunnen toevoegen aan je bestaande uitleg van
de perspectieven:
Psychodynamisch perspectief
• Moderne psychodynamische psychologie legt minder nadruk op seksuele motivaties en meer
op ontwikkeling van het zelf, sociale en interpersoonlijke relaties, en het ontdekken van
andere motivaties achter gedrag.
• Er is ook aandacht voor een mogelijke koppeling tussen neurobiologie en psychodynamische
concepten.
Humanistisch perspectief
• Richt zich op vrijheid van keuze, zelfactualisatie en het vermogen van mensen om hun leven
zelf vorm te geven.
Theory Pagina 1
, zelf vorm te geven.
• Humanisme ontstond als reactie op zowel psychoanalyse als behaviorisme en benadrukt
persoonlijke groei en zelfverbetering.
Cognitief perspectief
• Bestudeert hoe mensen denken, onthouden, informatie verwerken, probleemoplossing
uitvoeren en leren.
• Cognitieve neurowetenschap onderzoekt de fysieke hersen- en zenuwactiviteiten tijdens
deze processen.
Sociocultureel perspectief
• Bekijkt hoe sociale interacties, cultuur, normen en waarden gedrag en denken beïnvloeden.
• Maakt gebruik van cross-cultureel onderzoek om te zien hoe omgeving (cultuur/training) vs.
erfelijkheid gedrag beïnvloedt.
• Voorbeeld: het bystander effect kan ook in andere culturen voorkomen, ondanks
verschillende sociale normen.
Biopsychologisch perspectief
• Menselijk en dierlijk gedrag wordt beïnvloed door biologische factoren, zoals hormonen,
genetica, hersenchemie, ziektes.
• Belangrijk voor het begrijpen van gedrag, emoties, slaap, leren en mentale stoornissen, zoals
schizofrenie en Alzheimer.
Evolutionair perspectief
• Focus op de biologische basis van universele mentale eigenschappen en gedragingen die zich
evolutionair hebben ontwikkeld om te overleven.
• Verklaart bijvoorbeeld voorkeuren bij partnerkeuze, angstreacties en adaptief gedrag zoals
het vermijden van bittere planten.
• Combineert inzichten uit biopsychologie en socioculturele psychologie.
Psycholoog
Een professional met een academische opleiding en gespecialiseerde training in één of meerdere
gebieden van de psychologie.
Psychiater
Een arts die gespecialiseerd is in de diagnose en behandeling van psychische stoornissen.
Psychiatrisch maatschappelijk werker
Een maatschappelijk werker met enige training in therapiemethoden, die zich richt op
omgevingsfactoren die invloed kunnen hebben op psychische stoornissen, zoals armoede,
overbevolking, stress en drugsgebruik.
Fundamenteel onderzoek
Onderzoek dat gericht is op het toevoegen van nieuwe kennis aan de wetenschappelijke basis.
Toegepast onderzoek
Onderzoek dat gericht is op het vinden van praktische oplossingen voor problemen uit de praktijk.
Vier belangrijke criteria van kritisch denken:
1. Alles moet getest worden – Behalve geloofsovertuigingen, moeten beweringen ondersteund
worden door bewijs en onderzocht worden via wetenschappelijke methodes. Voorbeeld:
astrologie heeft geen wetenschappelijke basis.
2. Bewijs is niet altijd even goed – Bij het beoordelen van bewijs is het belangrijk te kijken naar
de kwaliteit van het onderzoek, mogelijke fouten of belangenconflicten. Hoe opmerkelijker de
bewering, hoe sterker het bewijs moet zijn.
3. Zoek naar de eenvoudigste verklaring – Als er meerdere verklaringen zijn, is de eenvoudigste
vaak het meest waarschijnlijk. Voorbeeld: crop circles waren geen buitenaardse activiteit,
maar een grap van mensen.
4. Houd een open geest – Kritisch denken vereist een balans tussen scepsis en openheid: wees
niet te makkelijk te overtuigen, maar wees wel bereid je oordeel te veranderen bij overtuigend
bewijs.
Doelen van de psychologie en de wetenschappelijke aanpak
Theory Pagina 2
,Doelen van de psychologie en de wetenschappelijke aanpak
Psychologie gebruikt de wetenschappelijke aanpak om menselijke en dierlijke gedragingen te
begrijpen, met zo min mogelijk vooroordelen of fouten. De belangrijkste doelen van psychologie zijn:
beschrijven, verklaren, voorspellen en beïnvloeden (controleren) van gedrag.
1. Beschrijving – Het eerste doel is vaststellen wat er gebeurt. Dit betekent observeren en
noteren wat er gebeurt, waar, bij wie en onder welke omstandigheden. Voorbeeld: een
psycholoog merkt dat veel computerwetenschappers mannen zijn en onderzoekt hoe
stereotypen over hun omgeving bijdragen aan deze verdeling.
2. Verklaring – Daarna probeert men te begrijpen waarom iets gebeurt. Bijvoorbeeld: vrouwen
voelen zich mogelijk niet thuis in stereotypisch “mannelijke” omgevingen, wat kan verklaren
waarom zij minder vaak voor een carrière in computerwetenschap kiezen. Dit helpt bij het
ontwikkelen van theorieën over gedrag.
3. Voorspelling – Het derde doel is voorspellen wanneer iets opnieuw zal gebeuren.
Bijvoorbeeld: als men de omgeving of de perceptie ervan verandert, zullen meer vrouwen
waarschijnlijk interesse krijgen in computerwetenschap.
4. Beïnvloeding / controle – Het laatste doel is gedrag veranderen van een ongewenste situatie
naar een gewenste. Bijvoorbeeld: door stereotypen over computerwetenschap te doorbreken
en de omgeving aan te passen, kunnen meer vrouwen worden aangemoedigd deze
studierichting te kiezen.
Stappen in de wetenschappelijke aanpak
Psychologisch onderzoek volgt een systematische, wetenschappelijke methode om gedrag te
begrijpen, voorspellen en beïnvloeden. De belangrijkste stappen zijn:
1. Een vraag opmerken – Je ziet iets interessants in je omgeving en wilt weten waarom het
gebeurt. Bijvoorbeeld: kinderen lijken agressiever te worden na het kijken van een
gewelddadige tekenfilm.
2. Hypothese vormen – Op basis van je observaties maak je een onderzoeksbare voorspelling
(hypothese), vaak in een “als–dan”-vorm. Bijvoorbeeld: “Als kinderen geweld in tekenfilms
zien, worden ze agressiever.” Hypothesen moeten testbaar en weerlegbaar zijn.
3. Hypothese testen – Je kiest een passende onderzoeksmethode: observatie, enquête of
experiment. Bijvoorbeeld: je laat de ene groep kinderen een gewelddadige cartoon zien en de
andere groep een niet-gewelddadige, en meet vervolgens hun agressie.
4. Conclusies trekken – Na het testen bekijk je of de resultaten je hypothese ondersteunen of
niet. Analyse gebeurt vaak met statistische methoden. Ondersteunde hypothesen helpen bij
voorspellingen voor vergelijkbare situaties in de toekomst.
5. Resultaten rapporteren – Onderzoekers publiceren hun bevindingen zodat anderen kunnen
repliceren of voortbouwen op het onderzoek. Repliceerbaarheid versterkt de
betrouwbaarheid van de resultaten. Niet alle vragen kunnen wetenschappelijk worden
bestudeerd; alleen empirische vragen, die getest kunnen worden met observaties en
experimenten, vallen binnen de wetenschap. Vragen over geloof of waarden horen bij filosofie
of religie.
Psychologen gebruiken verschillende onderzoeksmethoden, afhankelijk van de vraag die ze willen
beantwoorden. Soms willen ze alleen beschrijven wat er gebeurt, bijvoorbeeld door mensen of
dieren in hun natuurlijke omgeving te observeren (naturalistic observation). Dit geeft een realistisch
beeld van gedrag, maar onderzoekers moeten rekening houden met het observatoreffect (mensen
of dieren gedragen zich anders als ze weten dat ze bekeken worden). Bovendien kan observer bias
optreden: de onderzoeker ziet alleen wat hij of zij verwacht te zien. Dit kan verminderd worden door
meerdere of blinde observatoren te gebruiken.
Een alternatief is laboratory observation, waarbij gedrag wordt bekeken in een gecontroleerde,
kunstmatige omgeving. Dit geeft de onderzoeker meer controle over omstandigheden en
deelnemers, maar gedrag kan hierdoor kunstmatig zijn en afwijken van hoe mensen of dieren zich in
het echte leven zouden gedragen.
Een andere methode is de case study, waarbij één persoon zeer gedetailleerd wordt onderzocht. Dit
is handig bij zeldzame of unieke gevallen, zoals Phineas Gage, maar de resultaten zijn moeilijk te
generaliseren naar anderen.
Theory Pagina 3
, Bij enquêtes wordt vaak gewerkt met een representative sample, een willekeurig geselecteerde
groep deelnemers die een goede afspiegeling vormt van de population, de hele groep mensen
waarin de onderzoeker geïnteresseerd is. Zo kunnen onderzoekers betrouwbare informatie
verzamelen over een grote groep, bijvoorbeeld over de mening van studenten, zonder iedereen te
hoeven ondervragen.
Kortom, elke methode heeft zijn voordelen en beperkingen, en onderzoekers moeten zorgvuldig
omgaan met observer bias, steekproefkeuze en de generaliseerbaarheid van resultaten.
Correlatie is een manier om de relatie tussen twee of meer variabelen te meten. Een variabele is
iets dat kan veranderen, zoals testresultaten, temperatuur of geslacht. Correlatie helpt onderzoekers
te ontdekken of er een verband bestaat tussen variabelen zonder een experiment uit te voeren.
Bijvoorbeeld, om te onderzoeken of roken samenhangt met levensverwachting, kunnen
onderzoekers medische dossiers bekijken en noteren hoeveel iemand rookte en op welke leeftijd die
persoon overleed.
Uit deze gegevens wordt een correlatiecoëfficiënt berekend. Dit getal geeft twee dingen aan: de
richting van de relatie (positief of negatief) en de sterkte van de relatie tussen de variabelen.
Wanneer twee variabelen met elkaar samenhangen, betekent dit dat het kennen van de waarde van
de ene variabele kan helpen om de waarde van de andere te voorspellen. De richting van de relatie
geeft aan of de variabelen samen toenemen of juist omgekeerd: een positieve correlatie betekent
dat beide variabelen tegelijk stijgen of dalen, een negatieve correlatie betekent dat als de ene stijgt,
de andere daalt.
De sterkte van de relatie wordt aangegeven door het getal van de correlatiecoëfficiënt (r), dat altijd
tussen +1,00 en -1,00 ligt. Hoe dichter bij +1,00 of -1,00, hoe sterker de relatie; hoe dichter bij 0, hoe
zwakker de relatie. Bijvoorbeeld, een correlatie van -.89 tussen roken en leeftijd bij overlijden geeft
een sterke negatieve relatie: meer roken betekent gemiddeld een lagere levensverwachting.
Belangrijk: correlatie betekent niet automatisch dat de ene variabele de andere veroorzaakt.
Andere factoren kunnen beide variabelen beïnvloeden. Correlatie laat alleen zien dat er een verband
is, hoe sterk het is en in welke richting het gaat. Het kan wel dienen als uitgangspunt voor verder
onderzoek, bijvoorbeeld via experimenten om oorzaak-gevolg-relaties te onderzoeken.
Experimental group (experimentele groep)
De deelnemers in een experiment die worden blootgesteld aan de onafhankelijke variabele.
Control group (controlegroep)
De deelnemers in een experiment die niet worden blootgesteld aan de onafhankelijke variabele en
mogelijk een placebo-behandeling krijgen.
Random assignment (willekeurige toewijzing)
Het proces waarbij deelnemers willekeurig worden toegewezen aan de experimentele of
controlegroep, zodat elke deelnemer een gelijke kans heeft in beide groepen te komen
In een experiment kan het gedrag van de onderzoeker de resultaten beïnvloeden; dit heet het
experimenter effect. Het effect ontstaat doordat de verwachtingen van de onderzoeker
(bijvoorbeeld lichaamstaal, toon van stem of oogcontact) onbewust de deelnemers beïnvloeden,
waardoor hun gedrag verandert.
Om dit effect te verminderen, gebruikt men single-blind en double-blind studies:
• Bij een single-blind study weten de deelnemers niet of ze de echte behandeling of een
placebo krijgen. Dit helpt om het placebo-effect te controleren.
• Bij een double-blind study weten noch de deelnemers, noch de onderzoekers die de
afhankelijke variabele meten, wie de echte behandeling of placebo krijgt. Hierdoor worden
zowel het experimenter effect als het placebo-effect beperkt.
Theory Pagina 4
