samenvatting cursus microbiologie

Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1.Definiëring microbiologie
 Microbiologie: deel van de biologie dat de micro-organismen bestudeert
 Micro-organismen: levende wezentjes van microscopische afmetingen
 Met het blote oog wel samen waarneembaar als kolonie of smeer op
vaste bodem
 Macroscopisch uitzicht: troebele vloeibare bouillon (broth)
 Opmerkelijke geur
 In labo:
 Gekende aangekochte stammen
 Isoleren van wild-type stam uit waterstaal, voedselstaal of klinisch
staal op vaste bodem
 Isolatie: aanbrengen van staal op vaste voedingsbodem en kweken
van MO door voedingstoffen en goede temperatuur aan te bieden
 Verschillende disciplines:
 Klinische microbiologie:
 Pathogeen MO aan tonen en identificeren in patiëntenstaal
 Gevoeligheid van anti-microbiële middelen bepalen
 Milieumicrobiologie:
 Kwaliteit van water controleren op aanwezigheid van MO
 Voedingsmicrobiologie:
 Testen van voedingswaarden op aanwezigheid van MO (infecties
en voedselvergiftigingen)
 Biotechnologie:
 Genetisch manipuleren van of typeren van MO

Deelgroep Studiegebied
Bacteriën Bacteriologie
Fungi (schimmels en gisten) Mycologie
Virussen Virologie
Parasieten (protozoa + Parasitologie
metazoa)
 Schimmels macroscopisch waarneembaar in vorm van harig,
fluweelachtig schimmeldek



1.2.Plaats van het micro-organisme in de natuur

1.2.1. Protista
 Één of meercellige organismen, zonder gedifferentieerde weefsels
 MO
 Basis MO is cel en bevat RNA, DNA, proteïnen en lipiden



1.2.2. 3-Rijkensysteem

,  Op basis van macro- en microscopische kenmerken
 Plantae, Animalia en Prostista

Planten Dieren Protista: MO
Fotosynthese Intestinale tractus Bacteriën
Grote uitwendige Grote inwendige Gisten (en schimmels)
oppervlakte oppervlakte
Celwand Geen celwand wieren
Geen actieve beweging Actieve beweging Eencellige dieren
(protozoa)


1.2.3. 2 domeinen
 Via elektronenmicroscopie opdeling 2 types cellen:
 Prokaryoten:
 Oudste cel
 Primitief
 Geen celkern (DNA vrij is cytoplasma)
 Geen celorganellen (wel ribosomen)
 Voortplanting via amitose (dwarse deling)
 Eukaryoten:
 Celkern met chromosomen
 Celorganellen: mitochondriën, chloroplasten
 Voortplanting door meiose of mitose

 Verdere verdeling protista:

Hogere protista Lagere protista
Eukaryote celtype Prokaryote celtype
Wieren Eubacteriën
Protozoa Archaebacteriën
Schimmels, gisten (fungi)
Slijmzwammen


 Wieren:
 Bevatten chlorofyl + doen aan fotosynthese
 Meercellig of ééncellig
 Celwand


 Protozoa:
 Ééncellig
 Primitiefste vorm van dierlijk leven
 Vochtige omgeving
 Parasieten
 Amoeben (plankton)
 Trypanosoma (tseetvlieg: slaapziekte)
 Plasmodium (malaria)
 Fungi: schimmels en gisten
 Schimmels meercellig, gisten ééncellig
 Verspreid in natuur

,  Pathogeen
 Industrie: productie van antibiotica


 Slijmzwammen:
 Myxomyceten
 Levenscyclus in amoebe-stadium met multinucleair cytoplasma


 Eubacteriën:
 Ingedeeld volgens verwantschap
 Ééncellig
 Opgebouwd uit prokaryote cel
 Celwand met muraminezuur
 Verschillende groepen:
 gram negatieve, gram positieve, cyanobacteriën, mycoplasma’s,
rickettsiae, chlamydiae


 Archaebacteriën:
 Ééncellig
 Opgebouwd uit prokaryote cel
 Celwand
 Komen voor in heetwaterbronnen, S-bronnen,…
 Bestand tegen extreme omstandigheden (temp, druk, chem)


 Virussen:
 DNA of RNA
 Proteïnemantel (capside)
 Vermenigvuldiging via gastheercel
 Niet opgenomen binnen protista



1.2.4. 5-Rijkensysteem volgens Whittaker
 Monera: prokaryoten
 Protista: ééncelligen dierlijke of plantaardige organismen
 Fungi: schimmels en gisten
 Dieren
 Planten
 Gebaseerd op vergelijking van eigenschappen:
 Celtype, morfologie, celopbouw, voedingswijze,
bloedgroenkorrels
 Autotroof: organisme kan zelf voedsel aanmaken
 Heterotroof: organisme is afhankelijk van andere organismen om
voedingstoffen en organisch celmateriaal aan te maken

, 1.2.5. 3 domeinen
 Carl Woese
 Archae: archaebacteriën: prokaryoot
 Eubacteria: echte bacteriën: prokaryoot
 Eucarya: protista, planten, dieren, fungi: eukaryoot
 Binnen prokaryoten 2 groepen op basis van genetisch materiaal
 Op basis van gelijkenissen en verschillen in sequentie tussen 16S
rRNA
 Indeling steunt op verwantschap (fylogenie) met gebruik van genetische
eigenschappen
 Fylogenetische boom
 Knooppunt stelt recentste gemeenschappelijke voorouder voor


1.3.Doel van de syllabus
 Diagnose, therapie en epidemiologie centraal
 Diagnose:
 Aanwezigheid pathogeen MO aanduiden in klinisch staal
 Wijst op infectie
 Indentificeren
 Typeren: uitzoeken over welke stam/variant het gaat
 Therapie:
 Geneesmiddel gebruiken om infectie te bestrijden
 Gevoeligheidsbepaling uitvoeren (resistentie antibiotica)
 Epidemiologie:
 Studie van voorkomen en verspreiden van ziekte binnen bevolking
 WIV-sciensano:
 wetenschappelijk onderzoek met oog op onderbouwen van
gezondheidsbeleid
 surveillance van overdraagbare- en niet overdraagbare
aandoeningen
 controle van eetwaren en geneesmiddelen
 risico evaluaties chemicaliën en gemodificeerde organismen
 beheer van biologisch patrimonium
 referentie laboratoria: expertise opsporen en typeren van pathogeen


1.4.Nomenclatuur, taxonomie en
identificatiecriteria
1.4.1. Binomiale nomenclatuur voor schimmels en
bacteriën
 2 delen: geslacht + soort
 Geslacht: genus, groepering van soorten
 Soort: species, kleinste groep MO met identieke karakteristieken
 Wetenschappelijke naam altijd schuin geschreven
 Geslachtsnaam met hoofdletter, soort met kleine letter
 Naamgeving virussen is anders: afkorting + code