Hematologie 2 Labdiagnostiek
H1: Inleiding
Hemato opdelen in 4 onderdelen:
- Hemato-morfologie: vorm BC bestuderen via kleuring + microscopisch
- Hematocytometrie: fysische en/of chemische metingen bloed & verschillende BC
- Hemostase: processen rond bloedstolling en oplossen stolsel + rol vaatwand BV
- Immuno-hematologie: immunologische aspecten bloedcellen en -plasma +
bloedtransfusie/ transplantatie
- Moleculaire diagnostiek
H2: Pre-analytische fase (!!)
2.1. Bloedafname
- Venapunctie
o Veneus bloed, arm
- Arteriepunctie
o Arterieel bloed, pols- of liesslagader
- Capillaire punctie
o Capillair bloed, hielprik of vingerprik
Veneus of capillair? → verhouding en aantal BC niet volledig zelfde
Oorzaak: capillair + weefselvocht
Bloed buiten BV → stolt → oplossing: bloed opvangen in buisjes met anticoagulantia
MET: volbloed → suspensie cellen & plasma
ZONDER: bloedstolling
2.1.1. Onderscheid plasma en serum
1. Onstolbaar gemaakt bloed centrifugeren
Pellet = bloedcellen | supernatans = plasma
Bloed – BC = plasma
2. Gestold bloed centrifugeren
Pellet = bloedcellen + onoplosbaar netwerk fibrine | supernatans = serum
Bloed – BC – fibrinogeen en SF = serum
Serum : plasma – fibrinogeen en SF!
Serumbuis met/zonder gel
➔ MET: gel onderaan buis → na centrifugatie → onderaan BC – gel – serum → gel lager
massadichtheid dan bc
1
,Hematologie 2 Labdiagnostiek
2.1.2. Centrifugeren bloed
Scheiding door centrifugaalkracht & tijd
Centrifugaalkracht afhv draaisnelheid en afstand tot rotor-as
Normaal: 5 min bij 1500-2000 g
Stollingsonderzoek:
Alle TC eruit → 15 min bij 4000 g (lang + hoge snelheid)
TC-rijk plasma → 5 min bij 180 g (kort + lage snelheid)
2.1.3. Chemische anticoagulantia !!!
Tussen in anticoagulatie fase v secundaire
hemostase
1. Binding calciumionen
Claciumionen = noodzakelijk stolling → binden
Ca2+ = antistolling
EDTA
= ethyleendiamine tetra-azijn, chelator Ca2+-ionen = IRREVERSIBEL
1,5 mg dikaliumzout (K2 -EDTA) of trikaliumzout (K3 -EDTA) / ml bloed
- K3–EDTA:
o Lost makkelijk op → snelwerkend
o Negatief effect volume RBC en TC
- K2-EDTA:
o Lost iets minder makkelijk op → minder snel
o Minder neg. Effect op RBC en TC
Buisje bloedafname
- Vooraf EDTA ‘film’ op wand → goed mengen!!
EDTA-oplossing = sneller
- Juiste volume bloed afnemen → juist conc. EDTA!
o Op buis streep tot waar je bloed moet vullen
o Te veel EDTA → ‘crenation’ (krimpend, gekarteld) +
degeneratie BC
▪ Crenation: kan ook bij mensen met leveraandoening of ernstige
brandwonden
Toepassing: hematocytometrie
- Niet voor morfologie (kleuring aangetast → minder detailinfo)
CITRAAT
Trinatriumcitraat = chelator van Ca2+ -ionen = REVERSIBEL (re-calcificatie = Ca2+ toevoegen)
- Gebruiken voor
o Sedimentatiesnelheid (nu met EDTA)
o Stollingstesten
- Bestanddeel v ACD-mengsel (acid-citrate-dextrose)
o Onstolbaar maken v bloed voor bloedtransfusie
Altijd als oplossing id afnamebuis
Finale concentratie:
- Stollingstesten: 11 mmol/l eindconc. (0,11 mol/l)
- Volumeverhouding = bloed:citraat = 9:1
- Concentratie is afhv type test
2. Remming trombine
HEPARINE
2
,Hematologie 2 Labdiagnostiek
= ‘film’ op afnamebuis
- Goed mengen + juiste hoeveelheid bloed!!
Niet voor bloeduitstrijkjes: zorgt vr bleekblauwe achtergrondkleuring → onderscheiding BC
moeilijk
Niet voor WBC-telling: leukocyten en TC klonteren
2.1.4. Hemolysaat
Volbloed in hypotone opl. Of hevig schudden → cellen lyseren + celinhoud komt vrij
Problemen met:
- Chemische bepalingen zoals
o K+ → foutief verhoogd
- Rbc tellen, hematocriet
Alle testen met hemoglobine → wel → Hb zit id rbc
2.1.5. Bloedbuizenvolgorde
- Bloedkweek aëroob
- Bloedkweek anaëroob
- Serum
o Geel: met gel rood: zonder gel
o Chemie, immunologie, hormonen, medicijnspiegel
- Citraat
o Blauw of zwart
o Bloedstolling
- Heparine
o Groen
o Chemie, vitaminen
- EDTA
o Paars
o Hematologie (BC), PTH, DNA-onderzoek, HbA1c
- Fluoride
o Grijs
o Bezinking (BSE)
3
, Hematologie 2 Labdiagnostiek
2.2. Factoren die bloeduitslag beïnvloeden
Bloedafnamefactoren – bewaarcondities – integriteit v staal
2.2.1. Bloedafnamefactoren
2.2.1.1. Stuwen
Stuwen → druk stijgt → water ui BV
geperst → Invloed op:
- Hematocriet
- Eiwitconcentratie stijgt: 5-10%
- Hemolyse
Stuwen → stollingsmechanisme geactiveerd → testuitslag beïnvloedt
Stuwband → niet langer dan 1min!!
2.2.1.2. Houding
Staand of zitten → hydrostatische druk in BV stijgt → plasmavolume kleiner dan bij bedlegerige
patiënten
Lichtjes achteroverliggend = beste positie
2.2.1.3. Stress
Stress
→ SF VIII → invloed op stollingstesten
→bep hormonen stijgen
Oplossing: verblijfsnaald aanleggen 5-10 min voor bloedafname
Ergste (prik) is dan al voorbij → voor de bloedafname zelf:
injectienaald id vlindernaald brengen → zo bloedafname
2.2.1.4. Tijdstip
Dag-nacht ritme v bepaalde hormoonconcentraties (bvb cortisol)
Voeding: soms nuchter nodig (glucose, triglyceriden, …)
ACTH = adrenocorticotroop
hormoon
Door bijnierschors → stimulatie om
cortisol aan te maken
2.2.1.5. Infuusarm
Infuus → bloed verdund met infuusvloeistof
Oplossing:
- Andere arm gebruiken
- Infuus 5 min stopzetten
4
H1: Inleiding
Hemato opdelen in 4 onderdelen:
- Hemato-morfologie: vorm BC bestuderen via kleuring + microscopisch
- Hematocytometrie: fysische en/of chemische metingen bloed & verschillende BC
- Hemostase: processen rond bloedstolling en oplossen stolsel + rol vaatwand BV
- Immuno-hematologie: immunologische aspecten bloedcellen en -plasma +
bloedtransfusie/ transplantatie
- Moleculaire diagnostiek
H2: Pre-analytische fase (!!)
2.1. Bloedafname
- Venapunctie
o Veneus bloed, arm
- Arteriepunctie
o Arterieel bloed, pols- of liesslagader
- Capillaire punctie
o Capillair bloed, hielprik of vingerprik
Veneus of capillair? → verhouding en aantal BC niet volledig zelfde
Oorzaak: capillair + weefselvocht
Bloed buiten BV → stolt → oplossing: bloed opvangen in buisjes met anticoagulantia
MET: volbloed → suspensie cellen & plasma
ZONDER: bloedstolling
2.1.1. Onderscheid plasma en serum
1. Onstolbaar gemaakt bloed centrifugeren
Pellet = bloedcellen | supernatans = plasma
Bloed – BC = plasma
2. Gestold bloed centrifugeren
Pellet = bloedcellen + onoplosbaar netwerk fibrine | supernatans = serum
Bloed – BC – fibrinogeen en SF = serum
Serum : plasma – fibrinogeen en SF!
Serumbuis met/zonder gel
➔ MET: gel onderaan buis → na centrifugatie → onderaan BC – gel – serum → gel lager
massadichtheid dan bc
1
,Hematologie 2 Labdiagnostiek
2.1.2. Centrifugeren bloed
Scheiding door centrifugaalkracht & tijd
Centrifugaalkracht afhv draaisnelheid en afstand tot rotor-as
Normaal: 5 min bij 1500-2000 g
Stollingsonderzoek:
Alle TC eruit → 15 min bij 4000 g (lang + hoge snelheid)
TC-rijk plasma → 5 min bij 180 g (kort + lage snelheid)
2.1.3. Chemische anticoagulantia !!!
Tussen in anticoagulatie fase v secundaire
hemostase
1. Binding calciumionen
Claciumionen = noodzakelijk stolling → binden
Ca2+ = antistolling
EDTA
= ethyleendiamine tetra-azijn, chelator Ca2+-ionen = IRREVERSIBEL
1,5 mg dikaliumzout (K2 -EDTA) of trikaliumzout (K3 -EDTA) / ml bloed
- K3–EDTA:
o Lost makkelijk op → snelwerkend
o Negatief effect volume RBC en TC
- K2-EDTA:
o Lost iets minder makkelijk op → minder snel
o Minder neg. Effect op RBC en TC
Buisje bloedafname
- Vooraf EDTA ‘film’ op wand → goed mengen!!
EDTA-oplossing = sneller
- Juiste volume bloed afnemen → juist conc. EDTA!
o Op buis streep tot waar je bloed moet vullen
o Te veel EDTA → ‘crenation’ (krimpend, gekarteld) +
degeneratie BC
▪ Crenation: kan ook bij mensen met leveraandoening of ernstige
brandwonden
Toepassing: hematocytometrie
- Niet voor morfologie (kleuring aangetast → minder detailinfo)
CITRAAT
Trinatriumcitraat = chelator van Ca2+ -ionen = REVERSIBEL (re-calcificatie = Ca2+ toevoegen)
- Gebruiken voor
o Sedimentatiesnelheid (nu met EDTA)
o Stollingstesten
- Bestanddeel v ACD-mengsel (acid-citrate-dextrose)
o Onstolbaar maken v bloed voor bloedtransfusie
Altijd als oplossing id afnamebuis
Finale concentratie:
- Stollingstesten: 11 mmol/l eindconc. (0,11 mol/l)
- Volumeverhouding = bloed:citraat = 9:1
- Concentratie is afhv type test
2. Remming trombine
HEPARINE
2
,Hematologie 2 Labdiagnostiek
= ‘film’ op afnamebuis
- Goed mengen + juiste hoeveelheid bloed!!
Niet voor bloeduitstrijkjes: zorgt vr bleekblauwe achtergrondkleuring → onderscheiding BC
moeilijk
Niet voor WBC-telling: leukocyten en TC klonteren
2.1.4. Hemolysaat
Volbloed in hypotone opl. Of hevig schudden → cellen lyseren + celinhoud komt vrij
Problemen met:
- Chemische bepalingen zoals
o K+ → foutief verhoogd
- Rbc tellen, hematocriet
Alle testen met hemoglobine → wel → Hb zit id rbc
2.1.5. Bloedbuizenvolgorde
- Bloedkweek aëroob
- Bloedkweek anaëroob
- Serum
o Geel: met gel rood: zonder gel
o Chemie, immunologie, hormonen, medicijnspiegel
- Citraat
o Blauw of zwart
o Bloedstolling
- Heparine
o Groen
o Chemie, vitaminen
- EDTA
o Paars
o Hematologie (BC), PTH, DNA-onderzoek, HbA1c
- Fluoride
o Grijs
o Bezinking (BSE)
3
, Hematologie 2 Labdiagnostiek
2.2. Factoren die bloeduitslag beïnvloeden
Bloedafnamefactoren – bewaarcondities – integriteit v staal
2.2.1. Bloedafnamefactoren
2.2.1.1. Stuwen
Stuwen → druk stijgt → water ui BV
geperst → Invloed op:
- Hematocriet
- Eiwitconcentratie stijgt: 5-10%
- Hemolyse
Stuwen → stollingsmechanisme geactiveerd → testuitslag beïnvloedt
Stuwband → niet langer dan 1min!!
2.2.1.2. Houding
Staand of zitten → hydrostatische druk in BV stijgt → plasmavolume kleiner dan bij bedlegerige
patiënten
Lichtjes achteroverliggend = beste positie
2.2.1.3. Stress
Stress
→ SF VIII → invloed op stollingstesten
→bep hormonen stijgen
Oplossing: verblijfsnaald aanleggen 5-10 min voor bloedafname
Ergste (prik) is dan al voorbij → voor de bloedafname zelf:
injectienaald id vlindernaald brengen → zo bloedafname
2.2.1.4. Tijdstip
Dag-nacht ritme v bepaalde hormoonconcentraties (bvb cortisol)
Voeding: soms nuchter nodig (glucose, triglyceriden, …)
ACTH = adrenocorticotroop
hormoon
Door bijnierschors → stimulatie om
cortisol aan te maken
2.2.1.5. Infuusarm
Infuus → bloed verdund met infuusvloeistof
Oplossing:
- Andere arm gebruiken
- Infuus 5 min stopzetten
4
