1STE BACHELOR
Prof Stijn Joye
COMMUNICATIE
WETENSCHAP
K000027
1
,Inleiding tot het media-onderzoek
1. Praktische zaken en afspraken
2. Communicatie?
Wat ?
Wetenschappelijke studie van relatie tussen media of
communicatieprocessen en de samenleving
De studie (het veld) is heel jong maar breed en divers
Fragmentation
Fragmentatie = het proces van fragmenteren - in stukken breken of in
delen verdeeld zijn.
Er zijn heel veel sub disciplines; vb. Online, familie & opvoeding,
organisaties…
Interdisciplinaire invloeden
Bij een interdisciplinaire samenwerking hebben de disciplines elkaar nodig
om een probleem op te lossen.
3. Doelstellingen van de cursus
Doel 1: overzicht van en kennismaking met brede en steeds
evoluerende veld
Actuacase 1 – Generatie van digital natives
Implicatie = consequentie
Link met cursus? (cf. examen)
• Informatiemaatschappij
• New media theory, mediatization, …
• Mediageschiedenis
• Mediabeleid en -economie
• Media en ‘effect’-theorieën
• Globalisering, convergentie en concentratie
……
Doel 2: Hedendaags belang van communicatie-wetenschappen
Rol van media in maatschappelijk leven
Communicatiewetenschappen, Politicologie, Sociologie, Economie,
Psychologie, Gezondheidsbevordering, …
Actuacase 2: media, maatschappij en effect
a) Politiek en media
Politieke partijen bereiken ons en kunnen onze mindset veranderen.
9/11, Gaza, brexit, polls, Trump … ook propaganda
b) Media & Corona
Veel versch communicatie over coronacrisis (fake, OH, sociale media…)
Voorbeeld van mediatisering van de samenleving
Mediatisering
- Definitie volgends boek:
2
, Het begrip wijst op de processen van sociale veranderingen in de
maatschappij op zowel het macro- als microniveau, die gelinkt
kunnen worden aan de toenemende impact op en de verwevenheid
van media in de maatschappij
- Definitie Internet:
het verschijnsel dat massamedia steeds meer invloed krijgen
- Mogelijk snellere veranderingen in mediagebruik als gevolg van
de coronacrisis (Een hoger tempo van transities)
- Smartphone staat centraal in onze mediaconsumptie +
Smartphone zorgt ook voor de manier waarop we omgaan met
nieuws
c) Media & Geweld
Nog steeds discussie: Denk aan: “Kinderen worden agressiever door
geweldadige videogames vb. GTA”
d) Media & Verslaving
Gameverslaving wordt gezien als ziekte
! Gamen heeft positieve en negatieve aspecten, altijd kritische blik
nodig
Doel 3: Wetenschappelijke benadering
Kritisch inzicht in functioneren van communicatiemedia
Theorie en ontwikkeling van de discipline
1) Bouwstenen
2) Communicatiewetenschappen als discipline
3) Opkomst en institutionalisering
4) Mainstream-paradigma
5) Alternatief paradigma
6) Nieuwe media, nieuwe theorie?
Onderzoeksvelden of perspectieven
Daarom Boek = Communicatie Wetenschappen in perspectief
1) Historisch perspectief
2) Sociologisch perspectief
3) Economisch perspectief
4) Normatief perspectief en beleid
5) Inhoudelijk perspectief
6) Publieksperspectief
Cursus – communicatiewetenschappen in
perspectief
3
,Inleiding
Mediatisering van de samenleving
Behandeld binnen ‘Doel 2 – media en corona’
Rode draden
2.1 Kennismaking in vogelvlucht
Oorsprong en chronologie/evolutie
2.2 Klemtoon op mediacommunicatie
Mediacommunicatie = gemedieerde communicatie
Communicatieprocessen die via een technologisch medium verlopen
GEVAREN
Mediacentralisme
• te centraal plaatsen van media en com. in de samenleving
• EN ze af te scheiden en af te zonderen van de sociaal-economische
context waarin ze opereren
Technologisch determinisme
• Het geloof dat technologische veranderingen een eigen logica volgen
die onafhankelijk is van de menselijke wil
• + Geloof dat ze de drijvende kracht is van de sociale
veranderingen.
Maatschappijcentrisme
• De maatschappelijke dynamieken beïnvloeden de media
• EN media enkel een weerspiegeling is van de samenleving
2.3 Multidisciplinariteit
Belangrijk dat je vanuit inzichten van andere wetenschappen media- en
communicatieproblemen bekijkt en onderzoekt (Verschillende
perspectieven)
2.4 Historische en maatschappelijke context
Steeds afvragen wie wat zegt, wanneer, eventueel hoe EN waarom
Context begrijpen is ESSENTIEEL
Verklaren waarom iets op een bepaald moment in de tijd gezegd of gedacht
wordt
BEKIJK NA STUDEREN
- P33 – P36 (Het boek in vogelvlucht)
H1: Bouwstenen van een discipline en een
praktijk
1.1 Inleiding: communiceren is meer dan communiceren
4
, Communicatie is een complex samengaan van verschillende sociale, culturele,
gedragsmatige en cognitieve aspecten.
1.2 Het teken als basis voor betekenisvol communiceren
Kernvraag: Hoe ontstaat betekenis?
Uitspraak 1981: “19-81”
Cijfers met extra betekenis bv. 2007 (geboortejaar
1.2.1 Semiotiek
Relatie tussen teken en betekenis
Semiotiek
• Bestudeert wijze waarop tekens functioneren en hoe ze betekenis doen
ontstaan
• Wetenschappelijk veld rond teken, betekenis en taal
3 centrale domeinen
1) Tekens zelf en hun indeling in soorten
2) De codes of systemen waarbinnen de tekens georganiseerd zijn
3) De brede cultuur waarbinnen de tekens en codes opereren
De subdisciplines
Focussen elk op een aspect van de relatie tussen tekens en betekenis
A. Fonologie = klankenleer
De fonetiek onderzoekt de feitelijke realisering van klanken,
de fonologie houdt zich bezig met het klanksysteem van een taal
B. Syntaxis = zinsbouw
Gaat over de manier waarop woorden en zinnen worden gemaakt
C. Pragmatiek
Studie van de relaties tussen communicatietekens (taal, gebaren,
gelaatsuitdrukkingen) en de personen die deze tekens gebruiken.
Bv. het stopteken van politie en de reactie daarop van de bestuurder.
D. Semantiek (meeste focus)
De relatie tussen een teken en de betekenis die aan een teken wordt
toegekend
Semantiek
= subdiscipline semiotiek
Door Carnap, Intensie en Extensie
1. Intensie
Verwijst naar het geheel van criteria of kenmerken dat bepaalt of een
term wel kan worden toegepast (denotatie)
2. Extensie
Verwijst naar de klasse van zaken waarop de term correct is toegepast
Alle mogelijke zaken waarop je een term kan toepassen (connotatie)
Voorbeeld: Horrorfilms
Intensie: constante spanning, moordenaar, hulpeloze slachtoffers,
griezelelementen …
Extensie: concrete films Vb. Halloween, Saw, Friday the 13th …
Botsende/Verkeerde intensie: intensie bij twee verschillende personen
varieert
1.2.2 Teken, tekensysteem en tekenindeling
TEKEN
= allerkleinste eenheid van communicatie
Semiologen De Saussure (1966) en Roland Barthes (1968)
5
Prof Stijn Joye
COMMUNICATIE
WETENSCHAP
K000027
1
,Inleiding tot het media-onderzoek
1. Praktische zaken en afspraken
2. Communicatie?
Wat ?
Wetenschappelijke studie van relatie tussen media of
communicatieprocessen en de samenleving
De studie (het veld) is heel jong maar breed en divers
Fragmentation
Fragmentatie = het proces van fragmenteren - in stukken breken of in
delen verdeeld zijn.
Er zijn heel veel sub disciplines; vb. Online, familie & opvoeding,
organisaties…
Interdisciplinaire invloeden
Bij een interdisciplinaire samenwerking hebben de disciplines elkaar nodig
om een probleem op te lossen.
3. Doelstellingen van de cursus
Doel 1: overzicht van en kennismaking met brede en steeds
evoluerende veld
Actuacase 1 – Generatie van digital natives
Implicatie = consequentie
Link met cursus? (cf. examen)
• Informatiemaatschappij
• New media theory, mediatization, …
• Mediageschiedenis
• Mediabeleid en -economie
• Media en ‘effect’-theorieën
• Globalisering, convergentie en concentratie
……
Doel 2: Hedendaags belang van communicatie-wetenschappen
Rol van media in maatschappelijk leven
Communicatiewetenschappen, Politicologie, Sociologie, Economie,
Psychologie, Gezondheidsbevordering, …
Actuacase 2: media, maatschappij en effect
a) Politiek en media
Politieke partijen bereiken ons en kunnen onze mindset veranderen.
9/11, Gaza, brexit, polls, Trump … ook propaganda
b) Media & Corona
Veel versch communicatie over coronacrisis (fake, OH, sociale media…)
Voorbeeld van mediatisering van de samenleving
Mediatisering
- Definitie volgends boek:
2
, Het begrip wijst op de processen van sociale veranderingen in de
maatschappij op zowel het macro- als microniveau, die gelinkt
kunnen worden aan de toenemende impact op en de verwevenheid
van media in de maatschappij
- Definitie Internet:
het verschijnsel dat massamedia steeds meer invloed krijgen
- Mogelijk snellere veranderingen in mediagebruik als gevolg van
de coronacrisis (Een hoger tempo van transities)
- Smartphone staat centraal in onze mediaconsumptie +
Smartphone zorgt ook voor de manier waarop we omgaan met
nieuws
c) Media & Geweld
Nog steeds discussie: Denk aan: “Kinderen worden agressiever door
geweldadige videogames vb. GTA”
d) Media & Verslaving
Gameverslaving wordt gezien als ziekte
! Gamen heeft positieve en negatieve aspecten, altijd kritische blik
nodig
Doel 3: Wetenschappelijke benadering
Kritisch inzicht in functioneren van communicatiemedia
Theorie en ontwikkeling van de discipline
1) Bouwstenen
2) Communicatiewetenschappen als discipline
3) Opkomst en institutionalisering
4) Mainstream-paradigma
5) Alternatief paradigma
6) Nieuwe media, nieuwe theorie?
Onderzoeksvelden of perspectieven
Daarom Boek = Communicatie Wetenschappen in perspectief
1) Historisch perspectief
2) Sociologisch perspectief
3) Economisch perspectief
4) Normatief perspectief en beleid
5) Inhoudelijk perspectief
6) Publieksperspectief
Cursus – communicatiewetenschappen in
perspectief
3
,Inleiding
Mediatisering van de samenleving
Behandeld binnen ‘Doel 2 – media en corona’
Rode draden
2.1 Kennismaking in vogelvlucht
Oorsprong en chronologie/evolutie
2.2 Klemtoon op mediacommunicatie
Mediacommunicatie = gemedieerde communicatie
Communicatieprocessen die via een technologisch medium verlopen
GEVAREN
Mediacentralisme
• te centraal plaatsen van media en com. in de samenleving
• EN ze af te scheiden en af te zonderen van de sociaal-economische
context waarin ze opereren
Technologisch determinisme
• Het geloof dat technologische veranderingen een eigen logica volgen
die onafhankelijk is van de menselijke wil
• + Geloof dat ze de drijvende kracht is van de sociale
veranderingen.
Maatschappijcentrisme
• De maatschappelijke dynamieken beïnvloeden de media
• EN media enkel een weerspiegeling is van de samenleving
2.3 Multidisciplinariteit
Belangrijk dat je vanuit inzichten van andere wetenschappen media- en
communicatieproblemen bekijkt en onderzoekt (Verschillende
perspectieven)
2.4 Historische en maatschappelijke context
Steeds afvragen wie wat zegt, wanneer, eventueel hoe EN waarom
Context begrijpen is ESSENTIEEL
Verklaren waarom iets op een bepaald moment in de tijd gezegd of gedacht
wordt
BEKIJK NA STUDEREN
- P33 – P36 (Het boek in vogelvlucht)
H1: Bouwstenen van een discipline en een
praktijk
1.1 Inleiding: communiceren is meer dan communiceren
4
, Communicatie is een complex samengaan van verschillende sociale, culturele,
gedragsmatige en cognitieve aspecten.
1.2 Het teken als basis voor betekenisvol communiceren
Kernvraag: Hoe ontstaat betekenis?
Uitspraak 1981: “19-81”
Cijfers met extra betekenis bv. 2007 (geboortejaar
1.2.1 Semiotiek
Relatie tussen teken en betekenis
Semiotiek
• Bestudeert wijze waarop tekens functioneren en hoe ze betekenis doen
ontstaan
• Wetenschappelijk veld rond teken, betekenis en taal
3 centrale domeinen
1) Tekens zelf en hun indeling in soorten
2) De codes of systemen waarbinnen de tekens georganiseerd zijn
3) De brede cultuur waarbinnen de tekens en codes opereren
De subdisciplines
Focussen elk op een aspect van de relatie tussen tekens en betekenis
A. Fonologie = klankenleer
De fonetiek onderzoekt de feitelijke realisering van klanken,
de fonologie houdt zich bezig met het klanksysteem van een taal
B. Syntaxis = zinsbouw
Gaat over de manier waarop woorden en zinnen worden gemaakt
C. Pragmatiek
Studie van de relaties tussen communicatietekens (taal, gebaren,
gelaatsuitdrukkingen) en de personen die deze tekens gebruiken.
Bv. het stopteken van politie en de reactie daarop van de bestuurder.
D. Semantiek (meeste focus)
De relatie tussen een teken en de betekenis die aan een teken wordt
toegekend
Semantiek
= subdiscipline semiotiek
Door Carnap, Intensie en Extensie
1. Intensie
Verwijst naar het geheel van criteria of kenmerken dat bepaalt of een
term wel kan worden toegepast (denotatie)
2. Extensie
Verwijst naar de klasse van zaken waarop de term correct is toegepast
Alle mogelijke zaken waarop je een term kan toepassen (connotatie)
Voorbeeld: Horrorfilms
Intensie: constante spanning, moordenaar, hulpeloze slachtoffers,
griezelelementen …
Extensie: concrete films Vb. Halloween, Saw, Friday the 13th …
Botsende/Verkeerde intensie: intensie bij twee verschillende personen
varieert
1.2.2 Teken, tekensysteem en tekenindeling
TEKEN
= allerkleinste eenheid van communicatie
Semiologen De Saussure (1966) en Roland Barthes (1968)
5
