GOEDERENRECHT WEEK 1
Bij goederenrecht staat relatie tussen persoon en zijn goed centraal.
Enkele juridische begrippen:
o Relatief recht: uitsluitend van toepassing op en van belang voor bepaalde personen die met
elkaar in een rechtsrelatie staan. Voorbeeld: verbintenis
o Absoluut recht: recht dat niet alleen te handhaven is t.o.v. bepaalde personen, maar in
beginsel tegenover iedereen
o Exclusief: je hoeft niet te dulden dat ander jouw recht gebruikt. Voorbeeld:
eigendomsrecht
Je hoeft niet te dulden dat een ander jouw fiets gaat gebruiken.
Goed, zaak en vermogensrechten
o Goederen (art. 3:1 BW): goederen zijn alle zaken en vermogensrechten
o Opbouw BW: boek 3 geldt voor goederen, boek 5 geldt alleen voor zaken
o Zaken: de voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten -> art. 3:2 BW
o Iedere zaak is een goed, maar niet ieder goed is een zaak. ‘goed’ is overkoepelend.
o Art. 3:3 BW
Onroerende zaken
Grond, nog niet gewonnen delfstoffen, met grond verenigde
beplantingen en gebouwen en werken die rechtstreeks of indirect
duurzaam met de grond verenigd zijn.
Roerende zaken
Alle zaken die niet onroerend zijn
o Natrekking art. 5:3 BW: eigenaar van een zaak is eigenaar van al haar bestanddelen.
Ik ben eigenaar van een stuk grond, mijn broer bouwt een huis op mijn
grond. Mijn broer wordt geen eigenaar van de grond. Door natrekking wordt
ik eigenaar van het huis.
o Natrekking art. 5:14 BW
o Vermogensrechten art. 3:6 BW: specifiek recht (dus geen zaak) dat een financiële waarde in
zich draagt en dat aan een bepaald persoon toekomst (dus een niet stoffelijk object dat
geldswaarde heeft). Bijvoorbeeld een vordering
o Absolute rechten zijn ook vermogensrechten
Uitwerking absoluut recht
o In Nederland kennen we acht absolute rechten
o Enkel op een zaak – boek 5
Eigendom art. 5:1 BW: meest omvattende recht dat bestaat: je mag het goed
waarop het recht rust overdragen, gebruiken, bezwaren met een recht,
revindiceren, beschermen en ‘vruchten’ ervan gebruiken.
Erfdienstbaarheid
Erfpacht
Opstal
Appartementsrecht
o Zowel op een zaak als op vermogensrecht – boek 3
Vruchtgebruik
Pand
Hypotheek
,Absolute rechten
o Kan ik eigenaar zijn van een vorderingsrecht? Nee, want eigendomsrecht zit in boek 5, je kan
alleen eigenaar zijn van een zaak. Een vorderingsrecht is een vermogensrecht.
o Kan ik hypotheekrecht vestigen op een stuk grond? Ja, want een hypotheekrecht kan op een
zaak worden gevestigd.
Kenmerken absolute rechten
o Exclusiviteit -> recht op exclusief gebruik
o Zaaksgevolg (droit de suite) -> eigendomsrecht volgt de zaak
o Gesloten systeem (3 in boek 3 en 5 in boek 5)
Een afhankelijk recht is een recht dat aan een ander recht zodanig is verbonden, dat het niet zonder
dat andere recht kan bestaan. Hypotheekrecht, pandrecht en erfdienstbaarheid.
6 beperkte rechten
1. Erfdienstbaarheid
2. Erfpacht
3. Opstal
4. Hypotheek
5. Pand
6. Vruchtgebruik
5 zakelijke rechten
1. Erfdienstbaarheid
2. Erfpacht
3. Opstal
4. Eigendom
5. Appartementsrecht
3 afhankelijke rechten
1. Erfdienstbaarheid
2. Hypotheek
3. Pand
2 zekerheidsrechten
1. Pand
2. Hypotheek
Moederrechten <- -> beperkte rechten
o Beperkt recht: recht dat uit meeromvattend recht is afgeleid (welke met beperkte recht is
bezwaard) -> meeromvattende recht wordt aangeduid als moederrecht.
o Het ‘meeromvattende recht’: aangeduid als moederrecht
o Bijv. eigendom en erfpacht
o Als ik eigenaar ben van een grond dan is het eigendomsrecht een moederrecht. Op de
grond kan een recht van erfpacht gevestigd worden. Het eigendomsrecht is dan het
moederrecht en het recht van erfpacht een beperkt recht.
1e hoofdregel: eigendomsrecht is altijd een moederrecht en alle andere absolute rechten zijn altijd
beperkte rechten. Beperkte rechten zijn dus tevens absolute rechten.
,2e hoofdregel: naast eigendomsrecht kunnen alle andere absolute rechten (die beperkte rechten zijn
t.o.v. het eigendomsrecht) op hun beurt als moederrecht optreden m.b.t. ander absoluut recht.
-> Stel ik ben eigenaar van een stuk grond (eigendomsrecht is moederrecht), hierop kan een recht van
erfpacht gevestigd worden (beperkt recht). Recht van erfpacht (moederrecht ten opzicht van het
vruchtgebruik) ten behoeve van meneer A. Meneer A kan hierop een vruchtgebruik (beperkt recht)
vestigen.
Je bent geen eigenaar van vermogensrecht (bijv. een geldvordering), maar rechthebbende.
Ook vorderingsrecht kan als moederrecht fungeren -> er kan bijvoorbeeld pandrecht op worden
gevestigd.
Als moederrecht kan derhalve fungeren:
o Het eigendomsrecht
o Ander absoluut recht dat desondanks beperkt recht blijft van eigendomsrecht waaruit het is
afgeleid
o Geldvorderingsrecht
Openbare registers
De levering van onroerende zaken (bijv. stuk grond)
o Levering art. 3:89 BW -> opmaken notariële akte gevolgd door inschrijving daarvan in de
openbare registers.
Registergoederen art. 3:10 BW
Kadaster
Het Kadaster houdt het register bij, ze werken met een Kadastrale kaart waarop je ziet dat die is
opgedeeld in Kadastrale gemeenten en die zijn opgedeeld in secties en die weer in nummers.
-> bijv. overgedragen wordt een perceel Hanzelaan 60, Kadastraal gemeente Zwolle sector C nummer
46. Aanduiding bijv. 3 are en 60 centiare.
Dienst van het Kadaster en de Openbare Registers bedoeld om mutaties (wijzigingen) in
rechtstoestand van registergoederen te registreren.
Dus als ik mijn grond verkoop aan iemand anders, wordt de akte van levering ingeschreven (hierin
staat wie de koper is en dus de nieuwe eigenaar).
Een derde kan altijd zien wie de eigenaar is van een perceel, want het is een openbaar register.
Negatief stelsel: werkelijke toestand kan afwijken van hetgeen in registers is vermeld
Inschrijfbaarheid in registers
o Welke feiten zijn inschrijfbaar -> art. 3:17 BW (bijv. eigendomsoverdracht, bezwaring met
beperkt recht, beslag etc.)
o Zie ook art. 7:3 BW
o Niet inschrijfbaar: huur- en pachtovereenkomsten art. 3:17 lid 2 BW
Bescherming tegen onvolledige registers art. 3:24 BW -> indien op tijdstip van inschrijving van
rechtshandeling tot verkrijging onder bijzondere titel op registergoed een eveneens voor inschrijving
vatbaar feit m.b.t. dat registergoed niet is ingeschreven -> dit feit kan niet aan verkrijger worden
tegengeworpen, tenzij hij het kende.
, Prioriteit naar belang tijdstip van inschrijving art. 3:21 BW -> prioriteitsregel wordt bepaald door de
volgorde van inschrijving:
1. Tijdstip van inschrijving akte
2. Indien gelijk: tijdstip opmaken akte
De openbare registers (het kadaster) is geopend tussen 9.00 en 15.00 uur.
Bezit en houderschap
Titel 3.5
o Bezit is het houden van een goed voor zichzelf (art. 3:107 lid 1 BW) (bezitter ook wel
possessor genoemd)
o Houderschap is het houden van een goed voor een ander (houder ook wel detentor
genoemd)
o Alle goederen zijn vatbaar voor bezit en houderschap (bestanddelen niet)
o Art. 3:107 lid 2-4 BW: als men bezit of houdt door middel van een ander dan sprake van
middellijk bezit of houderschap (anders spreekt met van onmiddellijk bezit of houderschap).
Onmiddellijk bezit -> ik heb een fiets, ik zit er bovenop en ik ben eigenaar van de fiets
Middellijk bezit -> als ik mijn fiets uitleen en iemand anders gaat bovenop de fiets zitten, dan
is die houder van mijn fiets
o Art. 3:109 BW: wie houdt, wordt vermoed voor zichzelf te houden
o Art. 3:118 BW:
1. Een bezitter is te goeder trouw, wanneer hij zich als rechthebbende beschouwt en zich
ook redelijkerwijze als zodanig mocht beschouwen
2. Is een bezitter eenmaal te goeder trouw, dan wordt hij geacht dit te blijven
3. Goede trouw wordt vermoed aanwezig te zijn; het ontbreken van goede trouw moet
worden bewezen
Bezit
o Goederenrechtelijke functie: bezitsverschaffing is de vorm van levering en (dus) standaardeis
voor overdracht van roerende niet-registerzaken en andere vordering dan vorderingen op
naam (art. 3:90, 91 en 93).
o Bewijsfunctie: art. 3:119 BW: bezitter goed wordt vermoedt rechthebbende te zijn
o Niet zo voor registergoederen
o Actiefunctie: art. 125 lid 1 BW: hij die het bezit van een goed heeft verkregen, kan op grond
van een daarna ingetreden bezitsverlies of bezitsstoornis tegen derden dezelfde
rechtsvorderingen instellen tot verkrijging van het goed en tot opheffing van de stoornis, die
de rechthebbende op het goed toekomen. Nochtans moeten deze rechtsvorderingen binnen
het jaar na het verlies of de stoornis worden ingesteld. -> als ik iets verlies kan ik het weer
opeisen.
o Materiële functie: lees zal art. 3:120 t/m 123 BW + voorbeeld boek pagina 106
o Aansprakelijkheidsfunctie: bijvoorbeeld voor bezit van motorrijtuig (art. 185 jo 1 lid 2
WVW), gebrekkige roerende zaken (art. 6:173 BW), gebrekkige opstallen (art. 6:174 BW),
dieren (art. 6:179 BW)
Verkrijging en verlies van bezit
o Art. 3:112 BW: bezit wordt verkregen door inbezitneming, door overdracht of door opvolging
onder algemene titel (let op art. 3:111 interversie van houderschap) (bij diefstal is een dief
bezitter, want hij houdt het voor zichzelf)
o Art. 3:113 lid 1 BW: occupatie (bijvoorbeeld de dief)
Bij goederenrecht staat relatie tussen persoon en zijn goed centraal.
Enkele juridische begrippen:
o Relatief recht: uitsluitend van toepassing op en van belang voor bepaalde personen die met
elkaar in een rechtsrelatie staan. Voorbeeld: verbintenis
o Absoluut recht: recht dat niet alleen te handhaven is t.o.v. bepaalde personen, maar in
beginsel tegenover iedereen
o Exclusief: je hoeft niet te dulden dat ander jouw recht gebruikt. Voorbeeld:
eigendomsrecht
Je hoeft niet te dulden dat een ander jouw fiets gaat gebruiken.
Goed, zaak en vermogensrechten
o Goederen (art. 3:1 BW): goederen zijn alle zaken en vermogensrechten
o Opbouw BW: boek 3 geldt voor goederen, boek 5 geldt alleen voor zaken
o Zaken: de voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten -> art. 3:2 BW
o Iedere zaak is een goed, maar niet ieder goed is een zaak. ‘goed’ is overkoepelend.
o Art. 3:3 BW
Onroerende zaken
Grond, nog niet gewonnen delfstoffen, met grond verenigde
beplantingen en gebouwen en werken die rechtstreeks of indirect
duurzaam met de grond verenigd zijn.
Roerende zaken
Alle zaken die niet onroerend zijn
o Natrekking art. 5:3 BW: eigenaar van een zaak is eigenaar van al haar bestanddelen.
Ik ben eigenaar van een stuk grond, mijn broer bouwt een huis op mijn
grond. Mijn broer wordt geen eigenaar van de grond. Door natrekking wordt
ik eigenaar van het huis.
o Natrekking art. 5:14 BW
o Vermogensrechten art. 3:6 BW: specifiek recht (dus geen zaak) dat een financiële waarde in
zich draagt en dat aan een bepaald persoon toekomst (dus een niet stoffelijk object dat
geldswaarde heeft). Bijvoorbeeld een vordering
o Absolute rechten zijn ook vermogensrechten
Uitwerking absoluut recht
o In Nederland kennen we acht absolute rechten
o Enkel op een zaak – boek 5
Eigendom art. 5:1 BW: meest omvattende recht dat bestaat: je mag het goed
waarop het recht rust overdragen, gebruiken, bezwaren met een recht,
revindiceren, beschermen en ‘vruchten’ ervan gebruiken.
Erfdienstbaarheid
Erfpacht
Opstal
Appartementsrecht
o Zowel op een zaak als op vermogensrecht – boek 3
Vruchtgebruik
Pand
Hypotheek
,Absolute rechten
o Kan ik eigenaar zijn van een vorderingsrecht? Nee, want eigendomsrecht zit in boek 5, je kan
alleen eigenaar zijn van een zaak. Een vorderingsrecht is een vermogensrecht.
o Kan ik hypotheekrecht vestigen op een stuk grond? Ja, want een hypotheekrecht kan op een
zaak worden gevestigd.
Kenmerken absolute rechten
o Exclusiviteit -> recht op exclusief gebruik
o Zaaksgevolg (droit de suite) -> eigendomsrecht volgt de zaak
o Gesloten systeem (3 in boek 3 en 5 in boek 5)
Een afhankelijk recht is een recht dat aan een ander recht zodanig is verbonden, dat het niet zonder
dat andere recht kan bestaan. Hypotheekrecht, pandrecht en erfdienstbaarheid.
6 beperkte rechten
1. Erfdienstbaarheid
2. Erfpacht
3. Opstal
4. Hypotheek
5. Pand
6. Vruchtgebruik
5 zakelijke rechten
1. Erfdienstbaarheid
2. Erfpacht
3. Opstal
4. Eigendom
5. Appartementsrecht
3 afhankelijke rechten
1. Erfdienstbaarheid
2. Hypotheek
3. Pand
2 zekerheidsrechten
1. Pand
2. Hypotheek
Moederrechten <- -> beperkte rechten
o Beperkt recht: recht dat uit meeromvattend recht is afgeleid (welke met beperkte recht is
bezwaard) -> meeromvattende recht wordt aangeduid als moederrecht.
o Het ‘meeromvattende recht’: aangeduid als moederrecht
o Bijv. eigendom en erfpacht
o Als ik eigenaar ben van een grond dan is het eigendomsrecht een moederrecht. Op de
grond kan een recht van erfpacht gevestigd worden. Het eigendomsrecht is dan het
moederrecht en het recht van erfpacht een beperkt recht.
1e hoofdregel: eigendomsrecht is altijd een moederrecht en alle andere absolute rechten zijn altijd
beperkte rechten. Beperkte rechten zijn dus tevens absolute rechten.
,2e hoofdregel: naast eigendomsrecht kunnen alle andere absolute rechten (die beperkte rechten zijn
t.o.v. het eigendomsrecht) op hun beurt als moederrecht optreden m.b.t. ander absoluut recht.
-> Stel ik ben eigenaar van een stuk grond (eigendomsrecht is moederrecht), hierop kan een recht van
erfpacht gevestigd worden (beperkt recht). Recht van erfpacht (moederrecht ten opzicht van het
vruchtgebruik) ten behoeve van meneer A. Meneer A kan hierop een vruchtgebruik (beperkt recht)
vestigen.
Je bent geen eigenaar van vermogensrecht (bijv. een geldvordering), maar rechthebbende.
Ook vorderingsrecht kan als moederrecht fungeren -> er kan bijvoorbeeld pandrecht op worden
gevestigd.
Als moederrecht kan derhalve fungeren:
o Het eigendomsrecht
o Ander absoluut recht dat desondanks beperkt recht blijft van eigendomsrecht waaruit het is
afgeleid
o Geldvorderingsrecht
Openbare registers
De levering van onroerende zaken (bijv. stuk grond)
o Levering art. 3:89 BW -> opmaken notariële akte gevolgd door inschrijving daarvan in de
openbare registers.
Registergoederen art. 3:10 BW
Kadaster
Het Kadaster houdt het register bij, ze werken met een Kadastrale kaart waarop je ziet dat die is
opgedeeld in Kadastrale gemeenten en die zijn opgedeeld in secties en die weer in nummers.
-> bijv. overgedragen wordt een perceel Hanzelaan 60, Kadastraal gemeente Zwolle sector C nummer
46. Aanduiding bijv. 3 are en 60 centiare.
Dienst van het Kadaster en de Openbare Registers bedoeld om mutaties (wijzigingen) in
rechtstoestand van registergoederen te registreren.
Dus als ik mijn grond verkoop aan iemand anders, wordt de akte van levering ingeschreven (hierin
staat wie de koper is en dus de nieuwe eigenaar).
Een derde kan altijd zien wie de eigenaar is van een perceel, want het is een openbaar register.
Negatief stelsel: werkelijke toestand kan afwijken van hetgeen in registers is vermeld
Inschrijfbaarheid in registers
o Welke feiten zijn inschrijfbaar -> art. 3:17 BW (bijv. eigendomsoverdracht, bezwaring met
beperkt recht, beslag etc.)
o Zie ook art. 7:3 BW
o Niet inschrijfbaar: huur- en pachtovereenkomsten art. 3:17 lid 2 BW
Bescherming tegen onvolledige registers art. 3:24 BW -> indien op tijdstip van inschrijving van
rechtshandeling tot verkrijging onder bijzondere titel op registergoed een eveneens voor inschrijving
vatbaar feit m.b.t. dat registergoed niet is ingeschreven -> dit feit kan niet aan verkrijger worden
tegengeworpen, tenzij hij het kende.
, Prioriteit naar belang tijdstip van inschrijving art. 3:21 BW -> prioriteitsregel wordt bepaald door de
volgorde van inschrijving:
1. Tijdstip van inschrijving akte
2. Indien gelijk: tijdstip opmaken akte
De openbare registers (het kadaster) is geopend tussen 9.00 en 15.00 uur.
Bezit en houderschap
Titel 3.5
o Bezit is het houden van een goed voor zichzelf (art. 3:107 lid 1 BW) (bezitter ook wel
possessor genoemd)
o Houderschap is het houden van een goed voor een ander (houder ook wel detentor
genoemd)
o Alle goederen zijn vatbaar voor bezit en houderschap (bestanddelen niet)
o Art. 3:107 lid 2-4 BW: als men bezit of houdt door middel van een ander dan sprake van
middellijk bezit of houderschap (anders spreekt met van onmiddellijk bezit of houderschap).
Onmiddellijk bezit -> ik heb een fiets, ik zit er bovenop en ik ben eigenaar van de fiets
Middellijk bezit -> als ik mijn fiets uitleen en iemand anders gaat bovenop de fiets zitten, dan
is die houder van mijn fiets
o Art. 3:109 BW: wie houdt, wordt vermoed voor zichzelf te houden
o Art. 3:118 BW:
1. Een bezitter is te goeder trouw, wanneer hij zich als rechthebbende beschouwt en zich
ook redelijkerwijze als zodanig mocht beschouwen
2. Is een bezitter eenmaal te goeder trouw, dan wordt hij geacht dit te blijven
3. Goede trouw wordt vermoed aanwezig te zijn; het ontbreken van goede trouw moet
worden bewezen
Bezit
o Goederenrechtelijke functie: bezitsverschaffing is de vorm van levering en (dus) standaardeis
voor overdracht van roerende niet-registerzaken en andere vordering dan vorderingen op
naam (art. 3:90, 91 en 93).
o Bewijsfunctie: art. 3:119 BW: bezitter goed wordt vermoedt rechthebbende te zijn
o Niet zo voor registergoederen
o Actiefunctie: art. 125 lid 1 BW: hij die het bezit van een goed heeft verkregen, kan op grond
van een daarna ingetreden bezitsverlies of bezitsstoornis tegen derden dezelfde
rechtsvorderingen instellen tot verkrijging van het goed en tot opheffing van de stoornis, die
de rechthebbende op het goed toekomen. Nochtans moeten deze rechtsvorderingen binnen
het jaar na het verlies of de stoornis worden ingesteld. -> als ik iets verlies kan ik het weer
opeisen.
o Materiële functie: lees zal art. 3:120 t/m 123 BW + voorbeeld boek pagina 106
o Aansprakelijkheidsfunctie: bijvoorbeeld voor bezit van motorrijtuig (art. 185 jo 1 lid 2
WVW), gebrekkige roerende zaken (art. 6:173 BW), gebrekkige opstallen (art. 6:174 BW),
dieren (art. 6:179 BW)
Verkrijging en verlies van bezit
o Art. 3:112 BW: bezit wordt verkregen door inbezitneming, door overdracht of door opvolging
onder algemene titel (let op art. 3:111 interversie van houderschap) (bij diefstal is een dief
bezitter, want hij houdt het voor zichzelf)
o Art. 3:113 lid 1 BW: occupatie (bijvoorbeeld de dief)
