EERSTELIJNSPSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING IN DE ELP
SITUERING INTERNATIONAAL
Piramide WHO
= richtlijn hoe je als gemeenschap zo best mogelijk geestelijke gezondheidszorg organiseert.
Idee = mensen met psychische
problemen beginnen onderaan en
stromen door naar boven indien probleem
ernstig is.
Hoger = minder toegankelijk = hoger
kosten van de zorg
Breed en toegankelijk aanbod van
basispsychologische zorg
“Stepped care” = gelaagdheid
➔ Zelfzorg op de nulde lijn
= Stel dat mama moeilijkheden ervaart met de zoon ; woedebuien. De mama wil hier meer over
weten en leest een boek over driftbuien / je krijgt hulp van buren om met je te gaan wandelen als
je je slecht voelt.
➔ Zorg op de eerste lijn
= zoon heeft dit ook binnen schoolcontext en mama wordt doorverwezen naar het CLB. CLB ziet
dat er meer aan de hand is en wijst door naar diagnostiek.
➔ Zorg op de tweede lijn
= privé praktijken, CGGZ, psychiatrische praktijk,…
➔ Zorg op derde lijn
= heel gespecialiseerde diensten, opname is gebeurd.
“Matched care “
➔ De juiste hulp geven op juiste moment, juiste plaats en juiste hulpverlener. We gaan er wel vanuit
om de minst intensieve zorg aan te bieden.
Bv: CLB schat al in dat het complex verhaal is kan meteen doorverwijzen naar derde lijn
als ze de inschatting al goed kan maken.
,Model van Keyes
= als je spreekt over geestelijke gezondheid moet je kijken naar….
1. Aanwezigheid psychische problematiek
2. Aanwezigheid goeie mentale gezondheid
Beide zijn niet hetzelfde! Als je deze combineert kan je een
onderscheid maken tussen 4 mensen van categorieën
1) Optimaal welbevinden
= idealiter zit je hier, geen psychische aandoening en
beschikken over goede mentale gezondheid
2) Flourishing & thriving with illness
= ondanks klachten wel goed kunnen leven
Bv: iemand met ADHD botst hiermee op enkele dingen maar kan functioneren in het
dagelijks leven.
3) Surviving with illness
= meest kwetsbare groep waarbij er sprake is van psychische aandoening en lage score op
welbevinden
Bv: zware depressie die geïsoleerd is geraakt, niet meer kan werken,…
4) Surviving without ilness
= hebben geen psychische aandoening maar scoren lager op mentaal welzijn
Bv: op het werk erg veel stress ervaren en niet meer kunnen omgaan met deze stress
Als je wil interveniëren moet je naar beide dimensies gaan kijken. Dit sluit aan bij doelstellingen van
eerstelijnszorg
➔ bevorderen van mentale gezondheid.
➔ Stel dat er toch mentale klachten zijn willen we deze zo snel mogelijk detecteren en gaan
ingrijpen zodat de klachten niet groter worden.
➔ Aanvullende basispsychologische zorg naast gespecialiseerde zorg bij ernstige problematieken
Organisatie GGZ België omgekeerd in vergelijking met WHO-piramide → Nood aan verbreding van de
basis van de piramide
Vermaatschappelijking van de zorg
• Het public health perspectief als leidraad bij hervormingen in de geestelijke gezondheidszorg
= we hebben eerder de traditie om te werken vanuit de klassieke medische benadering.
,HOOFDSTUK 2: SITUERING ELP
Eerstelijnspsychologie
➔ De ELP is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid en autonomie van de cliënt binnen
zijn context en dichtbij huis. Het is een vroegtijdige klinisch psychologische begeleiding,
generalistisch en kortdurend.
Zelfredzaamheid & autonomie
= we willen mensen zo snel mogelijk in staat stellen om opnieuw zelfstandig door het leven te gaan. We
focussen op versterken van vaardigheden die ervoor zorgen dat cliënt kan omgaan met stress en
emoties die eigen is aan het dagelijks leven.
Context & dichtbij huis
= werkt niet met opnames maar werkt ambulant. We proberen vindplaats gericht te werken
Vroegtijdig
= zo snel mogelijk ingrijpen, ook op momenten dat er nog geen problemen zijn
Generalistisch
= we werken los van aandoeningen en werken breed met klachten en problemen maar enkel en alleen
als het kortdurend kan. (=milde klachten!)
Kortdurend
= zo kort mogelijk werken, hangt natuurlijk ook af van afspraken die gemaakt worden. (10 sessies)
Opdrachten ELP psycholoog
1. Vroegdetectie
= mensen bereiken en de stap laten zetten voor de problemen te ernstig worden
2. Vroeginterventie
= milde problemen aanpakken om ernstiger te voorkomen
3. Oriëntatie
= cliënten leiden naar de gepaste plaats
4. Samenwerking
= goede samenwerking om te kunnen doorschakelen naar andere instanties.
, Finaliteiten = doelstellingen binnen ELP
Bevorderen GGZ
Voorkomen GGZ
Watchful waiting
= afwachten en niet direct ingrijpen, maar wel opvolgen en ingrijpen van zodra de impact er is.
Bv: stel dat je iemand hebt die zich zorgen maakt over zijn dochter dat
concentratieproblemen heeft. Als ELP ga je deze problemen in kaart brengen maar zie je
dat de impact van functioneren nog vrij beperkt is. je houdt deze mensen wel in de gaten
en zal doorverwijzen indien nodig.
PROBLEEM → in de realiteit is dit niet mogelijk omdat er zodanig lange wachtlijsten zijn. Vanaf
mensen nu aanhalen dat er problemen zouden kunnen zijn zal de ELP al meteen doorverwijzen
naar een centrum van diagnostiek. Echter is hier het probleem dat er dan een volledig traject
moet doorlopen worden en ze op het einde te horen krijgen dat er eigenlijk geen probleem is.
Vroegtijdige interventie
= om ernstigere problemen te voorkomen.
Remediëren
= op moment dat klachten er al zijn maar deze zijn mild / matig.
Stabiliseren (linker onderkant model van Keyes)
= zodat mensen in labiele toestand niet overgaan tot ernstige problematiek
Optimaliseren
Voorkomen
Preventie & herval
Revalidatie
PROFIEL VAN EERSTELIJNSPSYCHOLOOG
➢ Opleiding master in de psychologie of pedagogische wetenschappen in het domein van de
klinische psychologie of klinische orthopedagogie
➢ Visum en erkenning als klinisch psycholoog/orthopedagoog
➢ Vertrouwd zijn met de klinische beelden van een brede waaier aan psychologische en
psychiatrische problematieken
➢ Expertise in eerstelijnspsychologisch assessment en interventies
➢ Grondige kennis van de sociale kaart
➢ Vaardig in interdisciplinair communiceren en werken in geïntegreerd zorgnetwerk
HOOFDSTUK 1: INLEIDING IN DE ELP
SITUERING INTERNATIONAAL
Piramide WHO
= richtlijn hoe je als gemeenschap zo best mogelijk geestelijke gezondheidszorg organiseert.
Idee = mensen met psychische
problemen beginnen onderaan en
stromen door naar boven indien probleem
ernstig is.
Hoger = minder toegankelijk = hoger
kosten van de zorg
Breed en toegankelijk aanbod van
basispsychologische zorg
“Stepped care” = gelaagdheid
➔ Zelfzorg op de nulde lijn
= Stel dat mama moeilijkheden ervaart met de zoon ; woedebuien. De mama wil hier meer over
weten en leest een boek over driftbuien / je krijgt hulp van buren om met je te gaan wandelen als
je je slecht voelt.
➔ Zorg op de eerste lijn
= zoon heeft dit ook binnen schoolcontext en mama wordt doorverwezen naar het CLB. CLB ziet
dat er meer aan de hand is en wijst door naar diagnostiek.
➔ Zorg op de tweede lijn
= privé praktijken, CGGZ, psychiatrische praktijk,…
➔ Zorg op derde lijn
= heel gespecialiseerde diensten, opname is gebeurd.
“Matched care “
➔ De juiste hulp geven op juiste moment, juiste plaats en juiste hulpverlener. We gaan er wel vanuit
om de minst intensieve zorg aan te bieden.
Bv: CLB schat al in dat het complex verhaal is kan meteen doorverwijzen naar derde lijn
als ze de inschatting al goed kan maken.
,Model van Keyes
= als je spreekt over geestelijke gezondheid moet je kijken naar….
1. Aanwezigheid psychische problematiek
2. Aanwezigheid goeie mentale gezondheid
Beide zijn niet hetzelfde! Als je deze combineert kan je een
onderscheid maken tussen 4 mensen van categorieën
1) Optimaal welbevinden
= idealiter zit je hier, geen psychische aandoening en
beschikken over goede mentale gezondheid
2) Flourishing & thriving with illness
= ondanks klachten wel goed kunnen leven
Bv: iemand met ADHD botst hiermee op enkele dingen maar kan functioneren in het
dagelijks leven.
3) Surviving with illness
= meest kwetsbare groep waarbij er sprake is van psychische aandoening en lage score op
welbevinden
Bv: zware depressie die geïsoleerd is geraakt, niet meer kan werken,…
4) Surviving without ilness
= hebben geen psychische aandoening maar scoren lager op mentaal welzijn
Bv: op het werk erg veel stress ervaren en niet meer kunnen omgaan met deze stress
Als je wil interveniëren moet je naar beide dimensies gaan kijken. Dit sluit aan bij doelstellingen van
eerstelijnszorg
➔ bevorderen van mentale gezondheid.
➔ Stel dat er toch mentale klachten zijn willen we deze zo snel mogelijk detecteren en gaan
ingrijpen zodat de klachten niet groter worden.
➔ Aanvullende basispsychologische zorg naast gespecialiseerde zorg bij ernstige problematieken
Organisatie GGZ België omgekeerd in vergelijking met WHO-piramide → Nood aan verbreding van de
basis van de piramide
Vermaatschappelijking van de zorg
• Het public health perspectief als leidraad bij hervormingen in de geestelijke gezondheidszorg
= we hebben eerder de traditie om te werken vanuit de klassieke medische benadering.
,HOOFDSTUK 2: SITUERING ELP
Eerstelijnspsychologie
➔ De ELP is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid en autonomie van de cliënt binnen
zijn context en dichtbij huis. Het is een vroegtijdige klinisch psychologische begeleiding,
generalistisch en kortdurend.
Zelfredzaamheid & autonomie
= we willen mensen zo snel mogelijk in staat stellen om opnieuw zelfstandig door het leven te gaan. We
focussen op versterken van vaardigheden die ervoor zorgen dat cliënt kan omgaan met stress en
emoties die eigen is aan het dagelijks leven.
Context & dichtbij huis
= werkt niet met opnames maar werkt ambulant. We proberen vindplaats gericht te werken
Vroegtijdig
= zo snel mogelijk ingrijpen, ook op momenten dat er nog geen problemen zijn
Generalistisch
= we werken los van aandoeningen en werken breed met klachten en problemen maar enkel en alleen
als het kortdurend kan. (=milde klachten!)
Kortdurend
= zo kort mogelijk werken, hangt natuurlijk ook af van afspraken die gemaakt worden. (10 sessies)
Opdrachten ELP psycholoog
1. Vroegdetectie
= mensen bereiken en de stap laten zetten voor de problemen te ernstig worden
2. Vroeginterventie
= milde problemen aanpakken om ernstiger te voorkomen
3. Oriëntatie
= cliënten leiden naar de gepaste plaats
4. Samenwerking
= goede samenwerking om te kunnen doorschakelen naar andere instanties.
, Finaliteiten = doelstellingen binnen ELP
Bevorderen GGZ
Voorkomen GGZ
Watchful waiting
= afwachten en niet direct ingrijpen, maar wel opvolgen en ingrijpen van zodra de impact er is.
Bv: stel dat je iemand hebt die zich zorgen maakt over zijn dochter dat
concentratieproblemen heeft. Als ELP ga je deze problemen in kaart brengen maar zie je
dat de impact van functioneren nog vrij beperkt is. je houdt deze mensen wel in de gaten
en zal doorverwijzen indien nodig.
PROBLEEM → in de realiteit is dit niet mogelijk omdat er zodanig lange wachtlijsten zijn. Vanaf
mensen nu aanhalen dat er problemen zouden kunnen zijn zal de ELP al meteen doorverwijzen
naar een centrum van diagnostiek. Echter is hier het probleem dat er dan een volledig traject
moet doorlopen worden en ze op het einde te horen krijgen dat er eigenlijk geen probleem is.
Vroegtijdige interventie
= om ernstigere problemen te voorkomen.
Remediëren
= op moment dat klachten er al zijn maar deze zijn mild / matig.
Stabiliseren (linker onderkant model van Keyes)
= zodat mensen in labiele toestand niet overgaan tot ernstige problematiek
Optimaliseren
Voorkomen
Preventie & herval
Revalidatie
PROFIEL VAN EERSTELIJNSPSYCHOLOOG
➢ Opleiding master in de psychologie of pedagogische wetenschappen in het domein van de
klinische psychologie of klinische orthopedagogie
➢ Visum en erkenning als klinisch psycholoog/orthopedagoog
➢ Vertrouwd zijn met de klinische beelden van een brede waaier aan psychologische en
psychiatrische problematieken
➢ Expertise in eerstelijnspsychologisch assessment en interventies
➢ Grondige kennis van de sociale kaart
➢ Vaardig in interdisciplinair communiceren en werken in geïntegreerd zorgnetwerk
