Criminaliteit en samenleving
1
,HOC 1
Voorkennis
- Inleiding tot de criminologie en de strafrechtsbedeling (1e BA)
- Theoretische criminologie en victimologie (2e BA)
“Wie criminaliteit wil begrijpen moet de samenleving begrijpen”
Doel van de cursus: criminaliteit kan niet begrepen worden vanuit de individuele
motieven, overtuigingen of keuzes van daders. Criminaliteit ontstaat in, en krijgt vorm
door, de samenleving.
Structuur van de cursus: we bestuderen criminaliteit als maatschappelijk fenomeen en
we doen dit aan de hand van concrete fenomenen zoals collectief geweld, terrorisme en
radicalisering, georganiseerde criminaliteit en cybercrime.
Schriftelijke examen:
Open vragen op basis van de slides HOC en teksten die je terugvindt op CANVAS (examen
op 20 punten) Zie nota toelichting examen CANVAS!
3 vragen: 1 uit eerste deel, een grotere vraag over een van de fenomenen en een
kleinere vraag over een aantal teksten die hij ter beschikking stelt dus inzichten die
je ziet terug komen in de teksten, staat op minst aantal punten maar wil zien dat je
de teksten begrijpt.
Hoofdstuk 1: drie populaire misvattingen over de oorzaken van criminaliteit
Criminaliteit wordt vaak gezien als een individuele handeling, gepleegd door mensen die
ofwel “ziek” of “slecht” zijn (abnormaal), ofwel gepleegd door mensen die een
weloverwogen keuze, een kosten-baten analyse, hebben gemaakt (normaal).
Het analyseren/willen begrijpen van bepaalde ideologieën betekend niet het
goedkeuren van deze ideologieën.
1. “Criminaliteit als manifestatie van het kwaad”
2. “Criminaliteit is een ziekte”
3. “Criminaliteit is een berekende keuze”
Criminaliteit als manifestatie van het kwaad (1)
Mensen die impact hebben gehad op de samenleving en vaak beantwoorden aan wat we
het abnormale monster noemen. Individuen die weinig met de samenleving te maken
hebben en waartegen we ons moeten verdedigen. Manifesteerd zich in de manier waarop
ze worden afgebeeld. Veronderstelling op basis van afkeur, maar dat is geen verklaring.
2
,Tsjikatilo: moorden op vrouwen, sprake van kannibalisme, gepleegd in sovjet tijdperk
jaren 70-80. Moorden werd gezien als is iets westers dat onmogelijk in een
communistisch staat kon plaats vinden, heeft lang geduurd eer hij voor het gerecht werd
gebracht. Opgroeien i extreme omstandigheden zou bijdragen in de oorzaak, zijn broer
zou slachtoffer geweest zijn van kannibalisme. Dit is een absolute abnormaliteit. Je krijgt
het verhaal van een opgroeien dat heel weinig te maken heeft met onze opvoeding.
The night stalker: opnieuw beeld van abnormale monster, 14 tal moorden maar vooral
de manier waarop spreekt tot verbeelding. Geen patroon, heel gewelddadig, totale
willekeur die je elk moment kan overvallen, gepaard met satanistische beeldvorming.
Opnieuw het idee van iemand die totaal buiten de samenleving staat.
Ted Bundy: ideale schoonzoon, rechten student. Iemand die veel slachtoffers heeft
gemaakt waarvan we maar enkele kennen. Specifieke manier van werken, hulpeloos
voordoen en vertrouwen winnen. Geweldadige tewerk gaan en terugkeren naar plaats
waar hij mensen begraaft en spraken van necrofilie. Genoot van de media aandacht.
Jeffrey Dahmer: 17 jonge mannen, lokte mensen naar zijn appartement, altijd zelfde
modus operandi. Hield ook trofeeën. Bij huiszoeking blijkt dat frigo vol lichaamsdelen zit,
gaat over kannibalisme.
Marc Dutroux: 6 slachtoffers, 2 overleven. Gigantische maatschappelijke impact, legt
falen van het systeem bloot. Idee van we slagen er niet in om de samenleving te
beschermen.
Hitler en Stalin: gaat meer over een ideologie, zijn ander mechanisme maar nog steeds
het idee van het abnormale individu. Het idee dat samenleving is misleidt door een select
aantal misdadigers. Het kwade in de vorm van enkele personen.
Idee van het kwade is belangrijke veronderstelling, komt vaak terug.
Boek ‘lord of the flies’
Conflict tussen twee tegengestelde krachten: normconform gedrag versus geweld, macht
en verlangens bevredigen (beschaving><wreedheid, orde><chaos, goed><kwaad).
Zodra maatschappelijke structuren wegvallen, vervallen mensen in geweld en primeert
de primitieve, gewelddadige natuur van de mens.
Toont wnr beschaving wegvalt dat de menselijke natuur boven komt, het idee dat
beschaving maar een laagje vernis is, het kwade is inherent aan de mens.
Liber ad milites templi de laude novae militiae (Bernard van Clairvaux,+-1136)
Een christelijke militaire orde. Het idee dat een orde onze samenleving verdedigt, bestaat
vandaag de dag nog.
3
, “Er lijkt een nieuwe ridderorde op aarde te zijn verschenen die onvermoeibaar een
tweeledige strijd levert tegen het vlees en bloed en tegen de geestelijke legermachten van
het kwaad in de hemelen”
Titel is geschrift waarin de orde legitimering krijgt, waarom mogen zij geweld gebruiken?
Onderscheid tussen homicide (zonde van het doden van een mens) versus malicide (het
doden van het kwaad zelf, iets wat good alleen maar kan aanmoedigen).
Een strijd tussen goed en kwaad in de samenleving. Zien we vandaag in onze culturele
beeldvorming, superhelden en slechteriken. Ook bij hobbes leviathan.
Vooronderstellingen (samenvatting eerste misvatting)
- Criminaliteit is een bewuste morele keuze (“Criminelen kiezen bewust voor het
kwaad”)
- De dader wil het kwade doen, niet noodzakelijk omdat het voordelen oplevert (cf.
rationele keuzedenken), maar omdat hij slecht, zondig of immoreel is en het kwade
verkiest boven het goede
- Criminaliteit is een onveranderlijke eigenschap van bepaalde mensen
(“Criminelen zijn onverbeterlijk slecht”)
- Criminaliteit is zichtbaar (fysieke kenmerken als bewijs voor morele verdorvenheid
of kwaadaardigheid) determinisme, denk ook aan het buurtintervieuw, vragen
worden gesteld vanuit de veronderstelling dat er iets abnormaals te zien is
- Dualistische visie: een strijd tussen goed en kwaad (en mensen zijn ofwel goed of
slecht)
- Gevolg van deze misvatting: streng straffen en eliminatie als oplossing voor
criminaliteit
Kritieken, waarom zijn deze opvattingen problematisch?
- Een normatieve beoordeling van gedrag, maar geen verklaring voor gedrag, we leggen
niet uit waarom mensen doen wat ze doen, we drukken gewoon ons gevoel uit
- Ofwel individuele vrije keuze die niet kan worden verklaard, ofwel het gevolg van een
eigenschap (“kwade”) die niet kan worden verklaard
- Daderschap vertaalt zich niet in fysieke kenmerken
- Een dualistische visie die de wereld opdeelt in goed en kwaad doet dat steeds in
functie van een specifieke ideologie of wereldbeeld (belang van cultureel, historisch-
religieus en filosofische context/opvattingen)
Criminaliteit als ziekte (2)
Vooronderstellingen
Criminaliteit heeft een pathologische basis: er is een idee over hoe een gezonde normale
mens eruit ziet en afwijkingen hiervan zorgen voor abnormaliteit. In die afwijkingen ligt
4
1
,HOC 1
Voorkennis
- Inleiding tot de criminologie en de strafrechtsbedeling (1e BA)
- Theoretische criminologie en victimologie (2e BA)
“Wie criminaliteit wil begrijpen moet de samenleving begrijpen”
Doel van de cursus: criminaliteit kan niet begrepen worden vanuit de individuele
motieven, overtuigingen of keuzes van daders. Criminaliteit ontstaat in, en krijgt vorm
door, de samenleving.
Structuur van de cursus: we bestuderen criminaliteit als maatschappelijk fenomeen en
we doen dit aan de hand van concrete fenomenen zoals collectief geweld, terrorisme en
radicalisering, georganiseerde criminaliteit en cybercrime.
Schriftelijke examen:
Open vragen op basis van de slides HOC en teksten die je terugvindt op CANVAS (examen
op 20 punten) Zie nota toelichting examen CANVAS!
3 vragen: 1 uit eerste deel, een grotere vraag over een van de fenomenen en een
kleinere vraag over een aantal teksten die hij ter beschikking stelt dus inzichten die
je ziet terug komen in de teksten, staat op minst aantal punten maar wil zien dat je
de teksten begrijpt.
Hoofdstuk 1: drie populaire misvattingen over de oorzaken van criminaliteit
Criminaliteit wordt vaak gezien als een individuele handeling, gepleegd door mensen die
ofwel “ziek” of “slecht” zijn (abnormaal), ofwel gepleegd door mensen die een
weloverwogen keuze, een kosten-baten analyse, hebben gemaakt (normaal).
Het analyseren/willen begrijpen van bepaalde ideologieën betekend niet het
goedkeuren van deze ideologieën.
1. “Criminaliteit als manifestatie van het kwaad”
2. “Criminaliteit is een ziekte”
3. “Criminaliteit is een berekende keuze”
Criminaliteit als manifestatie van het kwaad (1)
Mensen die impact hebben gehad op de samenleving en vaak beantwoorden aan wat we
het abnormale monster noemen. Individuen die weinig met de samenleving te maken
hebben en waartegen we ons moeten verdedigen. Manifesteerd zich in de manier waarop
ze worden afgebeeld. Veronderstelling op basis van afkeur, maar dat is geen verklaring.
2
,Tsjikatilo: moorden op vrouwen, sprake van kannibalisme, gepleegd in sovjet tijdperk
jaren 70-80. Moorden werd gezien als is iets westers dat onmogelijk in een
communistisch staat kon plaats vinden, heeft lang geduurd eer hij voor het gerecht werd
gebracht. Opgroeien i extreme omstandigheden zou bijdragen in de oorzaak, zijn broer
zou slachtoffer geweest zijn van kannibalisme. Dit is een absolute abnormaliteit. Je krijgt
het verhaal van een opgroeien dat heel weinig te maken heeft met onze opvoeding.
The night stalker: opnieuw beeld van abnormale monster, 14 tal moorden maar vooral
de manier waarop spreekt tot verbeelding. Geen patroon, heel gewelddadig, totale
willekeur die je elk moment kan overvallen, gepaard met satanistische beeldvorming.
Opnieuw het idee van iemand die totaal buiten de samenleving staat.
Ted Bundy: ideale schoonzoon, rechten student. Iemand die veel slachtoffers heeft
gemaakt waarvan we maar enkele kennen. Specifieke manier van werken, hulpeloos
voordoen en vertrouwen winnen. Geweldadige tewerk gaan en terugkeren naar plaats
waar hij mensen begraaft en spraken van necrofilie. Genoot van de media aandacht.
Jeffrey Dahmer: 17 jonge mannen, lokte mensen naar zijn appartement, altijd zelfde
modus operandi. Hield ook trofeeën. Bij huiszoeking blijkt dat frigo vol lichaamsdelen zit,
gaat over kannibalisme.
Marc Dutroux: 6 slachtoffers, 2 overleven. Gigantische maatschappelijke impact, legt
falen van het systeem bloot. Idee van we slagen er niet in om de samenleving te
beschermen.
Hitler en Stalin: gaat meer over een ideologie, zijn ander mechanisme maar nog steeds
het idee van het abnormale individu. Het idee dat samenleving is misleidt door een select
aantal misdadigers. Het kwade in de vorm van enkele personen.
Idee van het kwade is belangrijke veronderstelling, komt vaak terug.
Boek ‘lord of the flies’
Conflict tussen twee tegengestelde krachten: normconform gedrag versus geweld, macht
en verlangens bevredigen (beschaving><wreedheid, orde><chaos, goed><kwaad).
Zodra maatschappelijke structuren wegvallen, vervallen mensen in geweld en primeert
de primitieve, gewelddadige natuur van de mens.
Toont wnr beschaving wegvalt dat de menselijke natuur boven komt, het idee dat
beschaving maar een laagje vernis is, het kwade is inherent aan de mens.
Liber ad milites templi de laude novae militiae (Bernard van Clairvaux,+-1136)
Een christelijke militaire orde. Het idee dat een orde onze samenleving verdedigt, bestaat
vandaag de dag nog.
3
, “Er lijkt een nieuwe ridderorde op aarde te zijn verschenen die onvermoeibaar een
tweeledige strijd levert tegen het vlees en bloed en tegen de geestelijke legermachten van
het kwaad in de hemelen”
Titel is geschrift waarin de orde legitimering krijgt, waarom mogen zij geweld gebruiken?
Onderscheid tussen homicide (zonde van het doden van een mens) versus malicide (het
doden van het kwaad zelf, iets wat good alleen maar kan aanmoedigen).
Een strijd tussen goed en kwaad in de samenleving. Zien we vandaag in onze culturele
beeldvorming, superhelden en slechteriken. Ook bij hobbes leviathan.
Vooronderstellingen (samenvatting eerste misvatting)
- Criminaliteit is een bewuste morele keuze (“Criminelen kiezen bewust voor het
kwaad”)
- De dader wil het kwade doen, niet noodzakelijk omdat het voordelen oplevert (cf.
rationele keuzedenken), maar omdat hij slecht, zondig of immoreel is en het kwade
verkiest boven het goede
- Criminaliteit is een onveranderlijke eigenschap van bepaalde mensen
(“Criminelen zijn onverbeterlijk slecht”)
- Criminaliteit is zichtbaar (fysieke kenmerken als bewijs voor morele verdorvenheid
of kwaadaardigheid) determinisme, denk ook aan het buurtintervieuw, vragen
worden gesteld vanuit de veronderstelling dat er iets abnormaals te zien is
- Dualistische visie: een strijd tussen goed en kwaad (en mensen zijn ofwel goed of
slecht)
- Gevolg van deze misvatting: streng straffen en eliminatie als oplossing voor
criminaliteit
Kritieken, waarom zijn deze opvattingen problematisch?
- Een normatieve beoordeling van gedrag, maar geen verklaring voor gedrag, we leggen
niet uit waarom mensen doen wat ze doen, we drukken gewoon ons gevoel uit
- Ofwel individuele vrije keuze die niet kan worden verklaard, ofwel het gevolg van een
eigenschap (“kwade”) die niet kan worden verklaard
- Daderschap vertaalt zich niet in fysieke kenmerken
- Een dualistische visie die de wereld opdeelt in goed en kwaad doet dat steeds in
functie van een specifieke ideologie of wereldbeeld (belang van cultureel, historisch-
religieus en filosofische context/opvattingen)
Criminaliteit als ziekte (2)
Vooronderstellingen
Criminaliteit heeft een pathologische basis: er is een idee over hoe een gezonde normale
mens eruit ziet en afwijkingen hiervan zorgen voor abnormaliteit. In die afwijkingen ligt
4
