Hersenen en Gedrag
Contents
College C&I 3..........................................................................................................................................2
Literatuur............................................................................................................................................2
Hoorcollege (ma 4 nov).....................................................................................................................11
College O 1...........................................................................................................................................17
Literatuur..........................................................................................................................................17
Hoorcollege (ma 18 nov)...................................................................................................................21
College O 2...........................................................................................................................................25
Literatuur..........................................................................................................................................25
Hoorcollege (vrij 22 nov)...................................................................................................................30
College O&P 1.......................................................................................................................................34
Literatuur..........................................................................................................................................34
Hoorcollege (ma 25 nov)...................................................................................................................40
College O&P 2.......................................................................................................................................42
Literatuur..........................................................................................................................................42
Hoorcollege (vrij 29 nov)...................................................................................................................48
College S&I 1.........................................................................................................................................53
Literatuur..........................................................................................................................................53
Hoorcollege......................................................................................................................................58
College S&I 2.........................................................................................................................................62
Literatuur..........................................................................................................................................62
Hoorcollege......................................................................................................................................66
College S&I 3.........................................................................................................................................73
Literatuur..........................................................................................................................................73
Hoorcollege......................................................................................................................................76
,College C&I 3
Literatuur
Hoofdstuk 2.2: Chemical Events at the synapse
Het sympathische zenuwstelsel zijn versnelde hartslag, verwijde pupillen etc. Deze woorden
gestimuleerd door adrenaline.
Neurotransmitters zijn chemicaliën die door de neuron bij een synaps vrijlaat zodat die een andere
neuron kunnen beïnvloeden.
Stikstofmonoxide is de vreemdste zender, er komt een gas vrij door veel kleine lokale neuronen. Het
is in grote hoeveelheden giftig en moeilijk in het lab te maken, maar neuronen maken het wel als ze
gestimuleerd worden. Het kan nabijgelegen bloedvaten laten verwijden waardoor de bloedstroom
naar dat hersengebied toeneemt.
Catecholamines zijn verbindingen bestaande uit epinefrine, noradrenaline en dopamine.
Je serotonineniveau stijgt na het eten van voedsel dat rijk is aan tryptofaan. Tryptofaan moet echter
concurreren met andere aminozuren. Koolhydraten verhogen de afgifte van het hormoon insuline,
dat concurrerende aminozuren uit de bloedbaan haalt, waardoor de concurrentie tegen tryptofaan
afneemt. En je serotonineniveau stijgt.
Neuronen die serotonine, dopamine of noradrenaline vrijgeven, bevatten een enzym, MAO
(monoamineoxidase), dat deze zenders afbreekt tot inactieve chemicalien, waardoor wordt
voorkomen dat de zenders zich ophopen tot schadelijke niveaus.
De eerste antidepressiva waren MAO-remmers, door MAO te blokkeren, wordt de toevoer van
serotonine, dopamine en noradrenaline verhoogd.
Binnen 1 of 2 milliseconden nadat calcium de terminal binnenkomt, veroorzaakt het exocytose –
uitbarstingen van afgifte van neurotransmitter ui het presynaptische neuron.
Sherringtons concept van de synaps was: input veroorzaakt excitatie of inhibitie – met andere
woorden: een aan/uit systeem.
Het effect van een neurotransmitter hangt af van zijn receptor op de postsynaptische cel. Als de
neurotransmitter zich aan zijn receptor hecht, kan de receptor een kanaal openen – wat een
ionotropisch effect geeft of het kan een langzaam en langdurig effect produceren, een metabotroop
effect genoemd.
Op één type receptor oefenen neurotransmitter ionotrope effecten uit, overeenkomend met de korte
aan/uiteffecten van Sherrington.
In tegenstelling tot de natrium-kaliumkanalen langs de axon, zijn de kanalen voor neurotransmitters
transmitter-gated or ligand-gated kanalen. Een ligand is een chemische stof die zich ergens aan bindt,
dus als de neurotransmitter zich hecht, opent hij een kanaal.
De meeste exciterende ionotrope synapsen van de hersenen maken gebruik van de neurotransmitter
glutamaat. Het is de meest voorkomende neurotransmitter in het zenuwstelsel.
De meest remmende ionotrope synapsen maken gebruik van de neurotransmitter GABA
(gammaaminoboterzuur), die de chloridepoorten opent, waardoor chloride-ionen met hun negatieve
lading sneller dan normaal het membraan van de cel binnen kunnen dringen.
,Glycine is een andere veel voorkomende remmende zender, die vooral in het ruggenmerg wordt
aangetroffen.
Metabotrope effecten zijn reacties die langzaam beginnen maar langer duren dan ionotrope effecten.
Als een neurotransmitter zich aan een metabotrope receptor hecht, buigt hij het receptoreiwit dat
door het celmembraan gaat. De andere kant van de receptor zit vast aan een G-eiwit, dat wil zeggen
dat een eiwit is gekoppeld aan guanosinetrifosfaar (GTP), een molecuul dat energie opslaat.
Neuropeptiden worden vaak neuromodulatoren genoemd. Neurotransmitters synthetiseren in het
presynaptische terminal, terwijl neuropeptiden zich onderscheiden door te synthetiseren in het
cellichaam en te transporteren naar andere delen van de cel.
Onderscheid tussen neuropeptiden en neurotransmitters.
Neuropeptiden Neurotransmitters
Plaats gesynthetiseerd Cellichaam Presynaptische terminal
Plaats uitgelaten Dendrieten, maar ook Axon terminal
cellichaam en zijkanten van
axon
Uitgelaten door Herhaalde depolarisatie Enkel actiepotentiaal
Effect op buurcellen Geven ook neuropeptide vrij Geen effect op buren
Verspreiding van effect Verspreid naar een groot Effect vooral op receptoren
gebied van de aangrenzende
postsynaptische cel
Duur effect Minuten Milliseconden tot seconden
Veel hallucinogene medicijnen lijken chemisch op serotonine.
LSD vergroot de verbindingen tussen hersengebieden die normaal gesproken niet veel met elkaar
communiceren.
Nicotine stimuleert nicotinereceptoren. Deze zijn in overvloed aanwezig op neuronen die dopamine
afgeven, waardoor nicotine de afgifte van dopamine verhoogt. En daarmee nicotinestimulatie
geassocieerd wordt met beloning.
Opiaten hechten zich aan specifieke receptoren in de hersenen. Zij verlichten pijn door in te werken
op receptoren in de hersenen en in de huid. Ze gaan als endorfines hechten. En endorfines zijn
neuropeptiden in de hersenen.
Wanneer acetylcholine een receptor heeft geactiveerd, breekt het enzym ace-tylcholinesterase deze
in twee delen: acetaat en choline.
Choline gaat terug naar het presynaptische neuron, dat het opneemt en opnieuw verbindt met
acetaat om weer acetylcholine te vormen.
De heropname van cellen vindt plaats via speciale membraaneiwitten die transporters worden
genoemd. De activiteit van transporteurs verschilt per persoon.
Iedere transmitter dat niet wordt opgenomen, wordt afgebroken door het enzym COMT.
, Stimulerende medicijnen, zoals amfetamine en cocaine,
remmen de transporters van dopamine, serotonine en
noradrenaline, waardoor de heropname wordt verminderd
en de effecten van de neurotransmitters worden verlengd.
Bij de ophoping van dopamine in de synaptische spleet ,
breekt COMT het overtollige dopamine sneller af dan de
presynaptische cel het kan vervangen. Dat resulteert in een
tekort aan dopamine, ontwenningstoestand, verminderde
energie, motivatie en een milde depressie.
Ritalin is ook een stimulerend medicijn. Ritalin en cocaïne
blokkeren op dezelfde manier de heropname van dopamine
op dezelfde hersenreceptoren.
Autoreceptoren zijn receptoren die op de vrijgegeven
zender reageren door verdere synthese en afgifte te
remmen. Dan weet de zender dat het bericht is ontvangen
en ze niet nog eens hoeven te sturen.
Sommige postsynaptische neuronen reageren op stimulatie
door chemicaliën vrij te geven die terugreizen naar het pre-synaptische uiteinde om verdere afgifte
van zenders te remmen.
Twee omgekeerde zenders zijn anandamide en 2-AG.
Cannabinoiden, de actieve chemicalien in wiet, binden zich aan anandamide of 2-AG-receptoren op
presynaptische neuronen; wat dan zegt, ik heb de boodschap begrepen.
Deze chemicalien verminderen zowel de prikkelende als de remmende boodschappen van neuronen
die glutamaat, GABA en andere zenders vrijgeven.
Een hormoon is een chemische stof die wordt afgescheiden door cellen in een deel van het lichaam
en door het bloed wordt overgebracht om andere cellen te beïnvloeden.
Een neurotransmitter is als een telefoonsignaal; hij brengt een boodschap over van de zender naar de
beoogde ontvanger. En hormonen zijn meer als een radiostation; ze brengen een boodschap over
naar elke ontvanger die op de juiste zender staat afgesteld.
Endocriene klieren zijn hormoonproducerende klieren.
Twee soorten hormonen zijn eiwithormonen en peptidehormonen, samengesteld uit ketens van
aminozuren. Ze hechten zich aan membraanreceptoren, waar ze een tweede boodschapper in de cel
activeren, precies zoals een metabotrope synaps.
De hypofyse verbonden met de hypothalamus, bestaat uit twee delen: de hypofysevoorkwab en de
hypofyseachterkwab, die verschillende sets van hormonen afgeven.
De hypofyseachterkwab, bestaande uit neuraal weefsel, kan worden beschouwd als een verlengstuk
van de hypothalamus.
Neuronen in de hypothalamus synthetiseren de hormonen oxytocine en vasopressine, dat langs de
axonen naar de hypofyseachterkwab migreert. Waarna ze worden afgegeven aan het bloed.
De hypothalamus scheidt afgevende hormonen af, die via het bloed naar de hypofysevoorkwab
stromen. Daar stimuleren of remmen ze de afgifte van andere hormonen.
Contents
College C&I 3..........................................................................................................................................2
Literatuur............................................................................................................................................2
Hoorcollege (ma 4 nov).....................................................................................................................11
College O 1...........................................................................................................................................17
Literatuur..........................................................................................................................................17
Hoorcollege (ma 18 nov)...................................................................................................................21
College O 2...........................................................................................................................................25
Literatuur..........................................................................................................................................25
Hoorcollege (vrij 22 nov)...................................................................................................................30
College O&P 1.......................................................................................................................................34
Literatuur..........................................................................................................................................34
Hoorcollege (ma 25 nov)...................................................................................................................40
College O&P 2.......................................................................................................................................42
Literatuur..........................................................................................................................................42
Hoorcollege (vrij 29 nov)...................................................................................................................48
College S&I 1.........................................................................................................................................53
Literatuur..........................................................................................................................................53
Hoorcollege......................................................................................................................................58
College S&I 2.........................................................................................................................................62
Literatuur..........................................................................................................................................62
Hoorcollege......................................................................................................................................66
College S&I 3.........................................................................................................................................73
Literatuur..........................................................................................................................................73
Hoorcollege......................................................................................................................................76
,College C&I 3
Literatuur
Hoofdstuk 2.2: Chemical Events at the synapse
Het sympathische zenuwstelsel zijn versnelde hartslag, verwijde pupillen etc. Deze woorden
gestimuleerd door adrenaline.
Neurotransmitters zijn chemicaliën die door de neuron bij een synaps vrijlaat zodat die een andere
neuron kunnen beïnvloeden.
Stikstofmonoxide is de vreemdste zender, er komt een gas vrij door veel kleine lokale neuronen. Het
is in grote hoeveelheden giftig en moeilijk in het lab te maken, maar neuronen maken het wel als ze
gestimuleerd worden. Het kan nabijgelegen bloedvaten laten verwijden waardoor de bloedstroom
naar dat hersengebied toeneemt.
Catecholamines zijn verbindingen bestaande uit epinefrine, noradrenaline en dopamine.
Je serotonineniveau stijgt na het eten van voedsel dat rijk is aan tryptofaan. Tryptofaan moet echter
concurreren met andere aminozuren. Koolhydraten verhogen de afgifte van het hormoon insuline,
dat concurrerende aminozuren uit de bloedbaan haalt, waardoor de concurrentie tegen tryptofaan
afneemt. En je serotonineniveau stijgt.
Neuronen die serotonine, dopamine of noradrenaline vrijgeven, bevatten een enzym, MAO
(monoamineoxidase), dat deze zenders afbreekt tot inactieve chemicalien, waardoor wordt
voorkomen dat de zenders zich ophopen tot schadelijke niveaus.
De eerste antidepressiva waren MAO-remmers, door MAO te blokkeren, wordt de toevoer van
serotonine, dopamine en noradrenaline verhoogd.
Binnen 1 of 2 milliseconden nadat calcium de terminal binnenkomt, veroorzaakt het exocytose –
uitbarstingen van afgifte van neurotransmitter ui het presynaptische neuron.
Sherringtons concept van de synaps was: input veroorzaakt excitatie of inhibitie – met andere
woorden: een aan/uit systeem.
Het effect van een neurotransmitter hangt af van zijn receptor op de postsynaptische cel. Als de
neurotransmitter zich aan zijn receptor hecht, kan de receptor een kanaal openen – wat een
ionotropisch effect geeft of het kan een langzaam en langdurig effect produceren, een metabotroop
effect genoemd.
Op één type receptor oefenen neurotransmitter ionotrope effecten uit, overeenkomend met de korte
aan/uiteffecten van Sherrington.
In tegenstelling tot de natrium-kaliumkanalen langs de axon, zijn de kanalen voor neurotransmitters
transmitter-gated or ligand-gated kanalen. Een ligand is een chemische stof die zich ergens aan bindt,
dus als de neurotransmitter zich hecht, opent hij een kanaal.
De meeste exciterende ionotrope synapsen van de hersenen maken gebruik van de neurotransmitter
glutamaat. Het is de meest voorkomende neurotransmitter in het zenuwstelsel.
De meest remmende ionotrope synapsen maken gebruik van de neurotransmitter GABA
(gammaaminoboterzuur), die de chloridepoorten opent, waardoor chloride-ionen met hun negatieve
lading sneller dan normaal het membraan van de cel binnen kunnen dringen.
,Glycine is een andere veel voorkomende remmende zender, die vooral in het ruggenmerg wordt
aangetroffen.
Metabotrope effecten zijn reacties die langzaam beginnen maar langer duren dan ionotrope effecten.
Als een neurotransmitter zich aan een metabotrope receptor hecht, buigt hij het receptoreiwit dat
door het celmembraan gaat. De andere kant van de receptor zit vast aan een G-eiwit, dat wil zeggen
dat een eiwit is gekoppeld aan guanosinetrifosfaar (GTP), een molecuul dat energie opslaat.
Neuropeptiden worden vaak neuromodulatoren genoemd. Neurotransmitters synthetiseren in het
presynaptische terminal, terwijl neuropeptiden zich onderscheiden door te synthetiseren in het
cellichaam en te transporteren naar andere delen van de cel.
Onderscheid tussen neuropeptiden en neurotransmitters.
Neuropeptiden Neurotransmitters
Plaats gesynthetiseerd Cellichaam Presynaptische terminal
Plaats uitgelaten Dendrieten, maar ook Axon terminal
cellichaam en zijkanten van
axon
Uitgelaten door Herhaalde depolarisatie Enkel actiepotentiaal
Effect op buurcellen Geven ook neuropeptide vrij Geen effect op buren
Verspreiding van effect Verspreid naar een groot Effect vooral op receptoren
gebied van de aangrenzende
postsynaptische cel
Duur effect Minuten Milliseconden tot seconden
Veel hallucinogene medicijnen lijken chemisch op serotonine.
LSD vergroot de verbindingen tussen hersengebieden die normaal gesproken niet veel met elkaar
communiceren.
Nicotine stimuleert nicotinereceptoren. Deze zijn in overvloed aanwezig op neuronen die dopamine
afgeven, waardoor nicotine de afgifte van dopamine verhoogt. En daarmee nicotinestimulatie
geassocieerd wordt met beloning.
Opiaten hechten zich aan specifieke receptoren in de hersenen. Zij verlichten pijn door in te werken
op receptoren in de hersenen en in de huid. Ze gaan als endorfines hechten. En endorfines zijn
neuropeptiden in de hersenen.
Wanneer acetylcholine een receptor heeft geactiveerd, breekt het enzym ace-tylcholinesterase deze
in twee delen: acetaat en choline.
Choline gaat terug naar het presynaptische neuron, dat het opneemt en opnieuw verbindt met
acetaat om weer acetylcholine te vormen.
De heropname van cellen vindt plaats via speciale membraaneiwitten die transporters worden
genoemd. De activiteit van transporteurs verschilt per persoon.
Iedere transmitter dat niet wordt opgenomen, wordt afgebroken door het enzym COMT.
, Stimulerende medicijnen, zoals amfetamine en cocaine,
remmen de transporters van dopamine, serotonine en
noradrenaline, waardoor de heropname wordt verminderd
en de effecten van de neurotransmitters worden verlengd.
Bij de ophoping van dopamine in de synaptische spleet ,
breekt COMT het overtollige dopamine sneller af dan de
presynaptische cel het kan vervangen. Dat resulteert in een
tekort aan dopamine, ontwenningstoestand, verminderde
energie, motivatie en een milde depressie.
Ritalin is ook een stimulerend medicijn. Ritalin en cocaïne
blokkeren op dezelfde manier de heropname van dopamine
op dezelfde hersenreceptoren.
Autoreceptoren zijn receptoren die op de vrijgegeven
zender reageren door verdere synthese en afgifte te
remmen. Dan weet de zender dat het bericht is ontvangen
en ze niet nog eens hoeven te sturen.
Sommige postsynaptische neuronen reageren op stimulatie
door chemicaliën vrij te geven die terugreizen naar het pre-synaptische uiteinde om verdere afgifte
van zenders te remmen.
Twee omgekeerde zenders zijn anandamide en 2-AG.
Cannabinoiden, de actieve chemicalien in wiet, binden zich aan anandamide of 2-AG-receptoren op
presynaptische neuronen; wat dan zegt, ik heb de boodschap begrepen.
Deze chemicalien verminderen zowel de prikkelende als de remmende boodschappen van neuronen
die glutamaat, GABA en andere zenders vrijgeven.
Een hormoon is een chemische stof die wordt afgescheiden door cellen in een deel van het lichaam
en door het bloed wordt overgebracht om andere cellen te beïnvloeden.
Een neurotransmitter is als een telefoonsignaal; hij brengt een boodschap over van de zender naar de
beoogde ontvanger. En hormonen zijn meer als een radiostation; ze brengen een boodschap over
naar elke ontvanger die op de juiste zender staat afgesteld.
Endocriene klieren zijn hormoonproducerende klieren.
Twee soorten hormonen zijn eiwithormonen en peptidehormonen, samengesteld uit ketens van
aminozuren. Ze hechten zich aan membraanreceptoren, waar ze een tweede boodschapper in de cel
activeren, precies zoals een metabotrope synaps.
De hypofyse verbonden met de hypothalamus, bestaat uit twee delen: de hypofysevoorkwab en de
hypofyseachterkwab, die verschillende sets van hormonen afgeven.
De hypofyseachterkwab, bestaande uit neuraal weefsel, kan worden beschouwd als een verlengstuk
van de hypothalamus.
Neuronen in de hypothalamus synthetiseren de hormonen oxytocine en vasopressine, dat langs de
axonen naar de hypofyseachterkwab migreert. Waarna ze worden afgegeven aan het bloed.
De hypothalamus scheidt afgevende hormonen af, die via het bloed naar de hypofysevoorkwab
stromen. Daar stimuleren of remmen ze de afgifte van andere hormonen.
