Inhoudsopgave
HC 1 – 29 augustus 2023 ............................................................................................................................. - 2 -
De organisa+e van grensoverschrijdende concerns ........................................................................................ - 2 -
HC 2 – 5 september 2023 ............................................................................................................................ - 6 -
De invloed van het Europese recht op grensoverschrijdende concerns ........................................................... - 6 -
HC 3 – 12 september 2023 ........................................................................................................................ - 11 -
Kapitaalbescherming binnen concerns ......................................................................................................... - 11 -
HC 4 – 19 september 2023 ........................................................................................................................ - 18 -
Financiering van het concern via de beurs .................................................................................................... - 18 -
HC 5 – 26 september 2023 ........................................................................................................................ - 22 -
Corporate governance and internal business controls .................................................................................. - 22 -
HC 6 – 3 oktober 2023 ............................................................................................................................... - 24 -
Openbare biedingen...................................................................................................................................... - 24 -
HC 7 – 10 oktober 2023 ............................................................................................................................. - 33 -
Reorganisa+es van en binnen het concern (binnen NL) ................................................................................ - 33 -
HC 8 – 24 oktober 2023 ............................................................................................................................. - 39 -
Grensoverschrijdende reorganisa+es van het concern ................................................................................. - 39 -
HC 9 – 31 oktober 2023 ............................................................................................................................. - 44 -
Bescherming van beleggers en aandeelhouders ........................................................................................... - 44 -
HC 10 – 7 november 2023 ......................................................................................................................... - 49 -
Aansprakelijkheid in en rond beursgenoteerde concerns – bescherming van crediteuren (van
dochtermaatschappijen) ............................................................................................................................... - 49 -
HC 11 – 14 november 2023 ....................................................................................................................... - 58 -
Het concern en financiering .......................................................................................................................... - 58 -
HC 12 – 21 november 2023 ....................................................................................................................... - 63 -
Business at risk – the governance and disclosure of sustainability risks (gastcollege).................................. - 63 -
Pagina 1 van 65
, Aantekeningen Capita selecta ondernemingsrecht
HC 1 – 29 AUGUSTUS 2023
De organisatie van grensoverschrijdende concerns
Aanwezig
Een analyse van het concern op 3 niveaus
- Kapitaalmarkt
- Interne bestuursstructuur holding
- Besturing van bedrijfsonderdelen
Kernvraag is op welke wijze een (beursgenoteerd) grensoverschrijdend concern in een multi-
jurisdictionele markt efficiënt kan worden ingericht
Een concern kent altijd minimaal 2 rechtspersonen (moeder en dochter)
Een concern is niet statisch
Een concern kan ook heel veel dochters hebben
Een concern kan groeien of krimpen (meer of minder dochters)
Een analyse op 3 niveaus
- Een dergelijke concern wordt geconfronteerd met een juridische verscheidenheid aan
nationaal en Europees ondernemings- en effectenrecht
o Dat levert beperkingen op...
o ...maar ook mogelijkheden tot een efficiënte inrichting van het concern en tot allocatie
van bedrijfsmiddelen in verschillende jurisdicties
o Dit veronderstelt echter de aanwezigheid van mogelijkheden tot corporate mobility
(binnenlands en grensoverschrijdend) zowel feitelijk als juridisch
o Corporate mobility kan leiden tot regulatory arbitrage en regulatory competition
Het Nederlandse kapitaalmarktrecht is voor het grootste deel eigenlijk Europees recht
Een bedrijf kan kiezen (i.v.m. kosten etc.) waar de dochtermaatschappij gevestigd wordt
Grensoverschrijdende zetelverplaatsing = verhuizen naar een andere lidstaat
Corporate mobility = je kan je vestigen en verplaatsen à let op vrijheid van vestiging EU
Regulatory arbitrage = mogelijkheid van ondernemingen om te arbitreren op de kosten à centros
arrest: gebruikmaken van EU-vrijheden geen misbruik is, maar juist de bedoeling van de EU
Bij regulatory arbitrage op het gebied van het vennootschapsrecht gaat het om de mogelijkheid voor
de ondernemer een keuze te maken uit het beschikbare rechtsvormen, zowel binnen één jurisdictie
als tussen verschillende jurisdicties. Regulatory arbitrage is echter geen ééndimensionaal fenomeen,
al lijkt het erop dat de discussie zich vernauwt tot de keuze voor het meest efficiënte
vennootschapsrecht.
Regulatory competition = wedstrijd tussen lidstaten EU om het meest efficiënte en goede en koste
efficiënte ondernemingsrecht aan te bieden
Zie artikel 2008 van docent, hierin worden begrippen uitgelegd
Vormgeving concerns binnen EU
Maak onderscheid tussen:
- SMEs (small and medium sized enterprises, MKB) die grensoverschrijdend actief zijn
- Grote ‘besloten’ ondernemingen met zetel in EU, maar globaal actief zijn
o ‘Besloten’ als in niet-beursgenoteerd à zij financieren zichzelf op verschillende
mogelijke manieren
- Beursgenoteerde concerns die globaal actief zijn met zetel in Nederland
- Niet EU-ondernemingen die activiteiten wensen te ontplooien binnen de EU (conflicterende
benaderingen ondernemingsrecht)
KLM is niet beursgenoteerd, maar gefinancierd door de overheid à nu overgenomen door air France,
dus de moedermaatschappij is niet gevestigd in NL, maar in Parijs. KLM is dus geen Nederlands
bedrijf meer, maar een Nederlandse dochter van het Franse bedrijf Air France
Shell is volledig gevestigd in Londen, ook dit is dus geen Nederlands bedrijf meer
In een grensoverschrijdend concern, is de voertaal doorgaans Engels
Pagina 2 van 65
,Stap 1: selectie van jurisdictie voor zetel moeder/hoofdkantoor (centrum van bestuursactiviteiten)
- Ondernemingsklimaat
- Cultuur, taal, belasting, arbeidsverhoudingen, infrastructuur, behandeling van expats, kwaliteit
van juridische omgeving, insolventierecht, behandeling van ‘buitenlandse’ ondernemingen,
aansprakelijkheid en duurzaamheidsbeleid
Stap 2: de wijze van organisatie van de grensoverschrijdende bedrijfsactiviteiten over verschillende
jurisdicties (11 EG-Richtlijn)
- Filialen
- Dochters (rechtsvormkeuze)
- Joint venture (rechtsvormkeuze – toepasselijk contractenrecht)
o Spanning tussen behoud en uitoefening van doorslaggevende zeggenschap JV-
partners versus de juridische zelfstandigheid van concernonderdeel
Stap 3: de financiering van de groep via de M
- Concernfinanciering
- Private equity
- Going public
Joint ventures = samenwerkingen met andere ondernemingen
Verschil filiaal en dochter
- Filiaal heeft geen rechtspersoonlijkheid
o Als een filiaal een fout maakt (in andere jurisdictie), dan is de moeder aansprakelijk
- Dochter heeft wel rechtspersoonlijkheid
o Moeder is in principe niet aansprakelijk voor de dochter
o Schulden van de dochter zijn GEEN schulden van de moeder
Voorbeeld stap 1 en stap 2: start-up door A, X of Y in EU
Casus HR Cancun is exemplarisch
- Stel je de vraag waarom er een verband is tussen enerzijds de aandeelhouders in het
Cancun-concern en anderzijds waar de door het Cancun-concern gedreven ondernemingen
actief waren (dochters, filialen en/of feitelijke uitvoering van bedrijfsactiviteiten), waar
vervolgens het Cancun-concern de Nederlandse rechtssfeer raakt en hoe het dus komt dat
een Nederlandse rechter daar een oordeel over heeft moeten vormen en dus Nederlandse
rechtspraak oplevert!
o De holding en de subholding waren Nederlands à dus NL recht
- Zie ook OK ZED+
Uitspraken ondernemingskamer en alle reacties daarop zijn beschikkingen
Jurisdictiekeuze M (‘listed’ or ‘closed’ company)
- Plaats van M wordt doorgaans niet bewust gekozen, maar wordt bepaald door plaats van
vestiging van start-up: governance van interne structuur van M wordt bepaald door
vennootschapsrecht van de statutaire zetel à Zetelverplaatsing ingrijpende beslissing
- Geen federaal vennootschaps- en concernrecht in EU
o Maar tot op zekere hoogte geharmoniseerd, Europese rechtsvormen, wederzijdse
erkenning en vrijheid van vestiging (mogelijk regulatory arbitrage en regulatory
competition)
Pagina 3 van 65
, - M kan beroep doen op verschillende kapitaalmarkten:
o Verschillende regelsystemen van toepassing in geval van dual/multiple listing
o Beleggersbescherming volgens regels waar M is genoteerd en verhandeling plaats
vindt (kosten en baten)
o Effectenrecht in belangrijke mate gefederaliseerd binnen EU
Groei van het concern
- Door oprichting nieuwe dochters
- Door overnames (mergers & acquisitions)
- Door aangaan van joint ventures
o Er ontstaat een bepaalde structuur van het concern die niet op voorhand efficiënt is
o In geval van een grensoverschrijdend concern: concernstructuur met dochter of
structuur met filialen of combinatie?
Branch structure: EU vs US
‘A’ doing business in other states
Hoe is het concern opgebouwd in de EU?
Moeder en concernmaatschappijen
- M + D worden beheerst door nationaal vennootschapsrecht van plaats statutaire vestiging
o In geval van grensoverschrijdende concerns leidt dat tot extra kosten en mogelijk tot
conflicten (vgl. OK Corus, OK EMCH en HR Cancun)
- Verdeling van taken en bevoegdheden à AVA, bestuur en toezicht (two-tier vs one-tier board)
- M heeft concernleidingplicht over D
o Geen geharmoniseerd groepsrecht in EU
o Dochters zijn zelfstandige juridische entiteiten...
o ...maar in economische zin onderdeel van eenheid (2:406/403)
o Gevolg: spanning tussen belang M bij uitoefening van control en het belang van de
dochter (HR OGEM / Kuiken Brabant). Dit geldt in elke jurisdictie waar M via D actief
is en wel naar daar het geldende nationale vennootschapsrecht van de D!
Moeders en dochters zijn in de regel rechtspersonen, worden ieder beheert door het recht van de
statutaire vestiging
Corus is het oude, van het huidige TaTaSteel
Moeder heeft als taken het aansturen van de dochters, die zelfstandig rechtspersonen zijn
De moeder is 100% aandeelhouder van een dochter à hierdoor heeft moeder stemrecht in de AVA
van de dochter à hierdoor heeft moeder te maken met buitenlands recht (jurisdictie dochter)
Board structure public parent reflects governance rules vis-á-vis investors
Pagina 4 van 65
HC 1 – 29 augustus 2023 ............................................................................................................................. - 2 -
De organisa+e van grensoverschrijdende concerns ........................................................................................ - 2 -
HC 2 – 5 september 2023 ............................................................................................................................ - 6 -
De invloed van het Europese recht op grensoverschrijdende concerns ........................................................... - 6 -
HC 3 – 12 september 2023 ........................................................................................................................ - 11 -
Kapitaalbescherming binnen concerns ......................................................................................................... - 11 -
HC 4 – 19 september 2023 ........................................................................................................................ - 18 -
Financiering van het concern via de beurs .................................................................................................... - 18 -
HC 5 – 26 september 2023 ........................................................................................................................ - 22 -
Corporate governance and internal business controls .................................................................................. - 22 -
HC 6 – 3 oktober 2023 ............................................................................................................................... - 24 -
Openbare biedingen...................................................................................................................................... - 24 -
HC 7 – 10 oktober 2023 ............................................................................................................................. - 33 -
Reorganisa+es van en binnen het concern (binnen NL) ................................................................................ - 33 -
HC 8 – 24 oktober 2023 ............................................................................................................................. - 39 -
Grensoverschrijdende reorganisa+es van het concern ................................................................................. - 39 -
HC 9 – 31 oktober 2023 ............................................................................................................................. - 44 -
Bescherming van beleggers en aandeelhouders ........................................................................................... - 44 -
HC 10 – 7 november 2023 ......................................................................................................................... - 49 -
Aansprakelijkheid in en rond beursgenoteerde concerns – bescherming van crediteuren (van
dochtermaatschappijen) ............................................................................................................................... - 49 -
HC 11 – 14 november 2023 ....................................................................................................................... - 58 -
Het concern en financiering .......................................................................................................................... - 58 -
HC 12 – 21 november 2023 ....................................................................................................................... - 63 -
Business at risk – the governance and disclosure of sustainability risks (gastcollege).................................. - 63 -
Pagina 1 van 65
, Aantekeningen Capita selecta ondernemingsrecht
HC 1 – 29 AUGUSTUS 2023
De organisatie van grensoverschrijdende concerns
Aanwezig
Een analyse van het concern op 3 niveaus
- Kapitaalmarkt
- Interne bestuursstructuur holding
- Besturing van bedrijfsonderdelen
Kernvraag is op welke wijze een (beursgenoteerd) grensoverschrijdend concern in een multi-
jurisdictionele markt efficiënt kan worden ingericht
Een concern kent altijd minimaal 2 rechtspersonen (moeder en dochter)
Een concern is niet statisch
Een concern kan ook heel veel dochters hebben
Een concern kan groeien of krimpen (meer of minder dochters)
Een analyse op 3 niveaus
- Een dergelijke concern wordt geconfronteerd met een juridische verscheidenheid aan
nationaal en Europees ondernemings- en effectenrecht
o Dat levert beperkingen op...
o ...maar ook mogelijkheden tot een efficiënte inrichting van het concern en tot allocatie
van bedrijfsmiddelen in verschillende jurisdicties
o Dit veronderstelt echter de aanwezigheid van mogelijkheden tot corporate mobility
(binnenlands en grensoverschrijdend) zowel feitelijk als juridisch
o Corporate mobility kan leiden tot regulatory arbitrage en regulatory competition
Het Nederlandse kapitaalmarktrecht is voor het grootste deel eigenlijk Europees recht
Een bedrijf kan kiezen (i.v.m. kosten etc.) waar de dochtermaatschappij gevestigd wordt
Grensoverschrijdende zetelverplaatsing = verhuizen naar een andere lidstaat
Corporate mobility = je kan je vestigen en verplaatsen à let op vrijheid van vestiging EU
Regulatory arbitrage = mogelijkheid van ondernemingen om te arbitreren op de kosten à centros
arrest: gebruikmaken van EU-vrijheden geen misbruik is, maar juist de bedoeling van de EU
Bij regulatory arbitrage op het gebied van het vennootschapsrecht gaat het om de mogelijkheid voor
de ondernemer een keuze te maken uit het beschikbare rechtsvormen, zowel binnen één jurisdictie
als tussen verschillende jurisdicties. Regulatory arbitrage is echter geen ééndimensionaal fenomeen,
al lijkt het erop dat de discussie zich vernauwt tot de keuze voor het meest efficiënte
vennootschapsrecht.
Regulatory competition = wedstrijd tussen lidstaten EU om het meest efficiënte en goede en koste
efficiënte ondernemingsrecht aan te bieden
Zie artikel 2008 van docent, hierin worden begrippen uitgelegd
Vormgeving concerns binnen EU
Maak onderscheid tussen:
- SMEs (small and medium sized enterprises, MKB) die grensoverschrijdend actief zijn
- Grote ‘besloten’ ondernemingen met zetel in EU, maar globaal actief zijn
o ‘Besloten’ als in niet-beursgenoteerd à zij financieren zichzelf op verschillende
mogelijke manieren
- Beursgenoteerde concerns die globaal actief zijn met zetel in Nederland
- Niet EU-ondernemingen die activiteiten wensen te ontplooien binnen de EU (conflicterende
benaderingen ondernemingsrecht)
KLM is niet beursgenoteerd, maar gefinancierd door de overheid à nu overgenomen door air France,
dus de moedermaatschappij is niet gevestigd in NL, maar in Parijs. KLM is dus geen Nederlands
bedrijf meer, maar een Nederlandse dochter van het Franse bedrijf Air France
Shell is volledig gevestigd in Londen, ook dit is dus geen Nederlands bedrijf meer
In een grensoverschrijdend concern, is de voertaal doorgaans Engels
Pagina 2 van 65
,Stap 1: selectie van jurisdictie voor zetel moeder/hoofdkantoor (centrum van bestuursactiviteiten)
- Ondernemingsklimaat
- Cultuur, taal, belasting, arbeidsverhoudingen, infrastructuur, behandeling van expats, kwaliteit
van juridische omgeving, insolventierecht, behandeling van ‘buitenlandse’ ondernemingen,
aansprakelijkheid en duurzaamheidsbeleid
Stap 2: de wijze van organisatie van de grensoverschrijdende bedrijfsactiviteiten over verschillende
jurisdicties (11 EG-Richtlijn)
- Filialen
- Dochters (rechtsvormkeuze)
- Joint venture (rechtsvormkeuze – toepasselijk contractenrecht)
o Spanning tussen behoud en uitoefening van doorslaggevende zeggenschap JV-
partners versus de juridische zelfstandigheid van concernonderdeel
Stap 3: de financiering van de groep via de M
- Concernfinanciering
- Private equity
- Going public
Joint ventures = samenwerkingen met andere ondernemingen
Verschil filiaal en dochter
- Filiaal heeft geen rechtspersoonlijkheid
o Als een filiaal een fout maakt (in andere jurisdictie), dan is de moeder aansprakelijk
- Dochter heeft wel rechtspersoonlijkheid
o Moeder is in principe niet aansprakelijk voor de dochter
o Schulden van de dochter zijn GEEN schulden van de moeder
Voorbeeld stap 1 en stap 2: start-up door A, X of Y in EU
Casus HR Cancun is exemplarisch
- Stel je de vraag waarom er een verband is tussen enerzijds de aandeelhouders in het
Cancun-concern en anderzijds waar de door het Cancun-concern gedreven ondernemingen
actief waren (dochters, filialen en/of feitelijke uitvoering van bedrijfsactiviteiten), waar
vervolgens het Cancun-concern de Nederlandse rechtssfeer raakt en hoe het dus komt dat
een Nederlandse rechter daar een oordeel over heeft moeten vormen en dus Nederlandse
rechtspraak oplevert!
o De holding en de subholding waren Nederlands à dus NL recht
- Zie ook OK ZED+
Uitspraken ondernemingskamer en alle reacties daarop zijn beschikkingen
Jurisdictiekeuze M (‘listed’ or ‘closed’ company)
- Plaats van M wordt doorgaans niet bewust gekozen, maar wordt bepaald door plaats van
vestiging van start-up: governance van interne structuur van M wordt bepaald door
vennootschapsrecht van de statutaire zetel à Zetelverplaatsing ingrijpende beslissing
- Geen federaal vennootschaps- en concernrecht in EU
o Maar tot op zekere hoogte geharmoniseerd, Europese rechtsvormen, wederzijdse
erkenning en vrijheid van vestiging (mogelijk regulatory arbitrage en regulatory
competition)
Pagina 3 van 65
, - M kan beroep doen op verschillende kapitaalmarkten:
o Verschillende regelsystemen van toepassing in geval van dual/multiple listing
o Beleggersbescherming volgens regels waar M is genoteerd en verhandeling plaats
vindt (kosten en baten)
o Effectenrecht in belangrijke mate gefederaliseerd binnen EU
Groei van het concern
- Door oprichting nieuwe dochters
- Door overnames (mergers & acquisitions)
- Door aangaan van joint ventures
o Er ontstaat een bepaalde structuur van het concern die niet op voorhand efficiënt is
o In geval van een grensoverschrijdend concern: concernstructuur met dochter of
structuur met filialen of combinatie?
Branch structure: EU vs US
‘A’ doing business in other states
Hoe is het concern opgebouwd in de EU?
Moeder en concernmaatschappijen
- M + D worden beheerst door nationaal vennootschapsrecht van plaats statutaire vestiging
o In geval van grensoverschrijdende concerns leidt dat tot extra kosten en mogelijk tot
conflicten (vgl. OK Corus, OK EMCH en HR Cancun)
- Verdeling van taken en bevoegdheden à AVA, bestuur en toezicht (two-tier vs one-tier board)
- M heeft concernleidingplicht over D
o Geen geharmoniseerd groepsrecht in EU
o Dochters zijn zelfstandige juridische entiteiten...
o ...maar in economische zin onderdeel van eenheid (2:406/403)
o Gevolg: spanning tussen belang M bij uitoefening van control en het belang van de
dochter (HR OGEM / Kuiken Brabant). Dit geldt in elke jurisdictie waar M via D actief
is en wel naar daar het geldende nationale vennootschapsrecht van de D!
Moeders en dochters zijn in de regel rechtspersonen, worden ieder beheert door het recht van de
statutaire vestiging
Corus is het oude, van het huidige TaTaSteel
Moeder heeft als taken het aansturen van de dochters, die zelfstandig rechtspersonen zijn
De moeder is 100% aandeelhouder van een dochter à hierdoor heeft moeder stemrecht in de AVA
van de dochter à hierdoor heeft moeder te maken met buitenlands recht (jurisdictie dochter)
Board structure public parent reflects governance rules vis-á-vis investors
Pagina 4 van 65
