Van den vos Reynaerde - Willem die Madoc maecte
F. Lulofs, Van den vos Reynaerde. Wolters Noordhoff, Groningen, 1983
Titelverklaring:
Van den vos Reynaerde verwijst naar het belangrijkste personage: Reinaert de vos. Het
woordje 'van' komt vaker voor in titels van Middelnederlandse verhalen. Het betekent 'over'
of 'het verhaal van'. Van den vos Reynaerde betekent dus: 'Het verhaal van Reinaert de
vos'.
Genre:
Satire
Samenvatting:
De leeuw Nobel, koning der dieren, houdt op Pinksterdag hofdag. Alle dieren zijn aanwezig, behalve Reinaert. Reinaert had
zoveel misdaan dat hij zich beter niet onder de dieren kon vertonen. Slechts één dier had nog vertrouwen in hem: zijn neef
Grimbeert de das. Vanwege de afwezigheid van Reinaert worden er beschuldigingen tegen hem geuit. Als eerste komt
Ysengrijn aan het woord. Hij beschuldigt Reinaert ervan zijn vrouw Hersint verkracht en zijn kinderen mishandeld te hebben.
Reinaert had over zijn kinderen gepist waardoor ze blind geworden zijn. De tweede klacht is van het deftige hondje Cortoys.
Dat vertelt in het Frans dat Reinaert eens, tijdens een koude winter, zijn enige worst gestolen had. Overigens moet Cortoys
bekennen dat hij deze worst van Tibeert de kater gestolen had. Tibeert bekent op zijn beurt dat hij de worst van de molenaar
gestolen had. De derde beschuldiging is van Paneer de bever: Reinaert heeft Cuwaard de haas tot kapelaan op willen leiden
en hij had hem gedwongen samen het credo te leren (dit zijn dubbelzinnige termen: Reinaert heeft Cuwaard gedwongen
seksuele handelingen met hem te verrichten). De doodstraf dreigt voor Reinaert, maar Grimbeert houdt een pleidooi voor hem:
Reinaert draagt tegenwoordig een boetekleed en is kluizenaar en vegetariër geworden. Maar terwijl Grimbeert zijn pleidooi
houdt, komt Cantecleer de haan eraan, samen met een aantal kippen. Ze hebben op een draagbaar het lijk van de dochter van
Cantecleer: Coppe. Reinaert had bezworen de kippen geen kwaad te doen, hij had zijn leven immers gebeterd. Het resultaat
was dat Reinaert elf van Cantecleers vijftien dochters gedood heeft. De koning wordt kwaad en besluit Bruun de beer naar
Reinaert te sturen als dagvaarder. Bruun komt aan bij Maupertuus, het kasteel van Reinaert, om hem te halen. Reinaert liegt
hem voor dat hij graag was meegegaan, maar dat hij te veel honing heeft gegeten, waardoor hij niet meer kan lopen. Bruun
wordt nieuwsgierig en vraagt Reinaert waar hij die honing vandaan heeft. Reinaert zegt dat de honing uit de boom van de
timmerman komt. Ze gaan erheen. Bruun steekt zijn kop in de boom en Reinaert haalt de wiggen eruit. Bruun zit vast en de
timmerman haalt versterking uit het dorp. De dorpsbewoners rossen de beer af met stokken en dorsvlegels, de pastoor
gebruikt er een kruisbeeld voor. In het tumult vallen enkele dorpelingen, onder wie de vrouw van de pastoor, in het water. De
pastoor is bang dat zijn vrouw Julocke (deze naam klonk voor de middeleeuwers ongeveer als 'Jou lok ik') zal verdrinken en
roept dat wie haar weet te redden, een aflaat krijgt en daarmee in de hemel komt. De dorpelingen laten Bruun voor wat hij is en
besteden hun energie aan het redden van Julocke. Half gevild weet Bruun te ontsnappen. De tweede bode is Tibeert de kater.
Hij komt vrij laat aan bij Reinaert en deze belooft hem dat hij de volgende dag mee zal gaan. Tibeert stemt in, maar wil dan wel
een maaltijd. Reinaert neemt hem mee naar de schuur van de pastoor, waar veel vette muizen zitten. Tibeert sluipt de schuur
binnen en loopt in de strik die de zoon van de pastoor gezet had om de vos te vangen die steeds zijn kippen stal. Tibeert maakt
zo'n hels kabaal dat de bewoners van het huis gealarmeerd worden. Zij gaan de kater hardhandig te lijf, en deze verweert zich
dapper: hij slaat de beurs (de balzak) van de pastoor zijn lichaam af. Reinaert hoort het met plezier aan en roept dat de pastoor
een betere pastoor zal worden, omdat hij nu niet meer met zijn vrouw kan vrijen en hij alle tijd en energie heeft om zich aan de
kerkdienst te wijden. Grimbeert de das is het derde dier dat Reinaert moet proberen te halen. Hij slaagt er wél in om Reinaert
mee te krijgen naar het hof. Onderweg biecht Reinaert hem al zijn misdaden op, om zijn geweten te zuiveren. Reinaert hoort op
het hof de klachten aan en hij waarschuwt de koning voor ontrouwe vazallen. Hij pleit dat veel dieren liegen, maar dat de vos
het trouwste dier is. Koning Nobel is niet onder de indruk en veroordeelt Reinaert tot de galg. Ysengrijn, Tibeert en Bruun
brengen een eind verderop de galg in gereedheid. Reinaert ziet zijn kans schoon en vertelt de koning van een samenzwering
tegen hem: Ysengrijn, Tibeert en Bruun hebben een aanslag beraamd om de macht te grijpen. Zij hebben de machtsgreep
gefinancierd met een schat. Gelukkig had Reinaert de schat gestolen en hem op een geheime plaats verstopt. Nobel scheldt
Reinaert zijn straf kwijt en laat Ysengrijn, Tibeert en Bruun gevangenzetten. Reinaert verklaart een pelgrimstocht te
ondernemen naar Rome en Palestina. Cuwaard de haas en Belijn de ram vergezellen Reinaert op weg naar zijn huis. Reinaert
weet thuis Cuwaard mee naar binnen te lokken, terwijl Belijn buiten blijft wachten. Binnen doodt Reinaert de haas. Met zijn
vrouw en kinderen smullen ze van het dikke beest. De kop van Cuwaard stopt Reinaert in een tas. Hij geeft deze tas aan Belijn
en zegt dat er een belangrijke brief voor de koning in zit. Reinaert geeft Belijn het advies om tegen Nobel te zeggen dat ze de
brief samen geschreven hebben. De secretaris van de koning, de aap Botsaard, maakt de tas open en vindt er de kop van
Cuwaard. De koning is woedend. Hij stelt Ysengrijn, Tibeert en Bruun in vrijheid en verklaart Reinaert en Belijn vogelvrij. De
familie en nakomelingen van de ram zullen tot het laatste oordeel door iedereen gedood en opgegeten mogen worden, zonder
dat er een straf tegenover staat. Reinaert is inmiddels met vrouw en kinderen naar een ander bos gevlucht.
F. Lulofs, Van den vos Reynaerde. Wolters Noordhoff, Groningen, 1983
Titelverklaring:
Van den vos Reynaerde verwijst naar het belangrijkste personage: Reinaert de vos. Het
woordje 'van' komt vaker voor in titels van Middelnederlandse verhalen. Het betekent 'over'
of 'het verhaal van'. Van den vos Reynaerde betekent dus: 'Het verhaal van Reinaert de
vos'.
Genre:
Satire
Samenvatting:
De leeuw Nobel, koning der dieren, houdt op Pinksterdag hofdag. Alle dieren zijn aanwezig, behalve Reinaert. Reinaert had
zoveel misdaan dat hij zich beter niet onder de dieren kon vertonen. Slechts één dier had nog vertrouwen in hem: zijn neef
Grimbeert de das. Vanwege de afwezigheid van Reinaert worden er beschuldigingen tegen hem geuit. Als eerste komt
Ysengrijn aan het woord. Hij beschuldigt Reinaert ervan zijn vrouw Hersint verkracht en zijn kinderen mishandeld te hebben.
Reinaert had over zijn kinderen gepist waardoor ze blind geworden zijn. De tweede klacht is van het deftige hondje Cortoys.
Dat vertelt in het Frans dat Reinaert eens, tijdens een koude winter, zijn enige worst gestolen had. Overigens moet Cortoys
bekennen dat hij deze worst van Tibeert de kater gestolen had. Tibeert bekent op zijn beurt dat hij de worst van de molenaar
gestolen had. De derde beschuldiging is van Paneer de bever: Reinaert heeft Cuwaard de haas tot kapelaan op willen leiden
en hij had hem gedwongen samen het credo te leren (dit zijn dubbelzinnige termen: Reinaert heeft Cuwaard gedwongen
seksuele handelingen met hem te verrichten). De doodstraf dreigt voor Reinaert, maar Grimbeert houdt een pleidooi voor hem:
Reinaert draagt tegenwoordig een boetekleed en is kluizenaar en vegetariër geworden. Maar terwijl Grimbeert zijn pleidooi
houdt, komt Cantecleer de haan eraan, samen met een aantal kippen. Ze hebben op een draagbaar het lijk van de dochter van
Cantecleer: Coppe. Reinaert had bezworen de kippen geen kwaad te doen, hij had zijn leven immers gebeterd. Het resultaat
was dat Reinaert elf van Cantecleers vijftien dochters gedood heeft. De koning wordt kwaad en besluit Bruun de beer naar
Reinaert te sturen als dagvaarder. Bruun komt aan bij Maupertuus, het kasteel van Reinaert, om hem te halen. Reinaert liegt
hem voor dat hij graag was meegegaan, maar dat hij te veel honing heeft gegeten, waardoor hij niet meer kan lopen. Bruun
wordt nieuwsgierig en vraagt Reinaert waar hij die honing vandaan heeft. Reinaert zegt dat de honing uit de boom van de
timmerman komt. Ze gaan erheen. Bruun steekt zijn kop in de boom en Reinaert haalt de wiggen eruit. Bruun zit vast en de
timmerman haalt versterking uit het dorp. De dorpsbewoners rossen de beer af met stokken en dorsvlegels, de pastoor
gebruikt er een kruisbeeld voor. In het tumult vallen enkele dorpelingen, onder wie de vrouw van de pastoor, in het water. De
pastoor is bang dat zijn vrouw Julocke (deze naam klonk voor de middeleeuwers ongeveer als 'Jou lok ik') zal verdrinken en
roept dat wie haar weet te redden, een aflaat krijgt en daarmee in de hemel komt. De dorpelingen laten Bruun voor wat hij is en
besteden hun energie aan het redden van Julocke. Half gevild weet Bruun te ontsnappen. De tweede bode is Tibeert de kater.
Hij komt vrij laat aan bij Reinaert en deze belooft hem dat hij de volgende dag mee zal gaan. Tibeert stemt in, maar wil dan wel
een maaltijd. Reinaert neemt hem mee naar de schuur van de pastoor, waar veel vette muizen zitten. Tibeert sluipt de schuur
binnen en loopt in de strik die de zoon van de pastoor gezet had om de vos te vangen die steeds zijn kippen stal. Tibeert maakt
zo'n hels kabaal dat de bewoners van het huis gealarmeerd worden. Zij gaan de kater hardhandig te lijf, en deze verweert zich
dapper: hij slaat de beurs (de balzak) van de pastoor zijn lichaam af. Reinaert hoort het met plezier aan en roept dat de pastoor
een betere pastoor zal worden, omdat hij nu niet meer met zijn vrouw kan vrijen en hij alle tijd en energie heeft om zich aan de
kerkdienst te wijden. Grimbeert de das is het derde dier dat Reinaert moet proberen te halen. Hij slaagt er wél in om Reinaert
mee te krijgen naar het hof. Onderweg biecht Reinaert hem al zijn misdaden op, om zijn geweten te zuiveren. Reinaert hoort op
het hof de klachten aan en hij waarschuwt de koning voor ontrouwe vazallen. Hij pleit dat veel dieren liegen, maar dat de vos
het trouwste dier is. Koning Nobel is niet onder de indruk en veroordeelt Reinaert tot de galg. Ysengrijn, Tibeert en Bruun
brengen een eind verderop de galg in gereedheid. Reinaert ziet zijn kans schoon en vertelt de koning van een samenzwering
tegen hem: Ysengrijn, Tibeert en Bruun hebben een aanslag beraamd om de macht te grijpen. Zij hebben de machtsgreep
gefinancierd met een schat. Gelukkig had Reinaert de schat gestolen en hem op een geheime plaats verstopt. Nobel scheldt
Reinaert zijn straf kwijt en laat Ysengrijn, Tibeert en Bruun gevangenzetten. Reinaert verklaart een pelgrimstocht te
ondernemen naar Rome en Palestina. Cuwaard de haas en Belijn de ram vergezellen Reinaert op weg naar zijn huis. Reinaert
weet thuis Cuwaard mee naar binnen te lokken, terwijl Belijn buiten blijft wachten. Binnen doodt Reinaert de haas. Met zijn
vrouw en kinderen smullen ze van het dikke beest. De kop van Cuwaard stopt Reinaert in een tas. Hij geeft deze tas aan Belijn
en zegt dat er een belangrijke brief voor de koning in zit. Reinaert geeft Belijn het advies om tegen Nobel te zeggen dat ze de
brief samen geschreven hebben. De secretaris van de koning, de aap Botsaard, maakt de tas open en vindt er de kop van
Cuwaard. De koning is woedend. Hij stelt Ysengrijn, Tibeert en Bruun in vrijheid en verklaart Reinaert en Belijn vogelvrij. De
familie en nakomelingen van de ram zullen tot het laatste oordeel door iedereen gedood en opgegeten mogen worden, zonder
dat er een straf tegenover staat. Reinaert is inmiddels met vrouw en kinderen naar een ander bos gevlucht.
