Didactiek Nederlands
Inhoudsopgave
1. Geletterdheid............................................................................................................................................. 2
1.1. Ontluikende geletterdheid.............................................................................................................................2
1.2. Beginnende geletterdheid.............................................................................................................................2
1.3. Gevorderde geletterdheid.............................................................................................................................3
1.4. Functionele geletterdheid..............................................................................................................................3
2. Wat is technisch lezen, wat is spelling?....................................................................................................... 3
2.1. Waarom inzetten op technisch lezen en spelling?.........................................................................................4
2.2. De relatie tussen klanken en letters..............................................................................................................4
3. Wat is spelling?.......................................................................................................................................... 5
3.1. Hoe leren leerlingen spellen?........................................................................................................................5
3.2. Spellingstrategieën........................................................................................................................................6
3.2.1. Hoorstrategie.........................................................................................................................................7
3.2.2. Geheugenstrategie.................................................................................................................................7
3.2.3. Regelstrategie........................................................................................................................................8
3.3. Focus op selectie van woorden......................................................................................................................8
3.4. Vorderingen opvolgen...................................................................................................................................9
4. Aanvankelijke processen.......................................................................................................................... 13
4.1. Wat is technisch lezen?...............................................................................................................................13
4.2. Hoe leer je technisch lezen?........................................................................................................................13
5. Didactiek van spelling............................................................................................................................... 18
6. Zorg om Nederlands................................................................................................................................. 18
6.1. Inschatten van de beginsituatie klas-leerling..............................................................................................19
6.2. De unieke leerling........................................................................................................................................20
6.2.1. Fase O: brede basiszorg.......................................................................................................................21
6.3. (Leren) lezen en vlot lezen...........................................................................................................................21
7. Anderstalige nieuwkomer......................................................................................................................... 24
7.1. Hoe kan je de omgang met deze leerlingen taalkrachtig maken?..............................................................24
7.2. Beginsituatie................................................................................................................................................25
7.3. Didactische aanpak.....................................................................................................................................25
1
,1. Geletterdheid
Geletterdheid = een proces waaar leerlingen doorgaan om om te gaan met stappen.
Start bij:
1. Ontluikende geletterdheid
2. Beginnende geletterdheid
3. Gevorderde geletterdheid
4. Functionele geletterdheid
1.1. Ontluikende geletterdheid
Proces van kennismaken met taal, geschreven tekst, functies van geschreven taal, relatie
tussen gesproken en geschreven taal…
Groeiend taalbewustzijn: nadenken over de vormaspecten van taal
Objectivatie
Oog voor de vorm van woorden en zinnen
Welk woord is langer: reus of kabouter
1.2. Beginnende geletterdheid
Ze leren geleidelijk aan die fonologische bewustzijn.
Foneem is het kleinste betekenisonderscheidend element in een taal.
Fonologisch bewustzijn
Taal is opgebouwd uit woorden en klanken (die gelijkenissen en verschillen vertonen)
Het herkennen van afzonderlijke woorden in een gesproken zin.
Het bewustzijn dat sommige woorden op elkaar rijmen.
De ontdekking dat woorden verdeeld kunnen worden in klankgroepen.
Het onderscheid kunnen maken tussen de medeklinker(s) aan het begin van het
woord en de rest van het woord.
Het kunnen verbinden van afzonderlijke fonemen tot een woord
Het manipuleren van fonemen (klanken weglaten of toevoegen of vervangen)
Kat Kam Lam. Die K, L, A zijn fonemen. Als je die veranderd veranderd je woord en de
betekenis.
Wat zie je kinderen doen?
Lettertekens natekenen (naam aan het tekenen) als ze dat fonemisch bewustzijn
krijgen, dan merken ze dat de eerste letter van mijn naam ook op een nummerplaat
staat. Je kan dus met die letters ook een andere naam maken.
Relatie tussen klank en letters (alfabetisch principe)
Zelf schrijven (benaan vinik vies)
－ Invented spelling
2
, Auditieve & visuele vaardigheden: hoor en kijkvaardigheden
auditieve en visuele discriminatie: op vlak van horen en kijken, discriminatie
(uitsluiten op basis van gelijkenissen en verschillen) (Hier is dit het zien van
gelijkenissen, maar ook de verschillen.)
auditieve en visuele analyse
Hier ga je een woord uitrafelen in zijn klankjes etc. Je gaat luisteren en hoor de
klanken. M a a n.
spatiële en temporele ordening
Als je de vorige stap doet moet je de volgorde onthouden. Je moet eerst de klank M
in een letter gieten en daarna gebruiken.
auditieve en visuele synthese
Het samenbrengen. Je hebt verschillende klanken. M a n. We brengen dit samen en
dit wordt maan.
Vaardigheden typisch voor eind derde kleuterklas en het eerste leerjaar aangeleerd worden.
1.3. Gevorderde geletterdheid
De fase waar je de vorige hebt, maar automatiseert.
Vb leren lezen. Typisch voor eerste leerjaar, maar wordt in elke leerjaren aangeleerd en
herhaalt.
Als je naar begrijpend lezen gaat dan ben je bij functionele geletterdheid belandt.
1.4. Functionele geletterdheid
Leren decoderen (= ontsleutelen hoe een taal in elkaar zit) -> vlot lezen -> vloeiend lezen
vrijmaken van werkruimte i/d hersenen
leren spellen -> automatische spellingvaardigheid -> functioneel schrijven
2. Wat is technisch lezen, wat is spelling?
Technisch lezen = leren decoderen
3
Inhoudsopgave
1. Geletterdheid............................................................................................................................................. 2
1.1. Ontluikende geletterdheid.............................................................................................................................2
1.2. Beginnende geletterdheid.............................................................................................................................2
1.3. Gevorderde geletterdheid.............................................................................................................................3
1.4. Functionele geletterdheid..............................................................................................................................3
2. Wat is technisch lezen, wat is spelling?....................................................................................................... 3
2.1. Waarom inzetten op technisch lezen en spelling?.........................................................................................4
2.2. De relatie tussen klanken en letters..............................................................................................................4
3. Wat is spelling?.......................................................................................................................................... 5
3.1. Hoe leren leerlingen spellen?........................................................................................................................5
3.2. Spellingstrategieën........................................................................................................................................6
3.2.1. Hoorstrategie.........................................................................................................................................7
3.2.2. Geheugenstrategie.................................................................................................................................7
3.2.3. Regelstrategie........................................................................................................................................8
3.3. Focus op selectie van woorden......................................................................................................................8
3.4. Vorderingen opvolgen...................................................................................................................................9
4. Aanvankelijke processen.......................................................................................................................... 13
4.1. Wat is technisch lezen?...............................................................................................................................13
4.2. Hoe leer je technisch lezen?........................................................................................................................13
5. Didactiek van spelling............................................................................................................................... 18
6. Zorg om Nederlands................................................................................................................................. 18
6.1. Inschatten van de beginsituatie klas-leerling..............................................................................................19
6.2. De unieke leerling........................................................................................................................................20
6.2.1. Fase O: brede basiszorg.......................................................................................................................21
6.3. (Leren) lezen en vlot lezen...........................................................................................................................21
7. Anderstalige nieuwkomer......................................................................................................................... 24
7.1. Hoe kan je de omgang met deze leerlingen taalkrachtig maken?..............................................................24
7.2. Beginsituatie................................................................................................................................................25
7.3. Didactische aanpak.....................................................................................................................................25
1
,1. Geletterdheid
Geletterdheid = een proces waaar leerlingen doorgaan om om te gaan met stappen.
Start bij:
1. Ontluikende geletterdheid
2. Beginnende geletterdheid
3. Gevorderde geletterdheid
4. Functionele geletterdheid
1.1. Ontluikende geletterdheid
Proces van kennismaken met taal, geschreven tekst, functies van geschreven taal, relatie
tussen gesproken en geschreven taal…
Groeiend taalbewustzijn: nadenken over de vormaspecten van taal
Objectivatie
Oog voor de vorm van woorden en zinnen
Welk woord is langer: reus of kabouter
1.2. Beginnende geletterdheid
Ze leren geleidelijk aan die fonologische bewustzijn.
Foneem is het kleinste betekenisonderscheidend element in een taal.
Fonologisch bewustzijn
Taal is opgebouwd uit woorden en klanken (die gelijkenissen en verschillen vertonen)
Het herkennen van afzonderlijke woorden in een gesproken zin.
Het bewustzijn dat sommige woorden op elkaar rijmen.
De ontdekking dat woorden verdeeld kunnen worden in klankgroepen.
Het onderscheid kunnen maken tussen de medeklinker(s) aan het begin van het
woord en de rest van het woord.
Het kunnen verbinden van afzonderlijke fonemen tot een woord
Het manipuleren van fonemen (klanken weglaten of toevoegen of vervangen)
Kat Kam Lam. Die K, L, A zijn fonemen. Als je die veranderd veranderd je woord en de
betekenis.
Wat zie je kinderen doen?
Lettertekens natekenen (naam aan het tekenen) als ze dat fonemisch bewustzijn
krijgen, dan merken ze dat de eerste letter van mijn naam ook op een nummerplaat
staat. Je kan dus met die letters ook een andere naam maken.
Relatie tussen klank en letters (alfabetisch principe)
Zelf schrijven (benaan vinik vies)
－ Invented spelling
2
, Auditieve & visuele vaardigheden: hoor en kijkvaardigheden
auditieve en visuele discriminatie: op vlak van horen en kijken, discriminatie
(uitsluiten op basis van gelijkenissen en verschillen) (Hier is dit het zien van
gelijkenissen, maar ook de verschillen.)
auditieve en visuele analyse
Hier ga je een woord uitrafelen in zijn klankjes etc. Je gaat luisteren en hoor de
klanken. M a a n.
spatiële en temporele ordening
Als je de vorige stap doet moet je de volgorde onthouden. Je moet eerst de klank M
in een letter gieten en daarna gebruiken.
auditieve en visuele synthese
Het samenbrengen. Je hebt verschillende klanken. M a n. We brengen dit samen en
dit wordt maan.
Vaardigheden typisch voor eind derde kleuterklas en het eerste leerjaar aangeleerd worden.
1.3. Gevorderde geletterdheid
De fase waar je de vorige hebt, maar automatiseert.
Vb leren lezen. Typisch voor eerste leerjaar, maar wordt in elke leerjaren aangeleerd en
herhaalt.
Als je naar begrijpend lezen gaat dan ben je bij functionele geletterdheid belandt.
1.4. Functionele geletterdheid
Leren decoderen (= ontsleutelen hoe een taal in elkaar zit) -> vlot lezen -> vloeiend lezen
vrijmaken van werkruimte i/d hersenen
leren spellen -> automatische spellingvaardigheid -> functioneel schrijven
2. Wat is technisch lezen, wat is spelling?
Technisch lezen = leren decoderen
3
