Samenvatting Sensorisch systeem

Anatomie: sensorisch systeem
1. Zintuigcellen
 Constante stroom informatie/ prikkels
o Via gespecialiseerde cellen = sensoren
 Zijn gevoelig aan veranderingen in hun omgeving
 Zetten deze om in impulsen
 Steeds dezelfde impulsen
o Sensorische info = info de binnenkomt in ons systeem die geleid wordt naar de hersenen
o 99% van de signalen die binnekomen namen wij niet waar
 Wat?
o Verzamelen alle sensorische info
o Gespecialiseerde cellen
 Basaal: vrije zenuwuiteinden – gevoelig aan veelvoud prikkels (vrij algemeen)
 Expert: lichtgevoelige cellen in de ogen: super gespecialiseerde cellen (heel specifiek)
 Receptorveld:
o Regio die info geeft aan zintuigcel
o Prikkel voldoende sterk?
 Centrale zenuwstelsel ontvangt boodschap: “prikkel is aangekomen bij receptor X”
o Receptorveld= veld dat info levert aan zintuigcel
o Aankomende informatie = gewaarwording
o Bewustwording gewaarwording = waarneming




 Adaptatie
o Functioneren = constante blootstelling aan prikkels
o Vermogen om gewoon te worden aan prikkels = adaptatie
  Naast autoweg wonen, felle lichten en veel geluid op feestje
o De afname van de gevoeligheid in aanwezigheid van een constante prikkel
o Aanpassing van de gevoeligheid kan bewust of onbewust gebeuren
 Vb. geconcentreerd luisteren of net omgekeerd door ons af te sluiten van omgevingslawaai

,1.2 Algemene zintuigen:
a) Temperatuur
b) Pijn
c) Aanraking
d) Druk
e) Trilling
f) Proprioceptie (lichaamshouding)
 Verspreid in ganse lichaam
 Indeling volgens aard prikkels:
o Pijn (nociceptoren)
 Gevoelig aan dreigende beschadiging
 Aanwezig in:
 Bovenste huidlagen
 Gewrichten
 Beenvlies
 Bloedvatwanden
 Groot receptorveld – weinig specifiek
 Werking:
 Prikkeling receptoren: twee axonen/ reacties
o Snelle geleidende axonen = snelle pijn
 Gemyeliniseerd – snelle overdracht – reflex mogelijk
o Traag geleidende axonen = trage pijn
 Ongemyeliniseerd – trage overdracht – pijn in algemene regio
 Gerefereerde pijn
 = pijnwaarneming in delen van het lichaam die niet werkelijk worden geprikkeld
 Voorbeelden:
o Pijn in de linkerarm, hals, kaak, tanden is indicatief voor hartprobleem, nierstenen
 pijn uitstralen naar andere delen van de buik


o Temperatuur (thermoreceptoren)
 Vrije zenuwuiteinden gevoelig aan warmte/koude
 Aanwezig in:
 Huid, skeletspieren, lever, hypothalamus
 3 à 4 x meer koude-receptoren
 Snelle adaptatie tot stabiele temperatuur


o Fysische vervorming – druk/aanraking (mechanoreceptoren)
 Gevoelig aan mechanische prikkels
 Uitrekking, druk, trilling, draaiing, enz.
 Drie groepen
1. Tastreceptoren
 Gevoelig aan aanrakingen, druk, trilling
 Receptoren voor fijne aanrakingen
 Gedetailleerde lokalisatie
 Receptoren voor grove aanrakingen
 Beperkte lokalisatie
1. Baroreceptoren (baro = druk)
 Vrije zenuwuiteinden gevoelig aan drukveranderingen – vaak nodig voor autonome activiteiten
 In elastische weefsels in wanden rekbare organen
 Bloedvaten, luchtwegen, urinewegen, spijsverteringssysteem


1. Proprioreceptoren

,  Registreren houding van gewrichten, spanning in pezen/banden en spieren
 Zorgen samen met evenwichtsorgaan voor de lichaamshouding
 Geen adaptatie aan constante prikkeling – constante info naar CZS

o Chemische prikkels (chemoreceptoren)
 Gevoelig aan chemische prikkels
 Reactie vooral met in water of vet opgeloste stoffen
 Vb.:
o Smaaksensoren in tong, reuksensoren in neus, receptoren in bloedvaten (glomus
caroticum – aorticum: gevoelig aan veranderingen pH bloed)
PH van bloed is belangrijk omdat deze bewaard moet blijven om de rest van ons systeem te kunnen laten werken.
PH van bloed = tussen 7,35 als ondergrens en 7,45 als bovengrens


1.2 Speciale zintuigen:
A. Reuk (olfactie)
B. Smaak (gustatie)
C. Gezichtsvermogen
D. Evenwicht
E. Gehoor



1. Zien
 Ogen:
o Uiterst complex zintuig
o Fijngevoelig instrument
 Accessoire structuren oog
o Oogleden (+ exocriene klieren)
 Voortzetting van de huid
 Functie:
 Bevochtiging en reiniging oogoppervlak
 Bescherming van oogoppervlak
 Bovenste en onderste ooglid maken contact in mediale en laterale ooghoek
 Wimpers beschermen tegen vreemde deeltjes
 Traanpunt: klieren die korrelig klierproduct vormen
 Vorming, verdeling en verwijdering van tranen
o Traanvocht: vermindert wrijving, beschermt (verwijdert vuil), voorkomt infectie en
voorziet bindvliesepitheel van voeding en zuurstof
 Boven en lateraal oogbol zitten traanklieren
o Vorming tranen
o Lysozym (bacteriedodend enzym)
 Traanbuizen voeren tranen af


o Epitheel aan binnenzijde oogleden = conjunctiva (bindvlies)
 Bindvlies loopt door naar rand van de cornea (hoornvlies)

o Oppervlakkig gelegen epitheel oog
o Structuren voor productie, afscheiding en verwijdering van tranen
o Extrinsieke oogspieren