Les 1: Micro-organismen; bacteriën
▪ De geschiedenis van de medische microbiologie. Je weet welke personen een belangrijke rol
hebben gespeeld in de geschiedenis van de microbiologie en welke bijdrage zij hebben
geleverd.
De medische microbiologie is een studie van micro-organismen die betekenis hebben voor ziekten
bij mens/dier. Micro-organismen zijn organismen waarbij een microscoop nodig is om hun
morfologie (vorm) en anatomie (bouw) te kunnen bestuderen. Er zijn vier rijken van micro-
organismen:
1. Bacteriën
2. Schimmels
3. Parasieten
4. Virussen
Micro-organismen zijn overal, zonder is er geen leven. Ze bevinden zich in commensale flora,
bijvoorbeeld de darmflora, en maar slechts een klein gedeelte is pathogeen.
Onderzoek naar pathogenen gebeurt op een medisch microbiologisch laboratorium. Hierbij vinden
de volgende handelingen plaats:
- Diagnostiek
➢ Herkennen van pathogeen op grond van morfologische, anatomische en
fysiologische kenmerken
- Behandeling
➢ Antibiotica/antimycotica
Op een medisch microbiologisch laboratorium wordt onderzoek verricht op gebied van:
- Immunologie
Specifieke afweer
- Virologie
- Parasitologie
- Preventie
Voorkomen van een ziekte
De geschiedenis van de medische microbiologie kent een aantal belangrijke personen:
- Antoni van Leeuwenhoek
➢ Uitvinder microscoop
- Louis Pasteur
➢ Weerlegging spontane generatie theorie
- Ignatz Semmelweis
➢ Bestrijding kraamvrouwkoorts door handen te wassen met chloor
- Joseph Lister
➢ Voorkomen van wondinfecties d.m.v. fenol
- Robert Koch
➢ Beschreef de verwekker van tuberculose
- Edward Jenner
➢ Vaccinatie tegen pokken met koepokstof
- Alexander Fleming
➢ Uitvinden penicilline
, ▪ De bouw van prokaryote cellen. Je weet de verschillen tussen prokaryoten en eukaryoten en
kan de verschillende celonderdelen beschrijven met de bijbehorende functies
Prokaryote cellen zijn als volgt opgebouwd:
- DNA is niet omgeven door een membraan (kern), maar ligt los in het cytoplasma
- DNA is niet geassocieerd met histonen
- Bevatten geen organellen
- De celwand bevat peptidoglycaan
- Delen/splitsen via binaire splitsing
DNA wordt gekopieerd en de cel wordt in tweeën gedeeld
De verschillen van pro- en eukaryote cellen zijn hieronder weergegeven:
Prokaryoten Eukaryoten
Geen nucleaire membranen Nucleaire membranen
Geen compartimenten Compartimenten
Geen mitochondriën Mitochondriën
Geen ER ER
Geen golgi en lysosomen Golgi en lysosomen
Binaire deling Mitotische deling
Ribosomen 70S Ribosomen 80S
Membranen zonder sterolen Membranen met sterolen
▪ De systematiek en nomenclatuur van bacteriën
- Coccen
Bv: Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermis,
Streptococcus pneumoniae
- Staven
Bv: Bacillus cereus, Heamophilus influenzae
- Spirillen/spirocheten
Bv: Treponema pallidum, Borrelia burgdorferi
,Alle bacteriën bevatten:
- Cytoplasma
- Ribosomen
- Plasmamembraan
- Nucleoid containing DNA
In verschillende bacteriën:
- Inclusion
- Pilus
- Capsule
- Celwand
- Fimbriae
- Flagella
- Plasmide
Kapsel:
- Glycocalyx
- Wordt alleen onder bepaalde omstandigheden gevormd
- Bestaat uit polysacchariden en eiwit
- Functioneert als antigeen
Flagellen:
- Lange peptidedraden
- H-antigeen (serovars)
- Bewegelijkheid
- Taxis
➢ Chemotaxis
➢ Fototaxis
- Kunnen op verschillende plaatsen zijn ingebouwd
➢ Monopolair (monotrich)
➢ Monopolair (lofotrich)
➢ Bipolair (amfitrich)
➢ Pertrich
Fimbriae:
- Gram negatieve bacteriën
- Korter en dunner dan flagellen
- Zorgen niet voor bewegelijkheid, maar hechting
Pili:
- Langer dan fimbriae
- Slechts 1 à 2 per cel
- Conjugatie (seks-pili)
- Rol bij de adhesie
Celmembraan:
- Cytoplasmamembraan
- Elastisch en fragiel
, - Vitaal onderdeel
- Fosfolipide dubbellaag
- Proteïnen
- Selectieve permeabiliteit
Plasmide:
- Deeltjes DNA die zich buiten het DNA molecuul in de cel bevinden
- Belangrijk bij het overbrengen van genetische informatie van de ene bacterie naar de andere
- Bevat vaak eigenschappen t.a.v. antibiotica
▪ De Gram kleuring. Je kunt het principe van de Gramkleuring uitleggen en weet wat het effect
is van de verschillende stappen.
Het principe van een gramkleuring is om de bacteriologie van bacteriën te kunnen onderscheiden
met een grampositieve (paars) of gramnegatieve (roze) kleur. De stappen van gramkleuring zijn
hieronder beschreven:
1. Kristalviolet
Peptidoglycaan en buitenmembraan kleuren paars
2. Lugol oplossing
Bruine kleurstof die binding aan gaat met het kristalviolet
3. Alchohol
Gramnegatief: peptidoglycaan verdwijnt, buitenmembraan in losse stukken
4. Fuschine
Gramnegatief: buitenmembraan kleurt rood/roze
▪ De postulaten van Koch.
De postulaten van Koch is wetenschappelijk basis van de leer van infectieziekten.
Patiënt: hoe kun je bewijzen dat het een overdraagbare ziekte is:
1. Micro-organismen zijn geïsoleerd van een ziek of dood dier
2. a) De micro-organismen zijn gegroeid in pure cultuur
b) De micro-organismen zijn geïdentificeerd
3. Micro-organismen zijn geïnjecteerd in gezond laboratorium dier
4. Ziekte is geproduceerd in laboratorium dier
5. a) De micro-organismen zijn geïsoleerd van het laboratorium dier en gegroeid in pure cultuur
b) Micro-organismen zijn geïdentificeerd
▪ De geschiedenis van de medische microbiologie. Je weet welke personen een belangrijke rol
hebben gespeeld in de geschiedenis van de microbiologie en welke bijdrage zij hebben
geleverd.
De medische microbiologie is een studie van micro-organismen die betekenis hebben voor ziekten
bij mens/dier. Micro-organismen zijn organismen waarbij een microscoop nodig is om hun
morfologie (vorm) en anatomie (bouw) te kunnen bestuderen. Er zijn vier rijken van micro-
organismen:
1. Bacteriën
2. Schimmels
3. Parasieten
4. Virussen
Micro-organismen zijn overal, zonder is er geen leven. Ze bevinden zich in commensale flora,
bijvoorbeeld de darmflora, en maar slechts een klein gedeelte is pathogeen.
Onderzoek naar pathogenen gebeurt op een medisch microbiologisch laboratorium. Hierbij vinden
de volgende handelingen plaats:
- Diagnostiek
➢ Herkennen van pathogeen op grond van morfologische, anatomische en
fysiologische kenmerken
- Behandeling
➢ Antibiotica/antimycotica
Op een medisch microbiologisch laboratorium wordt onderzoek verricht op gebied van:
- Immunologie
Specifieke afweer
- Virologie
- Parasitologie
- Preventie
Voorkomen van een ziekte
De geschiedenis van de medische microbiologie kent een aantal belangrijke personen:
- Antoni van Leeuwenhoek
➢ Uitvinder microscoop
- Louis Pasteur
➢ Weerlegging spontane generatie theorie
- Ignatz Semmelweis
➢ Bestrijding kraamvrouwkoorts door handen te wassen met chloor
- Joseph Lister
➢ Voorkomen van wondinfecties d.m.v. fenol
- Robert Koch
➢ Beschreef de verwekker van tuberculose
- Edward Jenner
➢ Vaccinatie tegen pokken met koepokstof
- Alexander Fleming
➢ Uitvinden penicilline
, ▪ De bouw van prokaryote cellen. Je weet de verschillen tussen prokaryoten en eukaryoten en
kan de verschillende celonderdelen beschrijven met de bijbehorende functies
Prokaryote cellen zijn als volgt opgebouwd:
- DNA is niet omgeven door een membraan (kern), maar ligt los in het cytoplasma
- DNA is niet geassocieerd met histonen
- Bevatten geen organellen
- De celwand bevat peptidoglycaan
- Delen/splitsen via binaire splitsing
DNA wordt gekopieerd en de cel wordt in tweeën gedeeld
De verschillen van pro- en eukaryote cellen zijn hieronder weergegeven:
Prokaryoten Eukaryoten
Geen nucleaire membranen Nucleaire membranen
Geen compartimenten Compartimenten
Geen mitochondriën Mitochondriën
Geen ER ER
Geen golgi en lysosomen Golgi en lysosomen
Binaire deling Mitotische deling
Ribosomen 70S Ribosomen 80S
Membranen zonder sterolen Membranen met sterolen
▪ De systematiek en nomenclatuur van bacteriën
- Coccen
Bv: Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermis,
Streptococcus pneumoniae
- Staven
Bv: Bacillus cereus, Heamophilus influenzae
- Spirillen/spirocheten
Bv: Treponema pallidum, Borrelia burgdorferi
,Alle bacteriën bevatten:
- Cytoplasma
- Ribosomen
- Plasmamembraan
- Nucleoid containing DNA
In verschillende bacteriën:
- Inclusion
- Pilus
- Capsule
- Celwand
- Fimbriae
- Flagella
- Plasmide
Kapsel:
- Glycocalyx
- Wordt alleen onder bepaalde omstandigheden gevormd
- Bestaat uit polysacchariden en eiwit
- Functioneert als antigeen
Flagellen:
- Lange peptidedraden
- H-antigeen (serovars)
- Bewegelijkheid
- Taxis
➢ Chemotaxis
➢ Fototaxis
- Kunnen op verschillende plaatsen zijn ingebouwd
➢ Monopolair (monotrich)
➢ Monopolair (lofotrich)
➢ Bipolair (amfitrich)
➢ Pertrich
Fimbriae:
- Gram negatieve bacteriën
- Korter en dunner dan flagellen
- Zorgen niet voor bewegelijkheid, maar hechting
Pili:
- Langer dan fimbriae
- Slechts 1 à 2 per cel
- Conjugatie (seks-pili)
- Rol bij de adhesie
Celmembraan:
- Cytoplasmamembraan
- Elastisch en fragiel
, - Vitaal onderdeel
- Fosfolipide dubbellaag
- Proteïnen
- Selectieve permeabiliteit
Plasmide:
- Deeltjes DNA die zich buiten het DNA molecuul in de cel bevinden
- Belangrijk bij het overbrengen van genetische informatie van de ene bacterie naar de andere
- Bevat vaak eigenschappen t.a.v. antibiotica
▪ De Gram kleuring. Je kunt het principe van de Gramkleuring uitleggen en weet wat het effect
is van de verschillende stappen.
Het principe van een gramkleuring is om de bacteriologie van bacteriën te kunnen onderscheiden
met een grampositieve (paars) of gramnegatieve (roze) kleur. De stappen van gramkleuring zijn
hieronder beschreven:
1. Kristalviolet
Peptidoglycaan en buitenmembraan kleuren paars
2. Lugol oplossing
Bruine kleurstof die binding aan gaat met het kristalviolet
3. Alchohol
Gramnegatief: peptidoglycaan verdwijnt, buitenmembraan in losse stukken
4. Fuschine
Gramnegatief: buitenmembraan kleurt rood/roze
▪ De postulaten van Koch.
De postulaten van Koch is wetenschappelijk basis van de leer van infectieziekten.
Patiënt: hoe kun je bewijzen dat het een overdraagbare ziekte is:
1. Micro-organismen zijn geïsoleerd van een ziek of dood dier
2. a) De micro-organismen zijn gegroeid in pure cultuur
b) De micro-organismen zijn geïdentificeerd
3. Micro-organismen zijn geïnjecteerd in gezond laboratorium dier
4. Ziekte is geproduceerd in laboratorium dier
5. a) De micro-organismen zijn geïsoleerd van het laboratorium dier en gegroeid in pure cultuur
b) Micro-organismen zijn geïdentificeerd
