Literatuur samenvatting
1. Historische achtergrond
- Feodale stelsel= de koning (leenheer) gaf delen van het rijk aan de adel(leenmannen, vazallen).
Deze bestuurde dat gebied onder de naam van de koning en ze mochten zelf de opbrengst houden.
-boeren en burgers waren trouw aan de leenheren
- Ridderromans (Roelandslied ca 1200)
- Middeleeuwen waren theocentrisch (god als middelpunt)
- Steden beginnen te groeien
- Standenmaatschappij
- Memento Mori (gedenk te sterven)
- Er zijn 3 perioden in de middeleeuwen( vroege 500-1000, hoge 1000-1300, late 1300-1500)
-Geestelijk= religieus
-Wereldlijk= niet religieus
-3 standen (1e geestelijke, 2e adel, 3e burgerlijke)
2. beeldende kunst en muziek
-Romaanse stijl (ronde bogen, massieve muren, kleine vensters en zware steunberen)
-Gotische stijl (luchtig gebouwd, hoge spitse bogen, veel beeldhouwwerken en grote ramen)
-kerkmuziek in het gregoriaans
-Miniaturen= het zijn illustraties in boeken de naam komt van minium, rode verf)
-Fresco’s= afbeeldingen aangebracht met waterverf op een nog vochtige pleisterlaag.
3. literatuur en taal
-Enkel monniken konden schrijven, ze schreven in het Latijn
-Literatuur was er niet alleen om te lezen maar ook om te luisteren.
-De meeste literatuur kwam voor in de vorm van ridderromans en verhalen over het heilige leven
-Later in de middeleeuwen was literatuur ook bedoeld voor ‘normale’ burgers→ voorgedragen
poëzie op rijm→ mondeling doorgegeven en voorgedragen door jongleurs, minstrelen schreven deze
liederen
-Troubadours= de schrijvers van de teksten die de jongleurs, minstrelen rondbrachten
-Boeken werden overgeschreven met de hand, zo’n handschrift/codex van een monnik was prachtig.
Het werd vaak versiert met miniaturen en vooral de beginletters waren mooi versierd.
-Uitvinding van boekdrukkunst door Gutenberg in 1450
-Er werd Middelnederlands gesproken→ er was geen eenheidstaal (geen ABN)
-Volkstaal was “Diets” (diet=volk)
4. De ridderroman
1. Voorhoofse romans
- karelromans (stoere verhalen)
- niet hoffelijk
- vrouw is ondergeschikt
- ‘Wie is de sterkste?’
→ Karel en de Elegast
2. Hoofse romans
, -speelt zich af aan het hof van Koning Arthur
- liefde en adoratie tegenover vrouwen
- avonturen
- sprookjesachtig
5. Van den vos Reynaerde
- satire want spot met het bestuur van het land door De middeleeuwse adel wordt voorgesteld als
een dierengemeenschap met aan het hoofd de leeuw Nobel. Belangrijke vazallen zijn Bruun de beer,
Tibeert de kater en Grimbeert de das. De vazal Reinaert houdt zich niet aan aan de ridderlijke traditie,
want hij is een leugenaar, een rover en een moordenaar.
-Op het einde misbruikt Reinaert zelfs zijn eigen vader
6. Het lied in de Middeleeuwen
-Ballade= sprongsgewijs, gebeurtenis afgewisseld aan dialogen, ernstig en somber → Heer Halewijn
zong een liedekijn
-elegie/klaagzang= lyrisch gedicht waarin gevoelens van smart en wanhoop worden uitgesproken
→ Egidiuslied
Heer Halewijn zong een liedekijn= de prinses wordt verkracht, ze vermoord Heer Halewijn wanneer
zijn bovenkleed uit moest trekken omdat er anders bloed op zou komen, terwijl hij dit doet slaat de
prinses zijn hoofd eraf met een zwaard.
Egidiuslied= Egidius pleegt zelfmoord voor de ik-persoon, spiegelbeeld rijm in strofe 2 en 4
7. Het toneel
-Mariken van Nieumeghen= gaat over een meisje dat bezeten is door de duivel
-Moenen= eenogige duivel waardoor Mariken zich laat misleiden
12. literatuur en taal
-Puntdicht of epigram: Een gedicht van twee of vier regels met een geestige inhoud en verassend
slot.
-Aforisme of spreuk: Een korte krachtige zin waarin een levensles wordt beschreven.
-Essay: Een korte prozatekst tot max. tien bladzijde met de mening van de schrijver over een
onderwerp.
-Sonnet: Een lyrisch gedicht met twee kwatrijnen(4 regels, vormen samen het octaaf) en terzetten(3
regels vormen samen het sextet) volgens abba-abba- (een wending/volta) cdc-dcd. Een sonnet bevat
ook altijd 4 regels, 4 regels, 3 regels, 3 regels.
-De literatuur van de oudheid werd eerst vertaald, translatio, daarna nagemaakt, imitatio, het doel
was uiteindelijk de oude literatuur overtreffen, aemulatio. Soms verlatijnsten mensen hun naam
zodat het op het zou lijken alsof het uit het Latijn kwam. Tegelijkertijd wilde mensen Latijnse woorden
vervangen, purisme, en die vervangen door nieuw bedachte woorden, dit heet neologisme.
13. Gerbreand Adriaensz. Bredero
Gerbrand Adriaensz. Bredero was een trotse Amsterdammer die op 33 jarige leeftijd stierf. Er is niks
van zijn schilderkunst bewaard gebleven. Hij schreef vooral over Amsterdam en leefde in de tijd dat
1. Historische achtergrond
- Feodale stelsel= de koning (leenheer) gaf delen van het rijk aan de adel(leenmannen, vazallen).
Deze bestuurde dat gebied onder de naam van de koning en ze mochten zelf de opbrengst houden.
-boeren en burgers waren trouw aan de leenheren
- Ridderromans (Roelandslied ca 1200)
- Middeleeuwen waren theocentrisch (god als middelpunt)
- Steden beginnen te groeien
- Standenmaatschappij
- Memento Mori (gedenk te sterven)
- Er zijn 3 perioden in de middeleeuwen( vroege 500-1000, hoge 1000-1300, late 1300-1500)
-Geestelijk= religieus
-Wereldlijk= niet religieus
-3 standen (1e geestelijke, 2e adel, 3e burgerlijke)
2. beeldende kunst en muziek
-Romaanse stijl (ronde bogen, massieve muren, kleine vensters en zware steunberen)
-Gotische stijl (luchtig gebouwd, hoge spitse bogen, veel beeldhouwwerken en grote ramen)
-kerkmuziek in het gregoriaans
-Miniaturen= het zijn illustraties in boeken de naam komt van minium, rode verf)
-Fresco’s= afbeeldingen aangebracht met waterverf op een nog vochtige pleisterlaag.
3. literatuur en taal
-Enkel monniken konden schrijven, ze schreven in het Latijn
-Literatuur was er niet alleen om te lezen maar ook om te luisteren.
-De meeste literatuur kwam voor in de vorm van ridderromans en verhalen over het heilige leven
-Later in de middeleeuwen was literatuur ook bedoeld voor ‘normale’ burgers→ voorgedragen
poëzie op rijm→ mondeling doorgegeven en voorgedragen door jongleurs, minstrelen schreven deze
liederen
-Troubadours= de schrijvers van de teksten die de jongleurs, minstrelen rondbrachten
-Boeken werden overgeschreven met de hand, zo’n handschrift/codex van een monnik was prachtig.
Het werd vaak versiert met miniaturen en vooral de beginletters waren mooi versierd.
-Uitvinding van boekdrukkunst door Gutenberg in 1450
-Er werd Middelnederlands gesproken→ er was geen eenheidstaal (geen ABN)
-Volkstaal was “Diets” (diet=volk)
4. De ridderroman
1. Voorhoofse romans
- karelromans (stoere verhalen)
- niet hoffelijk
- vrouw is ondergeschikt
- ‘Wie is de sterkste?’
→ Karel en de Elegast
2. Hoofse romans
, -speelt zich af aan het hof van Koning Arthur
- liefde en adoratie tegenover vrouwen
- avonturen
- sprookjesachtig
5. Van den vos Reynaerde
- satire want spot met het bestuur van het land door De middeleeuwse adel wordt voorgesteld als
een dierengemeenschap met aan het hoofd de leeuw Nobel. Belangrijke vazallen zijn Bruun de beer,
Tibeert de kater en Grimbeert de das. De vazal Reinaert houdt zich niet aan aan de ridderlijke traditie,
want hij is een leugenaar, een rover en een moordenaar.
-Op het einde misbruikt Reinaert zelfs zijn eigen vader
6. Het lied in de Middeleeuwen
-Ballade= sprongsgewijs, gebeurtenis afgewisseld aan dialogen, ernstig en somber → Heer Halewijn
zong een liedekijn
-elegie/klaagzang= lyrisch gedicht waarin gevoelens van smart en wanhoop worden uitgesproken
→ Egidiuslied
Heer Halewijn zong een liedekijn= de prinses wordt verkracht, ze vermoord Heer Halewijn wanneer
zijn bovenkleed uit moest trekken omdat er anders bloed op zou komen, terwijl hij dit doet slaat de
prinses zijn hoofd eraf met een zwaard.
Egidiuslied= Egidius pleegt zelfmoord voor de ik-persoon, spiegelbeeld rijm in strofe 2 en 4
7. Het toneel
-Mariken van Nieumeghen= gaat over een meisje dat bezeten is door de duivel
-Moenen= eenogige duivel waardoor Mariken zich laat misleiden
12. literatuur en taal
-Puntdicht of epigram: Een gedicht van twee of vier regels met een geestige inhoud en verassend
slot.
-Aforisme of spreuk: Een korte krachtige zin waarin een levensles wordt beschreven.
-Essay: Een korte prozatekst tot max. tien bladzijde met de mening van de schrijver over een
onderwerp.
-Sonnet: Een lyrisch gedicht met twee kwatrijnen(4 regels, vormen samen het octaaf) en terzetten(3
regels vormen samen het sextet) volgens abba-abba- (een wending/volta) cdc-dcd. Een sonnet bevat
ook altijd 4 regels, 4 regels, 3 regels, 3 regels.
-De literatuur van de oudheid werd eerst vertaald, translatio, daarna nagemaakt, imitatio, het doel
was uiteindelijk de oude literatuur overtreffen, aemulatio. Soms verlatijnsten mensen hun naam
zodat het op het zou lijken alsof het uit het Latijn kwam. Tegelijkertijd wilde mensen Latijnse woorden
vervangen, purisme, en die vervangen door nieuw bedachte woorden, dit heet neologisme.
13. Gerbreand Adriaensz. Bredero
Gerbrand Adriaensz. Bredero was een trotse Amsterdammer die op 33 jarige leeftijd stierf. Er is niks
van zijn schilderkunst bewaard gebleven. Hij schreef vooral over Amsterdam en leefde in de tijd dat
