Samenvatting
IT in de Accountantspraktijk (IT)
B-Accountancy
Collegejaar: 2023-2024
,Samenvatting IT in de Accountantspraktijk | ACVH18IT1C | B-Accountancy
Inleiding
Voor deze samenvatting is gebruikgemaakt van de volgende literatuur:
• Artikel Jaarrekeningcontrole in het MKB: IT audit geïntegreerd in de controle-aanpak;
• Reader Literatuur IO IT in de Accountantspraktijk;
• IT B@sed: The Future Of (In) Control, Audit and Assurance (derde druk).
In de vierde collegeweek van semester 3A de veelzijdige accountant wordt voor het
studieonderdeel IT in de Accountantspraktijk (IT) een individuele toets afgenomen. Voor het
behalen van dit studieonderdeel is een voldoende op de individuele toets noodzakelijk. Deze
samenvatting behandeld de meest noodzakelijke theorie die voor de individuele toets van
belang zijn.
Op blackboard is een document opgenomen waarin precies staat opgenomen welke literatuur
van belang is voor de individuele toets. De informatie uit dit document zal hieronder
weergegeven worden.
De basis voor de individuele toets vormen:
1. Het rapport Jaarrekening controle in het mkb: IT audit geïntegreerd in de controle-
aanpak en de reader literatuur IT in de Accountantspraktijk. De belangrijke
hoofdstukken zijn hierna aangegeven. Dit rapport vormt de kern;
2. De paragrafen uit het boek IT B@sed zoals hierna aangegeven (2.2, 2.3, 3 en 9);
3. De sheets van de hoorcolleges;
4. De weekopdrachten. Deze zijn bedoeld om de stof concreet te maken. Op de
kennistoets kan bijvoorbeeld worden gevraagd om een concreet voorbeeld te geven.
Ook kan een vergelijkbare casus worden opgevoerd bij een vraag.
Belangrijkste theorie uit het document Jaarrekeningcontrole in het MKB:
• Inleiding;
• Opbouw;
• Hoofdstuk 1 Voorbereiding (paragraaf 1.1 tot en met 1.3);
Hoofdstuk 2 Risicoanalyse en planning (paragraaf 2.1 tot en met 2.3 en 2.5);
• Hoofdstuk 3 Interimcontrole (paragraaf 3.1 tot en met 3.3);
• Hoofdstuk 4 Eindejaarscontrole (paragraaf 4.1 en 4.2).
Deze samenvatting zal alle theorie bevatten die benodigd is om de individuele toets met een
voldoende te afsluiten. Daarbij is het van belang om aan te geven dat sommige theorie
uitgebreider in de samenvatting staat dan noodzakelijk is voor de toets (bijvoorbeeld bij de
Application Controls en de General IT Controls), maar wel noodzakelijk is om de
weekopdrachten te kunnen maken. Uiteindelijk biedt deze samenvatting dus ook
ondersteuning voor de gehele cursus.
2
,Samenvatting IT in de Accountantspraktijk | ACVH18IT1C | B-Accountancy
De belangrijkste onderwerpen voor de individuele toets zijn:
• De accountant & automatisering in de verschillende fasen van het controleproces;
• De accountant & general IT controls in de voorbereidingsfase;
• Het Internal Control Framework & het doel ervan;
• Het P6-model & het doel ervan;
• Application Controls en wanneer deze in kaart worden gebracht en getest;
• Inherente risico’s;
• Key-application controls.
Wanneer theorie uit de weekplanning niet wordt opgenomen in deze samenvatting, zal dit te
vinden zijn in de opmerkingen hieronder.
Veel succes met de voorbereiding voor de individuele toets!
Opmerkingen:
• Hoofdstuk 3 en 9 (uit het boek IT-B@sed) zijn niet meegenomen. Veel van de stof in
deze hoofdstukken komt overeen met wat in de IT-reader en het artikel staat.
3
,Samenvatting IT in de Accountantspraktijk | ACVH18IT1C | B-Accountancy
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Inleiding ............................................................................................................................ 5
1.1 IT-B@sed Audit ........................................................................................................................ 5
1.2 De relatie tussen de accountant en de IT-auditor................................................................... 5
1.3 Soorten IT omgevingen ........................................................................................................... 6
1.4 IT in het Controleproces .......................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2: Automated Controls & de Integrated Audit .................................................................... 8
2.1 Automated Controls ................................................................................................................ 8
2.2 Integrated Audit / ThinkCart ................................................................................................... 8
Hoofdstuk 3: Voorbereiding ................................................................................................................. 10
3.1 IT-omgeving op hoofdlijnen .................................................................................................. 10
3.2 Specifieke IT-aspecten bij de voorbereiding van de opdracht .............................................. 11
Hoofdstuk 4: Risicoanalyse en planning .............................................................................................. 13
4.1 Inzicht in de entiteiten haar omgeving, inclusief de IT-omgeving ........................................ 14
4.2 Internal Control Framework (ICF).......................................................................................... 19
4.3 Beheersingsmaatregelen ....................................................................................................... 20
4.4 Controleaanpak en planning ................................................................................................. 29
Hoofdstuk 5: Interimcontrole............................................................................................................... 31
5.1 Voorbereiding van de interimcontrole .................................................................................. 31
5.2 Uitvoeren systeemgerichte werkzaamheden gericht op key-controls ................................. 31
Hoofdstuk 6: Eindejaarscontrole .......................................................................................................... 35
6.1 Voorbereiding van de eindejaarscontrole ............................................................................. 35
4
, Samenvatting IT in de Accountantspraktijk | ACVH18IT1C | B-Accountancy
Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1 IT-B@sed Audit
Om een jaarrekening goed en efficiënt te kunnen controleren, is het belangrijk dat je de IT
omgeving van de klant zorgvuldig beoordeelt, de specifieke risico’s onderkent en het IT-
systeem gebruikt waar dat mogelijk en praktisch is. IT-B@sed Audit is de controleaanpak
waarbij de IT geïntegreerd is met de rest van de controle.
1.2 De relatie tussen de accountant en de IT-auditor
De werkzaamheden van de accountant en die van de IT-auditor (RE) worden vaak gezien als
gescheiden processen. Echter zijn de financial audit en IT audit onlosmakelijk met elkaar
verbonden, als de risicoanalyse daartoe aanleiding geeft. De accountant dient naar de IT van
de controlerende onderneming te kijken!
Zoals we weten bestaat de controle uit de volgende fasen (vak Audit & Assurance 1):
• Voorbereiding;
• Risicoanalyse en planning;
• Interimcontrole;
• Eindejaarscontrole;
• Afronding.
De werkzaamheden van de accountant bestaan uit gegevensgerichte controles (aanvullende
controlewerkzaamheden om te kunnen vertrouwen dat de jaarrekening klopt) en
systeemgerichte controles (het controleren van de AO/IB van de te controleren
onderneming).
Bij een risicogerichte controleaanpak analyseert de accountant het risico dat de jaarrekening
afwijkingen van materieel belang bevat. Hij stemt daar zijn aanpak op af, door systeem- en
gegevensgerichte werkzaamheden te plannen. In de risicoanalyse en planning stelt de
accountant via systeemgerichte werkzaamheden vast in welke mate hij gebruik kan maken
van maatregelen die de onderneming zelf heeft genomen om die afwijkingen te voorkomen
of te ontdekken. Afhankelijk van de uitkomst hiervan moet hij, door gegevensgerichte
werkzaamheden, voldoende aanvullende zekerheid krijgen over de kwaliteit van de
verantwoording.
Bij de analyse van het risico dat een verantwoording een afwijking van materieel belang bevat,
moet de accountant een brede invalshoek hanteren. Omdat IT een steeds grotere rol vervult
in de bedrijfsvoering en informatieverzorging, zal ook de aan IT-gerelateerde risico’s op een
afwijking van materieel belang in kaart moeten brengen.
Geheel handmatig uitgevoerde controles (manual controls) komen bijna niet meer voor. Wel
zien we handmatige controles nog terug als onderdeel van zogeheten ‘’computer dependent
5
IT in de Accountantspraktijk (IT)
B-Accountancy
Collegejaar: 2023-2024
,Samenvatting IT in de Accountantspraktijk | ACVH18IT1C | B-Accountancy
Inleiding
Voor deze samenvatting is gebruikgemaakt van de volgende literatuur:
• Artikel Jaarrekeningcontrole in het MKB: IT audit geïntegreerd in de controle-aanpak;
• Reader Literatuur IO IT in de Accountantspraktijk;
• IT B@sed: The Future Of (In) Control, Audit and Assurance (derde druk).
In de vierde collegeweek van semester 3A de veelzijdige accountant wordt voor het
studieonderdeel IT in de Accountantspraktijk (IT) een individuele toets afgenomen. Voor het
behalen van dit studieonderdeel is een voldoende op de individuele toets noodzakelijk. Deze
samenvatting behandeld de meest noodzakelijke theorie die voor de individuele toets van
belang zijn.
Op blackboard is een document opgenomen waarin precies staat opgenomen welke literatuur
van belang is voor de individuele toets. De informatie uit dit document zal hieronder
weergegeven worden.
De basis voor de individuele toets vormen:
1. Het rapport Jaarrekening controle in het mkb: IT audit geïntegreerd in de controle-
aanpak en de reader literatuur IT in de Accountantspraktijk. De belangrijke
hoofdstukken zijn hierna aangegeven. Dit rapport vormt de kern;
2. De paragrafen uit het boek IT B@sed zoals hierna aangegeven (2.2, 2.3, 3 en 9);
3. De sheets van de hoorcolleges;
4. De weekopdrachten. Deze zijn bedoeld om de stof concreet te maken. Op de
kennistoets kan bijvoorbeeld worden gevraagd om een concreet voorbeeld te geven.
Ook kan een vergelijkbare casus worden opgevoerd bij een vraag.
Belangrijkste theorie uit het document Jaarrekeningcontrole in het MKB:
• Inleiding;
• Opbouw;
• Hoofdstuk 1 Voorbereiding (paragraaf 1.1 tot en met 1.3);
Hoofdstuk 2 Risicoanalyse en planning (paragraaf 2.1 tot en met 2.3 en 2.5);
• Hoofdstuk 3 Interimcontrole (paragraaf 3.1 tot en met 3.3);
• Hoofdstuk 4 Eindejaarscontrole (paragraaf 4.1 en 4.2).
Deze samenvatting zal alle theorie bevatten die benodigd is om de individuele toets met een
voldoende te afsluiten. Daarbij is het van belang om aan te geven dat sommige theorie
uitgebreider in de samenvatting staat dan noodzakelijk is voor de toets (bijvoorbeeld bij de
Application Controls en de General IT Controls), maar wel noodzakelijk is om de
weekopdrachten te kunnen maken. Uiteindelijk biedt deze samenvatting dus ook
ondersteuning voor de gehele cursus.
2
,Samenvatting IT in de Accountantspraktijk | ACVH18IT1C | B-Accountancy
De belangrijkste onderwerpen voor de individuele toets zijn:
• De accountant & automatisering in de verschillende fasen van het controleproces;
• De accountant & general IT controls in de voorbereidingsfase;
• Het Internal Control Framework & het doel ervan;
• Het P6-model & het doel ervan;
• Application Controls en wanneer deze in kaart worden gebracht en getest;
• Inherente risico’s;
• Key-application controls.
Wanneer theorie uit de weekplanning niet wordt opgenomen in deze samenvatting, zal dit te
vinden zijn in de opmerkingen hieronder.
Veel succes met de voorbereiding voor de individuele toets!
Opmerkingen:
• Hoofdstuk 3 en 9 (uit het boek IT-B@sed) zijn niet meegenomen. Veel van de stof in
deze hoofdstukken komt overeen met wat in de IT-reader en het artikel staat.
3
,Samenvatting IT in de Accountantspraktijk | ACVH18IT1C | B-Accountancy
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Inleiding ............................................................................................................................ 5
1.1 IT-B@sed Audit ........................................................................................................................ 5
1.2 De relatie tussen de accountant en de IT-auditor................................................................... 5
1.3 Soorten IT omgevingen ........................................................................................................... 6
1.4 IT in het Controleproces .......................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2: Automated Controls & de Integrated Audit .................................................................... 8
2.1 Automated Controls ................................................................................................................ 8
2.2 Integrated Audit / ThinkCart ................................................................................................... 8
Hoofdstuk 3: Voorbereiding ................................................................................................................. 10
3.1 IT-omgeving op hoofdlijnen .................................................................................................. 10
3.2 Specifieke IT-aspecten bij de voorbereiding van de opdracht .............................................. 11
Hoofdstuk 4: Risicoanalyse en planning .............................................................................................. 13
4.1 Inzicht in de entiteiten haar omgeving, inclusief de IT-omgeving ........................................ 14
4.2 Internal Control Framework (ICF).......................................................................................... 19
4.3 Beheersingsmaatregelen ....................................................................................................... 20
4.4 Controleaanpak en planning ................................................................................................. 29
Hoofdstuk 5: Interimcontrole............................................................................................................... 31
5.1 Voorbereiding van de interimcontrole .................................................................................. 31
5.2 Uitvoeren systeemgerichte werkzaamheden gericht op key-controls ................................. 31
Hoofdstuk 6: Eindejaarscontrole .......................................................................................................... 35
6.1 Voorbereiding van de eindejaarscontrole ............................................................................. 35
4
, Samenvatting IT in de Accountantspraktijk | ACVH18IT1C | B-Accountancy
Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1 IT-B@sed Audit
Om een jaarrekening goed en efficiënt te kunnen controleren, is het belangrijk dat je de IT
omgeving van de klant zorgvuldig beoordeelt, de specifieke risico’s onderkent en het IT-
systeem gebruikt waar dat mogelijk en praktisch is. IT-B@sed Audit is de controleaanpak
waarbij de IT geïntegreerd is met de rest van de controle.
1.2 De relatie tussen de accountant en de IT-auditor
De werkzaamheden van de accountant en die van de IT-auditor (RE) worden vaak gezien als
gescheiden processen. Echter zijn de financial audit en IT audit onlosmakelijk met elkaar
verbonden, als de risicoanalyse daartoe aanleiding geeft. De accountant dient naar de IT van
de controlerende onderneming te kijken!
Zoals we weten bestaat de controle uit de volgende fasen (vak Audit & Assurance 1):
• Voorbereiding;
• Risicoanalyse en planning;
• Interimcontrole;
• Eindejaarscontrole;
• Afronding.
De werkzaamheden van de accountant bestaan uit gegevensgerichte controles (aanvullende
controlewerkzaamheden om te kunnen vertrouwen dat de jaarrekening klopt) en
systeemgerichte controles (het controleren van de AO/IB van de te controleren
onderneming).
Bij een risicogerichte controleaanpak analyseert de accountant het risico dat de jaarrekening
afwijkingen van materieel belang bevat. Hij stemt daar zijn aanpak op af, door systeem- en
gegevensgerichte werkzaamheden te plannen. In de risicoanalyse en planning stelt de
accountant via systeemgerichte werkzaamheden vast in welke mate hij gebruik kan maken
van maatregelen die de onderneming zelf heeft genomen om die afwijkingen te voorkomen
of te ontdekken. Afhankelijk van de uitkomst hiervan moet hij, door gegevensgerichte
werkzaamheden, voldoende aanvullende zekerheid krijgen over de kwaliteit van de
verantwoording.
Bij de analyse van het risico dat een verantwoording een afwijking van materieel belang bevat,
moet de accountant een brede invalshoek hanteren. Omdat IT een steeds grotere rol vervult
in de bedrijfsvoering en informatieverzorging, zal ook de aan IT-gerelateerde risico’s op een
afwijking van materieel belang in kaart moeten brengen.
Geheel handmatig uitgevoerde controles (manual controls) komen bijna niet meer voor. Wel
zien we handmatige controles nog terug als onderdeel van zogeheten ‘’computer dependent
5
