GEZONDHEIDSPROMOTIE
Samenvatting 22-23
Marie Van Pelt
[E-mailadres]
,
,INHOUDSOPGAVE
1. Situering en begripsafbakening gezondheidspromotie ........................................................................................5
1.1. Situering ............................................................................................................................................................ 5
1.2. Ontstaan ............................................................................................................................................................ 5
1.3. Doelen, middelen en begrippen ......................................................................................................................... 5
1.4. De principes van gezondheidspromotie ............................................................................................................ 6
1.4.1. Holisitisch ...................................................................................................................................................... 6
1.4.2. Multidisciplinair ............................................................................................................................................ 6
1.4.3. Participatief ................................................................................................................................................... 6
1.4.4. Emancipatorisch............................................................................................................................................ 6
1.4.5. Rechtvaardig ................................................................................................................................................. 6
1.4.6. Evidence-based ............................................................................................................................................. 6
1.5. Actieterreinen gezondheidspromotie ................................................................................................................ 6
1.5.1. Ontwikkelen van persoonlijke kennis, waarden en vaardigheden ............................................................... 1
1.5.2. Creëren van een ondersteunende omgeving ............................................................................................... 1
1.5.3. Versterken van gemeenschapsactiviteiten ................................................................................................... 1
1.5.4. Gezond (overheids)beleid ............................................................................................................................. 1
1.5.5. Heroriënteren van gezondheidsvoorzieningen............................................................................................. 1
1.6. Benaderingen gezondheidspromotie................................................................................................................. 1
1.7. Begripsafbakening............................................................................................................................................. 2
1.7.1. Gezondheidseducatie ................................................................................................................................... 2
1.7.2. Gezondheidspromotie .................................................................................................................................. 3
1.7.3. Ziektepreventie ............................................................................................................................................. 3
1.7.4. Sociale marketing .......................................................................................................................................... 4
1.8. Strategieën voor gezondheidspromotie ............................................................................................................ 5
1.8.1. Doelgroep ..................................................................................................................................................... 5
1.8.2. Invalshoek ..................................................................................................................................................... 6
2. Beleid en organisatie in Vlaanderen ....................................................................................................................7
2.1. Het Vlaams Beleidsmatig Kader: wat voorafging ............................................................................................. 7
2.2. Doelstellingen en facettenbeleid ....................................................................................................................... 7
2.2.1. De Vlaamse gezondheidsdoelstellingen ....................................................................................................... 7
2.2.2. Gezondheidsconferentie ............................................................................................................................... 8
2.2.3. Partners......................................................................................................................................................... 8
3. Ethiek rond gezondheidspromotie ......................................................................................................................1
3.1. Ethische principes .............................................................................................................................................. 1
3.1.1. Algemene visie ethische code ....................................................................................................................... 1
3.1.2. Toepassingsdomeinen .................................................................................................................................. 2
3.1.3. Ethische toetsingsprincipes .......................................................................................................................... 2
, 4. In kaart brengen van determinanten via het gedragswiel ...................................................................................4
4.1. Inleiding ............................................................................................................................................................. 4
4.2. Gedragsdeterminanten ..................................................................................................................................... 5
4.2.1. Voorwaarde 1: competenties ....................................................................................................................... 6
4.2.2. Voorwaarde 2: drijfveren .............................................................................................................................. 7
4.2.3. Voorwaarde 3: context ................................................................................................................................. 8
5. Gezondheidsmatrix als beleidsinstrument ........................................................................................................ 10
5.1. Algemeen ........................................................................................................................................................ 10
5.2. Strategieën (de rijen in de matrix) ................................................................................................................... 10
5.2.1. Educatie ...................................................................................................................................................... 10
5.2.2. Omgevingsinterventies ............................................................................................................................... 10
5.2.3. Afspraken en regels .................................................................................................................................... 10
5.2.4. Zorg en begeleiding..................................................................................................................................... 10
5.3. Niveaus (de kolommen in de matrix) ............................................................................................................... 11
5.3.1. Individu, prioriteire/risicogroepen.............................................................................................................. 11
5.3.2. Functioneel/geografisch afgebakende groepen ......................................................................................... 11
5.3.3. Volledige einddoelgroep en haar leefomgeving binnen de setting ............................................................ 11
5.3.4. Fysieke en sociale omgeving buiten de setting ........................................................................................... 11
6. Nudging ............................................................................................................................................................. 12
6.1. Kenmerken van een nudge .............................................................................................................................. 12
6.2. Nudges in de omgeving en in communicatie ................................................................................................... 12
6.3. Wanneer nudges inzetten?.............................................................................................................................. 12
6.4. Voor- en nadelen van nudges .......................................................................................................................... 12
6.5. Nudging binnen de gezondheidsmatrix ........................................................................................................... 13
6.6. Soorten nudges en waarop ze inspelen ........................................................................................................... 13
7. Evidence-based werken binnen gezondheidspromotie ..................................................................................... 15
7.1. Wetenschappelijke artikels ............................................................................................................................. 15
7.1.1. Opbouw wetenschappelijk artikel .............................................................................................................. 15
7.2. Gezondheidsinformatie: kaf van koren scheiden ............................................................................................ 17
7.2.1. Check de HON-code .................................................................................................................................... 17
7.2.2. Google ook de website ............................................................................................................................... 17
7.2.3. Bekijk de datum .......................................................................................................................................... 17
7.2.4. Het is wellicht geen kanker ......................................................................................................................... 17
7.2.5. Verwar oorzaak niet met gevolg ................................................................................................................. 17
7.2.6. Let op met fora ........................................................................................................................................... 17
7.2.7. Blijf vooral wel googelen ............................................................................................................................. 18
Samenvatting 22-23
Marie Van Pelt
[E-mailadres]
,
,INHOUDSOPGAVE
1. Situering en begripsafbakening gezondheidspromotie ........................................................................................5
1.1. Situering ............................................................................................................................................................ 5
1.2. Ontstaan ............................................................................................................................................................ 5
1.3. Doelen, middelen en begrippen ......................................................................................................................... 5
1.4. De principes van gezondheidspromotie ............................................................................................................ 6
1.4.1. Holisitisch ...................................................................................................................................................... 6
1.4.2. Multidisciplinair ............................................................................................................................................ 6
1.4.3. Participatief ................................................................................................................................................... 6
1.4.4. Emancipatorisch............................................................................................................................................ 6
1.4.5. Rechtvaardig ................................................................................................................................................. 6
1.4.6. Evidence-based ............................................................................................................................................. 6
1.5. Actieterreinen gezondheidspromotie ................................................................................................................ 6
1.5.1. Ontwikkelen van persoonlijke kennis, waarden en vaardigheden ............................................................... 1
1.5.2. Creëren van een ondersteunende omgeving ............................................................................................... 1
1.5.3. Versterken van gemeenschapsactiviteiten ................................................................................................... 1
1.5.4. Gezond (overheids)beleid ............................................................................................................................. 1
1.5.5. Heroriënteren van gezondheidsvoorzieningen............................................................................................. 1
1.6. Benaderingen gezondheidspromotie................................................................................................................. 1
1.7. Begripsafbakening............................................................................................................................................. 2
1.7.1. Gezondheidseducatie ................................................................................................................................... 2
1.7.2. Gezondheidspromotie .................................................................................................................................. 3
1.7.3. Ziektepreventie ............................................................................................................................................. 3
1.7.4. Sociale marketing .......................................................................................................................................... 4
1.8. Strategieën voor gezondheidspromotie ............................................................................................................ 5
1.8.1. Doelgroep ..................................................................................................................................................... 5
1.8.2. Invalshoek ..................................................................................................................................................... 6
2. Beleid en organisatie in Vlaanderen ....................................................................................................................7
2.1. Het Vlaams Beleidsmatig Kader: wat voorafging ............................................................................................. 7
2.2. Doelstellingen en facettenbeleid ....................................................................................................................... 7
2.2.1. De Vlaamse gezondheidsdoelstellingen ....................................................................................................... 7
2.2.2. Gezondheidsconferentie ............................................................................................................................... 8
2.2.3. Partners......................................................................................................................................................... 8
3. Ethiek rond gezondheidspromotie ......................................................................................................................1
3.1. Ethische principes .............................................................................................................................................. 1
3.1.1. Algemene visie ethische code ....................................................................................................................... 1
3.1.2. Toepassingsdomeinen .................................................................................................................................. 2
3.1.3. Ethische toetsingsprincipes .......................................................................................................................... 2
, 4. In kaart brengen van determinanten via het gedragswiel ...................................................................................4
4.1. Inleiding ............................................................................................................................................................. 4
4.2. Gedragsdeterminanten ..................................................................................................................................... 5
4.2.1. Voorwaarde 1: competenties ....................................................................................................................... 6
4.2.2. Voorwaarde 2: drijfveren .............................................................................................................................. 7
4.2.3. Voorwaarde 3: context ................................................................................................................................. 8
5. Gezondheidsmatrix als beleidsinstrument ........................................................................................................ 10
5.1. Algemeen ........................................................................................................................................................ 10
5.2. Strategieën (de rijen in de matrix) ................................................................................................................... 10
5.2.1. Educatie ...................................................................................................................................................... 10
5.2.2. Omgevingsinterventies ............................................................................................................................... 10
5.2.3. Afspraken en regels .................................................................................................................................... 10
5.2.4. Zorg en begeleiding..................................................................................................................................... 10
5.3. Niveaus (de kolommen in de matrix) ............................................................................................................... 11
5.3.1. Individu, prioriteire/risicogroepen.............................................................................................................. 11
5.3.2. Functioneel/geografisch afgebakende groepen ......................................................................................... 11
5.3.3. Volledige einddoelgroep en haar leefomgeving binnen de setting ............................................................ 11
5.3.4. Fysieke en sociale omgeving buiten de setting ........................................................................................... 11
6. Nudging ............................................................................................................................................................. 12
6.1. Kenmerken van een nudge .............................................................................................................................. 12
6.2. Nudges in de omgeving en in communicatie ................................................................................................... 12
6.3. Wanneer nudges inzetten?.............................................................................................................................. 12
6.4. Voor- en nadelen van nudges .......................................................................................................................... 12
6.5. Nudging binnen de gezondheidsmatrix ........................................................................................................... 13
6.6. Soorten nudges en waarop ze inspelen ........................................................................................................... 13
7. Evidence-based werken binnen gezondheidspromotie ..................................................................................... 15
7.1. Wetenschappelijke artikels ............................................................................................................................. 15
7.1.1. Opbouw wetenschappelijk artikel .............................................................................................................. 15
7.2. Gezondheidsinformatie: kaf van koren scheiden ............................................................................................ 17
7.2.1. Check de HON-code .................................................................................................................................... 17
7.2.2. Google ook de website ............................................................................................................................... 17
7.2.3. Bekijk de datum .......................................................................................................................................... 17
7.2.4. Het is wellicht geen kanker ......................................................................................................................... 17
7.2.5. Verwar oorzaak niet met gevolg ................................................................................................................. 17
7.2.6. Let op met fora ........................................................................................................................................... 17
7.2.7. Blijf vooral wel googelen ............................................................................................................................. 18