2025-2026
RECHTSSOCIOLOGIE
HOOFDSTUK 1: WAT IS RECHTSSOCIOLOGIE?
WAAROVER GAAT RECHTSSOCIOLOGIE?
De kernvraag is:
Hoe werkt het recht in de samenleving in de praktijk?
Daarom wordt rechtssociologie vaak samengevat als:
• Law in action → hoe regels effectief functioneren, hoe mensen ze ervaren en
toepassen.
Ter vergelijking:
• Rechtswetenschap = law in books → wat zegt de wet, hoe moet die juridisch
correct worden toegepast?
2. Verschil tussen rechtssociologie en rechtswetenschap
Methode
Rechtssociologie Rechtswetenschap
Empirische methode Doctrinaire methode
Gebaseerd op feiten uit de Gebaseerd op wetten, rechtspraak en
werkelijkheid rechtsleer
Rechtssociologie onderzoekt, rechtswetenschap interpreteert en past toe.
Perspectief
Rechtssociologie Rechtswetenschap
Extern perspectief Intern perspectief
Onderzoeker kijkt van buitenaf Jurist denkt als deelnemer aan het rechtssysteem
De rechtswetenschapper werkt binnen het recht,
de rechtssocioloog bestudeert het recht als sociaal fenomeen.
3. Wat betekent “methode”?
Definitie:
, 2025-2026
Methode = relevante feiten selecteren en toepassen onder een regel
Maar hoe je dat doet, verschilt per discipline. (rechts- wetenschap en sociologie)
De doctrinaire methode (rechtswetenschap)
Wat is de doctrinaire methode in één zin?
Je vertrekt van een concrete situatie en zoekt uit wat het recht daarover zegt en
hoe het moet worden toegepast.
Niet: wat mensen vinden, maar: wat juridisch juist is.
Stap 1 – Feiten verzamelen
“Wat is er gebeurd?”
Maar: niet alle feiten, alleen de juridisch relevante.
Voorbeeld
Stel:
Een werkgever ontslaat een werknemer per sms.
Je noteert niet:
• dat het regende
• dat de werknemer boos was
Je noteert wel:
• wie? werkgever – werknemer
• hoe? ontslag per sms
• wanneer?
• was er een arbeidsovereenkomst?
Juristen filteren de werkelijkheid.
Stap 2 – De juiste rechtsregel zoeken
“Welke regel is hierop van toepassing?”
Je gaat zoeken in:
• wetgeving
• rechtspraak
, 2025-2026
• rechtsleer
Voorbeeld
Je zoekt:
• Arbeidsovereenkomstenwet
• Rechtspraak over ontslagvormen
• Commentaar van auteurs
Dit is typisch juridisch werk.
Stap 3 – Open normen interpreteren
Sommige regels zijn vaag geformuleerd.
Voorbeelden:
• “redelijkheid”
• “goede trouw”
• “zorgvuldigheid”
• “kennelijk onredelijk”
De wet zegt dus niet exact wat dat betekent.
Jij moet dat juridisch interpreteren:
• grammaticaal
• systematisch
• teleologisch
• via rechtspraak
Voorbeeld
Is ontslag per sms:
• strijdig met “goede trouw”?
• “kennelijk onredelijk”?
Dat beslis je juridisch, niet op gevoel.
Stap 4 – Geldigheid van de norm controleren
, 2025-2026
“Mag ik deze regel wel gebruiken?”
Je checkt:
• is de wet nog van kracht?
• is ze niet vernietigd?
• is ze niet strijdig met hogere normen (bv. grondwet, EVRM)?
Je werkt in een hiërarchie van normen.
Stap 5 – Botsing van grondrechten?
Soms botsen rechten.
Voorbeeld
• vrijheid van meningsuiting
vs
• recht op privacy
Dan kan je niet zomaar één kiezen.
Je moet:
• afwegen
• proportionaliteit toepassen
• kijken wat rechtspraak zegt
Dit is typisch doctrinair redeneren.
Stap 6 – Gebreken in de regel?
Soms merk je als jurist:
“Deze regel werkt slecht of is onduidelijk.”
Dan mag je (zeker in academische context):
• kritiek geven
• voorstellen doen
• zeggen hoe het recht beter zou moeten zijn
Nog altijd binnen het juridische kader.
RECHTSSOCIOLOGIE
HOOFDSTUK 1: WAT IS RECHTSSOCIOLOGIE?
WAAROVER GAAT RECHTSSOCIOLOGIE?
De kernvraag is:
Hoe werkt het recht in de samenleving in de praktijk?
Daarom wordt rechtssociologie vaak samengevat als:
• Law in action → hoe regels effectief functioneren, hoe mensen ze ervaren en
toepassen.
Ter vergelijking:
• Rechtswetenschap = law in books → wat zegt de wet, hoe moet die juridisch
correct worden toegepast?
2. Verschil tussen rechtssociologie en rechtswetenschap
Methode
Rechtssociologie Rechtswetenschap
Empirische methode Doctrinaire methode
Gebaseerd op feiten uit de Gebaseerd op wetten, rechtspraak en
werkelijkheid rechtsleer
Rechtssociologie onderzoekt, rechtswetenschap interpreteert en past toe.
Perspectief
Rechtssociologie Rechtswetenschap
Extern perspectief Intern perspectief
Onderzoeker kijkt van buitenaf Jurist denkt als deelnemer aan het rechtssysteem
De rechtswetenschapper werkt binnen het recht,
de rechtssocioloog bestudeert het recht als sociaal fenomeen.
3. Wat betekent “methode”?
Definitie:
, 2025-2026
Methode = relevante feiten selecteren en toepassen onder een regel
Maar hoe je dat doet, verschilt per discipline. (rechts- wetenschap en sociologie)
De doctrinaire methode (rechtswetenschap)
Wat is de doctrinaire methode in één zin?
Je vertrekt van een concrete situatie en zoekt uit wat het recht daarover zegt en
hoe het moet worden toegepast.
Niet: wat mensen vinden, maar: wat juridisch juist is.
Stap 1 – Feiten verzamelen
“Wat is er gebeurd?”
Maar: niet alle feiten, alleen de juridisch relevante.
Voorbeeld
Stel:
Een werkgever ontslaat een werknemer per sms.
Je noteert niet:
• dat het regende
• dat de werknemer boos was
Je noteert wel:
• wie? werkgever – werknemer
• hoe? ontslag per sms
• wanneer?
• was er een arbeidsovereenkomst?
Juristen filteren de werkelijkheid.
Stap 2 – De juiste rechtsregel zoeken
“Welke regel is hierop van toepassing?”
Je gaat zoeken in:
• wetgeving
• rechtspraak
, 2025-2026
• rechtsleer
Voorbeeld
Je zoekt:
• Arbeidsovereenkomstenwet
• Rechtspraak over ontslagvormen
• Commentaar van auteurs
Dit is typisch juridisch werk.
Stap 3 – Open normen interpreteren
Sommige regels zijn vaag geformuleerd.
Voorbeelden:
• “redelijkheid”
• “goede trouw”
• “zorgvuldigheid”
• “kennelijk onredelijk”
De wet zegt dus niet exact wat dat betekent.
Jij moet dat juridisch interpreteren:
• grammaticaal
• systematisch
• teleologisch
• via rechtspraak
Voorbeeld
Is ontslag per sms:
• strijdig met “goede trouw”?
• “kennelijk onredelijk”?
Dat beslis je juridisch, niet op gevoel.
Stap 4 – Geldigheid van de norm controleren
, 2025-2026
“Mag ik deze regel wel gebruiken?”
Je checkt:
• is de wet nog van kracht?
• is ze niet vernietigd?
• is ze niet strijdig met hogere normen (bv. grondwet, EVRM)?
Je werkt in een hiërarchie van normen.
Stap 5 – Botsing van grondrechten?
Soms botsen rechten.
Voorbeeld
• vrijheid van meningsuiting
vs
• recht op privacy
Dan kan je niet zomaar één kiezen.
Je moet:
• afwegen
• proportionaliteit toepassen
• kijken wat rechtspraak zegt
Dit is typisch doctrinair redeneren.
Stap 6 – Gebreken in de regel?
Soms merk je als jurist:
“Deze regel werkt slecht of is onduidelijk.”
Dan mag je (zeker in academische context):
• kritiek geven
• voorstellen doen
• zeggen hoe het recht beter zou moeten zijn
Nog altijd binnen het juridische kader.
