Psychologie
Inhoudsopgave
Introductie en onderzoeksmethoden ................................................................................................................ 5
Definitie van (sociale) psychologie en relatie tot andere disciplines ............................................................... 5
Geschiedenis van de psychologie .............................................................................................................. 5
Sociale psychologie................................................................................................................................... 7
Onderzoeksmethoden in sociale psychologie ................................................................................................ 9
Ideeën ontwikkelen .................................................................................................................................. 9
Ideeën verfijnen ....................................................................................................................................... 9
Ideeën testen ......................................................................................................................................... 12
Ethiek en waarden.................................................................................................................................. 15
Conditionering en leren.................................................................................................................................. 16
Klassieke conditionering ............................................................................................................................. 16
Operante/instrumentele conditionering ..................................................................................................... 17
Thorndike & Skinner ............................................................................................................................... 17
Observerend leren of sociaal leren (Albert Bandura en Bobo doll) ............................................................... 19
Sociale zelf ..................................................................................................................................................... 20
Ontstaan van sociale zelf ............................................................................................................................ 20
Relationele invulling obv context-informatie, in relaties tot anderen ....................................................... 21
Relationele invulling van het zelf bij narcisme ......................................................................................... 21
Zelfschema’s .......................................................................................................................................... 23
Zelfregulatie ........................................................................................................................................... 23
Zelfconcept................................................................................................................................................. 25
Zelfwaardering ........................................................................................................................................... 27
4 methoden om ons zelfwaardering te verhogen: ................................................................................... 28
Zelfpresentatie ........................................................................................................................................... 29
Sociale perceptie ............................................................................................................................................ 32
Observatie (eerste indruk) .......................................................................................................................... 32
Attributie.................................................................................................................................................... 32
Attributietheorieën ................................................................................................................................ 33
Attributievertekening ............................................................................................................................. 36
Integratie.................................................................................................................................................... 37
Comfirmatievertekening ............................................................................................................................. 38
Sociale beïnvloeding ...................................................................................................................................... 40
Automatische sociale invloed...................................................................................................................... 40
Conformiteit ............................................................................................................................................... 40
Experiment van Sherif – autokinethisch effect ........................................................................................ 41
Asch conformiteitsexperiment................................................................................................................ 41
Inwilligen / instemmen ............................................................................................................................... 45
, Gehoorzaamheid ........................................................................................................................................ 46
Milgram’s experiment met elektroshocks (1963) .................................................................................... 46
Duurzaamheid ................................................................................................................................................ 48
Spillover / transfer ...................................................................................................................................... 49
Psychologische afstand ............................................................................................................................... 49
Eigenbelang vs belang van gemeenschap (4 sociale dilemma’s) ................................................................... 49
Anderen helpen ............................................................................................................................................. 52
Waarom helpen we (niet)? ......................................................................................................................... 52
Situationele factoren: in welke omstandigheden helpen we (niet)? ............................................................. 54
Het omstandereffect / bystander effect .................................................................................................. 54
Toepassing bystander effectenmodel op duurzaamheid.......................................................................... 55
Individuele factoren: altruïstische persoonlijkheid ...................................................................................... 56
Attitudes ........................................................................................................................................................ 58
Overreding door communicatie .................................................................................................................. 59
De bron (VSICAP) .................................................................................................................................... 60
De boodschap ........................................................................................................................................ 61
Het publiek (welke boodschappen hebben op welk publiek een max effect?) .......................................... 62
Overreding door eigen gedrag: cognitieve dissonantie ................................................................................ 62
Agressie.......................................................................................................................................................... 65
Casus1: Leidt blootstelling aan gewelddadige media tot meer agressie?...................................................... 65
Casus 2: Intrafamiliale en intergenerationele agressie ................................................................................. 68
Intergenerationeel geweld negatieve cyclus ....................................................................................... 69
Casus 3: Relatie tussen agressie en kansarmoede........................................................................................ 69
Discriminatie en multiculturele samenleving ................................................................................................. 70
Diversiteit ................................................................................................................................................... 70
(Hyper)segregatie ................................................................................................................................... 71
Interetnisch contact.................................................................................................................................... 71
Contacthypothese .................................................................................................................................. 72
Cognitieve en affectieve gevolgen........................................................................................................... 72
Diversiteit en contact ............................................................................................................................. 73
Problemen met interetnisch contact ........................................................................................................... 73
Na het contact........................................................................................................................................ 74
Multiculturalisme ................................................................................................................................... 75
Puzzelklas en affirmatieve actie .................................................................................................................. 75
Positieve actie: harde en zachte maatregelen ......................................................................................... 75
Effecten van goedbedoelde maatregelen, media, en wetten & regels.......................................................... 76
Politieke psychologie ..................................................................................................................................... 78
Politieke kennis en attitudes ....................................................................................................................... 78
Media en agendasetting ......................................................................................................................... 78
De organisatie van politieke attitudes in het publiek ............................................................................... 78
Partij-identificatie ................................................................................................................................... 80
Ideologische attitudes................................................................................................................................. 80
, De klassieke studies................................................................................................................................ 80
Latere perspectieven op autoritarisme ................................................................................................... 81
Sociale Dominantie Oriëntatie (SDO) ...................................................................................................... 83
Een integratief model ............................................................................................................................. 83
Systeem Justificatie ................................................................................................................................ 84
Voorspellers van (radicaal) stemgedrag....................................................................................................... 85
Polarisatie .............................................................................................................................................. 85
Het catastrofemodel............................................................................................................................... 86
Tegenevidentie en alternatief model ...................................................................................................... 86
De pandemie van wantrouwen ................................................................................................................... 87
De rol van cynisme en vooroordelen ....................................................................................................... 87
Links vs. rechts: gelijkenissen en verschillen ............................................................................................ 89
Gevolgen en mogelijke oplossingen ........................................................................................................ 89
Groepen ......................................................................................................................................................... 91
Waarom groepen vormen? ......................................................................................................................... 91
Kenmerken van een groep .......................................................................................................................... 92
Leiderschap en macht ................................................................................................................................. 94
, 4
Inhoudsopgave
Introductie en onderzoeksmethoden ................................................................................................................ 5
Definitie van (sociale) psychologie en relatie tot andere disciplines ............................................................... 5
Geschiedenis van de psychologie .............................................................................................................. 5
Sociale psychologie................................................................................................................................... 7
Onderzoeksmethoden in sociale psychologie ................................................................................................ 9
Ideeën ontwikkelen .................................................................................................................................. 9
Ideeën verfijnen ....................................................................................................................................... 9
Ideeën testen ......................................................................................................................................... 12
Ethiek en waarden.................................................................................................................................. 15
Conditionering en leren.................................................................................................................................. 16
Klassieke conditionering ............................................................................................................................. 16
Operante/instrumentele conditionering ..................................................................................................... 17
Thorndike & Skinner ............................................................................................................................... 17
Observerend leren of sociaal leren (Albert Bandura en Bobo doll) ............................................................... 19
Sociale zelf ..................................................................................................................................................... 20
Ontstaan van sociale zelf ............................................................................................................................ 20
Relationele invulling obv context-informatie, in relaties tot anderen ....................................................... 21
Relationele invulling van het zelf bij narcisme ......................................................................................... 21
Zelfschema’s .......................................................................................................................................... 23
Zelfregulatie ........................................................................................................................................... 23
Zelfconcept................................................................................................................................................. 25
Zelfwaardering ........................................................................................................................................... 27
4 methoden om ons zelfwaardering te verhogen: ................................................................................... 28
Zelfpresentatie ........................................................................................................................................... 29
Sociale perceptie ............................................................................................................................................ 32
Observatie (eerste indruk) .......................................................................................................................... 32
Attributie.................................................................................................................................................... 32
Attributietheorieën ................................................................................................................................ 33
Attributievertekening ............................................................................................................................. 36
Integratie.................................................................................................................................................... 37
Comfirmatievertekening ............................................................................................................................. 38
Sociale beïnvloeding ...................................................................................................................................... 40
Automatische sociale invloed...................................................................................................................... 40
Conformiteit ............................................................................................................................................... 40
Experiment van Sherif – autokinethisch effect ........................................................................................ 41
Asch conformiteitsexperiment................................................................................................................ 41
Inwilligen / instemmen ............................................................................................................................... 45
, Gehoorzaamheid ........................................................................................................................................ 46
Milgram’s experiment met elektroshocks (1963) .................................................................................... 46
Duurzaamheid ................................................................................................................................................ 48
Spillover / transfer ...................................................................................................................................... 49
Psychologische afstand ............................................................................................................................... 49
Eigenbelang vs belang van gemeenschap (4 sociale dilemma’s) ................................................................... 49
Anderen helpen ............................................................................................................................................. 52
Waarom helpen we (niet)? ......................................................................................................................... 52
Situationele factoren: in welke omstandigheden helpen we (niet)? ............................................................. 54
Het omstandereffect / bystander effect .................................................................................................. 54
Toepassing bystander effectenmodel op duurzaamheid.......................................................................... 55
Individuele factoren: altruïstische persoonlijkheid ...................................................................................... 56
Attitudes ........................................................................................................................................................ 58
Overreding door communicatie .................................................................................................................. 59
De bron (VSICAP) .................................................................................................................................... 60
De boodschap ........................................................................................................................................ 61
Het publiek (welke boodschappen hebben op welk publiek een max effect?) .......................................... 62
Overreding door eigen gedrag: cognitieve dissonantie ................................................................................ 62
Agressie.......................................................................................................................................................... 65
Casus1: Leidt blootstelling aan gewelddadige media tot meer agressie?...................................................... 65
Casus 2: Intrafamiliale en intergenerationele agressie ................................................................................. 68
Intergenerationeel geweld negatieve cyclus ....................................................................................... 69
Casus 3: Relatie tussen agressie en kansarmoede........................................................................................ 69
Discriminatie en multiculturele samenleving ................................................................................................. 70
Diversiteit ................................................................................................................................................... 70
(Hyper)segregatie ................................................................................................................................... 71
Interetnisch contact.................................................................................................................................... 71
Contacthypothese .................................................................................................................................. 72
Cognitieve en affectieve gevolgen........................................................................................................... 72
Diversiteit en contact ............................................................................................................................. 73
Problemen met interetnisch contact ........................................................................................................... 73
Na het contact........................................................................................................................................ 74
Multiculturalisme ................................................................................................................................... 75
Puzzelklas en affirmatieve actie .................................................................................................................. 75
Positieve actie: harde en zachte maatregelen ......................................................................................... 75
Effecten van goedbedoelde maatregelen, media, en wetten & regels.......................................................... 76
Politieke psychologie ..................................................................................................................................... 78
Politieke kennis en attitudes ....................................................................................................................... 78
Media en agendasetting ......................................................................................................................... 78
De organisatie van politieke attitudes in het publiek ............................................................................... 78
Partij-identificatie ................................................................................................................................... 80
Ideologische attitudes................................................................................................................................. 80
, De klassieke studies................................................................................................................................ 80
Latere perspectieven op autoritarisme ................................................................................................... 81
Sociale Dominantie Oriëntatie (SDO) ...................................................................................................... 83
Een integratief model ............................................................................................................................. 83
Systeem Justificatie ................................................................................................................................ 84
Voorspellers van (radicaal) stemgedrag....................................................................................................... 85
Polarisatie .............................................................................................................................................. 85
Het catastrofemodel............................................................................................................................... 86
Tegenevidentie en alternatief model ...................................................................................................... 86
De pandemie van wantrouwen ................................................................................................................... 87
De rol van cynisme en vooroordelen ....................................................................................................... 87
Links vs. rechts: gelijkenissen en verschillen ............................................................................................ 89
Gevolgen en mogelijke oplossingen ........................................................................................................ 89
Groepen ......................................................................................................................................................... 91
Waarom groepen vormen? ......................................................................................................................... 91
Kenmerken van een groep .......................................................................................................................... 92
Leiderschap en macht ................................................................................................................................. 94
, 4