2 EBALO 2025-2026
KLC: differentiëren en evalueren
2
Docenten: Frederik Raes en Annelies Van Santvliet
Inhoud
2. Een kader voor werken aan gelijke kansen..............................................4
2.1 Houding, inhoud en didactiek.............................................................4
3. Het leerstofjaarklassensysteem...............................................................6
3.1 Het leerstofjaarklassensysteem als basisorganisatie..........................6
3.2 Individualiseren door differentiatie.....................................................6
4. Kaders om gelijke kansen te creëren.......................................................7
4.1 Micro-meso-macro..............................................................................8
4.2 binnenklasdifferentiatie Els Castelein...............................................11
4.3 Het BKD-leer-kracht-model Elke Struyven.........................................12
4.4 Het zorgcontinuüm (prodia, 2025)....................................................17
5. begrippen om gelijke kansen te creëren................................................21
5.1 Convergente en divergente differentiatie.........................................21
5.2 Leerkrachtgestuurde en leerlinggestuurde differentiatie..................22
5.3 Productgerichte en procesgerichte differentiatie..............................22
5.4 Cognitive apprenticeship: dialogerend onderwijs.............................22
6. EDI en IGDI.............................................................................................24
6.1 Differentiatie in instructie.................................................................26
6.2 Differentiatie in leerstof....................................................................28
6.3 Praktische tips...................................................................................28
7. Differentiatie in de praktijk....................................................................29
7.1 BHV-model (basisstof – herhalingsstof – verrijkingsstof)...................29
7.2 Viersporenmodel: differentiëren volgens instructiebehoefte............30
7.3 Niveaugroepen..................................................................................32
7.4 Zelfstandig werk...............................................................................33
7.5 Differentiatie naar belangstelling/leerbehoefte................................37
7.6 mini-klassikaal werken......................................................................37
7.7 Pre-teaching of pre-instructie............................................................38
1
,2 EBALO 2025-2026
7.8 Huiswerk...........................................................................................38
7.9 Zittenblijven is ook nog een oplossing?............................................39
8. Zorgbeleid..............................................................................................41
8.1 Beknopte geschiedenis.....................................................................41
8.2 Omkaderingssysteem met SES-lestijden..........................................43
8.3 Leersteundecreet vervangt M-decreet (september 2023)................44
9. Coöperatieve werkvormen.....................................................................46
9.1 Wat is coöperatief leren?..................................................................46
9.2 Bestaansrecht...................................................................................46
9.2.1 Hattie..........................................................................................46
9.2.2 leerpunt.be.................................................................................47
9.2.3 Gelijke kansen en ondersteuning................................................47
9.3 Vijf basiskenmerken..........................................................................47
9.4 Coöperatieve werkvormen: concreet................................................49
9.5 Klasbouwers en teambouwers (Kagan, 2010)...................................51
9.6 Vier criteria om te bepalen of ik een goede les heb voorbereid.......51
10 ICT inzetten om te differentiëren..........................................................52
10.1 Meerwaarde....................................................................................52
10.2 effectief inzetten van digitale hulpmiddelen...................................53
10.3 differentiëren op leertijd (tempo)....................................................56
10.4 Differentiëren op leerstof (niveau)..................................................58
10.5 Differentiëren naar interesse en behoefte......................................59
10.6 Feedback.........................................................................................59
10.7 Enkele ICT-toepassingen die differentiatie ondersteunen...............60
10.8 Basisvoorwaarden...........................................................................63
11. Breed evalueren...................................................................................64
11.1 Wat is evalueren.............................................................................64
11.1.1 basisbegrippen.........................................................................64
11.1.2 evaluatieproces............................................................................66
11.2 Wat is breed evalueren: visie..........................................................67
11.2.1 breed evalueren visie CEGO.....................................................67
11.2.2 Breed evalueren visie Katholiek Onderwijs Vlaanderen (KOV). .69
11.3 Breed evalueren: concreet..............................................................70
2
,2 EBALO 2025-2026
11.3.1 Waarom wil je evalueren...........................................................70
11.3.2 wat wil je evalueren..................................................................73
11.3.3 Wie is betrokken bij de evaluatie..............................................75
11.3.4 Wanneer moet er worden geëvalueerd.....................................75
11.3.5 Waar kan geëvalueerd worden.................................................76
11.3.6 Hoe kun je evalueren................................................................76
Doelen examen (les 9: breed evalueren)................................................79
12 Toetsmateriaal.......................................................................................81
12.1 Soorten toetsen..............................................................................81
12.1.1 Zelfgemaakte toetsen...............................................................81
12.1.2 Methode-afhankelijke toetsen...................................................82
12.1.3 Methode-onafhankelijke toetsen...............................................83
13 Zelf een toets opstellen en afnemen....................................................87
13.1 Vraagvormen..................................................................................87
13.2 vraagsoorten: bloom.......................................................................90
13.3 criterialijst voor het opstellen van een toets...................................92
13.4 een toets afnemen..........................................................................94
13.5 alternatieven: zelf breder evalueren...............................................94
14. FEEDBACK GEVEN................................................................................95
14.1 Onderzoeksmatige evidentie van feedback....................................95
14.2 Feedback geven: mondeling en schriftelijk.....................................96
14.3 Drie vragen waarop feedback een antwoord geeft.........................97
14.4 Niveaus van feedback (Hattie)........................................................98
14.5 Feedback is geen eenrichtingsverkeer..........................................100
14.6 Hoe geef je op een goede manier feedback?................................100
14.7 Aan het werk.................................................................................101
15. Het interpreteren van cijfers..............................................................101
15.1 Normgerichte of criteriumgerichte interpretaties.........................101
15.2 Domeingerichte interpretaties......................................................101
15.3 Zelfgerichte interpretaties............................................................102
16. Leerlingvolgsystemen........................................................................103
16.1 terminologie: leerlingenvolgsysteem............................................103
16.1.1 leerlingendossier....................................................................104
3
, 2 EBALO 2025-2026
16.1.2 gestandaardiseerd toetsinstrument........................................104
16.2 Structuur productgericht leerlingvolgsysteem..............................105
17. Schoolrapport.....................................................................................107
17.1 Evenwaardig rapporteren over alles wat je nastreeft...................107
17.2 Soorten rapporten.........................................................................107
17.3 Rapportering bij summatieve evaluatie........................................108
17.4 communicatie met alle betrokkenen.............................................109
17.5 Wie evalueert en rapporteert?......................................................109
17.6 Belangrijke aspecten.....................................................................110
2. Een kader voor werken aan gelijke kansen
2.1 Houding, inhoud en didactiek
Om effectief bij te dragen tot gelijke onderwijskansen gebruiken de
auteurs drie invalshoeken:
- Houding (= samen leven en samen leren in een diverse klasgroep)
- Didactiek (= bereiken van leerdoelen bij alle leerlingen via
gestructureerde lesopbouw, heldere doelen en verwachtingen,
feedback,…)
- Inhoud (= curriculum, de leerdoelen, het leermateriaal en de
vakinhouden)
4
KLC: differentiëren en evalueren
2
Docenten: Frederik Raes en Annelies Van Santvliet
Inhoud
2. Een kader voor werken aan gelijke kansen..............................................4
2.1 Houding, inhoud en didactiek.............................................................4
3. Het leerstofjaarklassensysteem...............................................................6
3.1 Het leerstofjaarklassensysteem als basisorganisatie..........................6
3.2 Individualiseren door differentiatie.....................................................6
4. Kaders om gelijke kansen te creëren.......................................................7
4.1 Micro-meso-macro..............................................................................8
4.2 binnenklasdifferentiatie Els Castelein...............................................11
4.3 Het BKD-leer-kracht-model Elke Struyven.........................................12
4.4 Het zorgcontinuüm (prodia, 2025)....................................................17
5. begrippen om gelijke kansen te creëren................................................21
5.1 Convergente en divergente differentiatie.........................................21
5.2 Leerkrachtgestuurde en leerlinggestuurde differentiatie..................22
5.3 Productgerichte en procesgerichte differentiatie..............................22
5.4 Cognitive apprenticeship: dialogerend onderwijs.............................22
6. EDI en IGDI.............................................................................................24
6.1 Differentiatie in instructie.................................................................26
6.2 Differentiatie in leerstof....................................................................28
6.3 Praktische tips...................................................................................28
7. Differentiatie in de praktijk....................................................................29
7.1 BHV-model (basisstof – herhalingsstof – verrijkingsstof)...................29
7.2 Viersporenmodel: differentiëren volgens instructiebehoefte............30
7.3 Niveaugroepen..................................................................................32
7.4 Zelfstandig werk...............................................................................33
7.5 Differentiatie naar belangstelling/leerbehoefte................................37
7.6 mini-klassikaal werken......................................................................37
7.7 Pre-teaching of pre-instructie............................................................38
1
,2 EBALO 2025-2026
7.8 Huiswerk...........................................................................................38
7.9 Zittenblijven is ook nog een oplossing?............................................39
8. Zorgbeleid..............................................................................................41
8.1 Beknopte geschiedenis.....................................................................41
8.2 Omkaderingssysteem met SES-lestijden..........................................43
8.3 Leersteundecreet vervangt M-decreet (september 2023)................44
9. Coöperatieve werkvormen.....................................................................46
9.1 Wat is coöperatief leren?..................................................................46
9.2 Bestaansrecht...................................................................................46
9.2.1 Hattie..........................................................................................46
9.2.2 leerpunt.be.................................................................................47
9.2.3 Gelijke kansen en ondersteuning................................................47
9.3 Vijf basiskenmerken..........................................................................47
9.4 Coöperatieve werkvormen: concreet................................................49
9.5 Klasbouwers en teambouwers (Kagan, 2010)...................................51
9.6 Vier criteria om te bepalen of ik een goede les heb voorbereid.......51
10 ICT inzetten om te differentiëren..........................................................52
10.1 Meerwaarde....................................................................................52
10.2 effectief inzetten van digitale hulpmiddelen...................................53
10.3 differentiëren op leertijd (tempo)....................................................56
10.4 Differentiëren op leerstof (niveau)..................................................58
10.5 Differentiëren naar interesse en behoefte......................................59
10.6 Feedback.........................................................................................59
10.7 Enkele ICT-toepassingen die differentiatie ondersteunen...............60
10.8 Basisvoorwaarden...........................................................................63
11. Breed evalueren...................................................................................64
11.1 Wat is evalueren.............................................................................64
11.1.1 basisbegrippen.........................................................................64
11.1.2 evaluatieproces............................................................................66
11.2 Wat is breed evalueren: visie..........................................................67
11.2.1 breed evalueren visie CEGO.....................................................67
11.2.2 Breed evalueren visie Katholiek Onderwijs Vlaanderen (KOV). .69
11.3 Breed evalueren: concreet..............................................................70
2
,2 EBALO 2025-2026
11.3.1 Waarom wil je evalueren...........................................................70
11.3.2 wat wil je evalueren..................................................................73
11.3.3 Wie is betrokken bij de evaluatie..............................................75
11.3.4 Wanneer moet er worden geëvalueerd.....................................75
11.3.5 Waar kan geëvalueerd worden.................................................76
11.3.6 Hoe kun je evalueren................................................................76
Doelen examen (les 9: breed evalueren)................................................79
12 Toetsmateriaal.......................................................................................81
12.1 Soorten toetsen..............................................................................81
12.1.1 Zelfgemaakte toetsen...............................................................81
12.1.2 Methode-afhankelijke toetsen...................................................82
12.1.3 Methode-onafhankelijke toetsen...............................................83
13 Zelf een toets opstellen en afnemen....................................................87
13.1 Vraagvormen..................................................................................87
13.2 vraagsoorten: bloom.......................................................................90
13.3 criterialijst voor het opstellen van een toets...................................92
13.4 een toets afnemen..........................................................................94
13.5 alternatieven: zelf breder evalueren...............................................94
14. FEEDBACK GEVEN................................................................................95
14.1 Onderzoeksmatige evidentie van feedback....................................95
14.2 Feedback geven: mondeling en schriftelijk.....................................96
14.3 Drie vragen waarop feedback een antwoord geeft.........................97
14.4 Niveaus van feedback (Hattie)........................................................98
14.5 Feedback is geen eenrichtingsverkeer..........................................100
14.6 Hoe geef je op een goede manier feedback?................................100
14.7 Aan het werk.................................................................................101
15. Het interpreteren van cijfers..............................................................101
15.1 Normgerichte of criteriumgerichte interpretaties.........................101
15.2 Domeingerichte interpretaties......................................................101
15.3 Zelfgerichte interpretaties............................................................102
16. Leerlingvolgsystemen........................................................................103
16.1 terminologie: leerlingenvolgsysteem............................................103
16.1.1 leerlingendossier....................................................................104
3
, 2 EBALO 2025-2026
16.1.2 gestandaardiseerd toetsinstrument........................................104
16.2 Structuur productgericht leerlingvolgsysteem..............................105
17. Schoolrapport.....................................................................................107
17.1 Evenwaardig rapporteren over alles wat je nastreeft...................107
17.2 Soorten rapporten.........................................................................107
17.3 Rapportering bij summatieve evaluatie........................................108
17.4 communicatie met alle betrokkenen.............................................109
17.5 Wie evalueert en rapporteert?......................................................109
17.6 Belangrijke aspecten.....................................................................110
2. Een kader voor werken aan gelijke kansen
2.1 Houding, inhoud en didactiek
Om effectief bij te dragen tot gelijke onderwijskansen gebruiken de
auteurs drie invalshoeken:
- Houding (= samen leven en samen leren in een diverse klasgroep)
- Didactiek (= bereiken van leerdoelen bij alle leerlingen via
gestructureerde lesopbouw, heldere doelen en verwachtingen,
feedback,…)
- Inhoud (= curriculum, de leerdoelen, het leermateriaal en de
vakinhouden)
4
