Samenvatting Ontwikkelingspsychologie - deel 5 - adolescentie

OP – deel 5 – de adolescentie – (H14, H15, H16)
Leerplandoelstellingen

Aan het einde van H14 kun je:

 Je beschrijft de lichamelijke veranderingen in de adolescentie.
 Je legt uit welke invloed de puberteit heeft op adolescenten.
 Je geeft weer hoe de ontwikkeling van de hersenen bijdraagt aan cognitieve groei tijdens de adolescentie.
 Je benoemt oorzaken en gevolgen van stress.
 Je beschrijft hoe adolescenten met stress kunnen omgaan.

Aan het einde van H15 kun je:

 Uitleggen hoe adolescenten abstract denkvermogen ontwikkelen en de consequenties van deze ontwikkeling
onderzoeken.
 Het informatieverwerkingsperspectief op de cognitieve ontwikkeling beschrijven.
 De aspecten van cognitieve ontwikkeling samenvatten die problemen voor adolescenten opleveren.
 De stadia van morele ontwikkeling beschrijven die adolescenten doorlopen.
 Benoemen hoe de beroepskeuze in zijn werk gaat.
 De relatie beschrijven tussen gender en loopbaanontwikkeling.

Aan het einde van H16 kun je:

 Uitleggen hoe zelfbeeld en eigenwaarde zich in de adolescentie verder ontwikkelen.
 Beschrijven hoe volgens Eriksons theorie de identiteitsvorming in de adolescentie gestalte krijgt.
 Marcia’s vier identiteitsstatussen voor adolescenten kort toelichten.
 Uitleggen hoe adolescenten een culturele identiteit ontwikkelen.
 Uitleggen hoe relaties binnen het gezin in de adolescentie veranderen.
 Toelichten hoe relaties met leeftijdsgenoten in de adolescentie veranderen.
 Factoren beschrijven die bijdragen aan psychische problemen in de adolescentie.




2

, H14) De fysieke ontwikkeling in de adolescentie
EXTRA: Wat is dat eigenlijk, adolescentie?
Scharniermoment tussen kind en volwassenheid
Start: vrij universeel (11 à 13 jaar)
Einde: cultuur gebonden & verschillende criteria
• Biologisch: lichamelijk volgroeid
• Psychologisch: eigen identiteit
• Maatschappelijk: eigen positie gevonden
• Juridisch: meerderjarig voor de wet
Overstap volwassenheid: ± 22 jaar

EXTRA: pubertijd vs adolescentie
14.1) Fysieke rijping




Pubertaire Seksuele rijping
groeispurt   geslachtshormonen
groeihormoon




14.1.1) Groei in de adolescentie: het snelle tempo van de fysieke rijping
In de adolescentie groeien jongeren
zeer snel in lengte en gewicht. In 4
jaar verandert een kind fysiek in een
jonge volwassene.
Puberale groeispurt: periode v
uitzonderlijk snelle groei, vglb met
de babytijd.
Timing van de groeispurt verschilt
tussen jongens en meisjes:
o Meisjes starten rond 10 jaar.
o Jongens starten rond 12 jaar.

 Meisjes zijn gemiddeld tussen 11
en 13 jaar even (of iets) langer dan
jongens. Vanaf 13 jaar zijn jongens gemiddeld opnieuw langer, en dat blijft meestal zo.



2

, 14.1.2) Puberteit: het begin van de seksuele rijping
De puberteit is de periode waarin de geslachtsorganen volledig ontwikkelen.
o Meisjes starten gemiddeld op 11–12 jaar.
o Jongens starten gemiddeld op 13–14 jaar.

De puberteit begint wanneer de hypofyse het lichaam aanzet om volwassen hoeveelheden geslachts-
hormonen te produceren.
o Jongens → androgenen (testosteron).
o Meisjes → oestrogenen.

 De hypofyse stimuleert ook de productie van groeihormonen  groeispurt.
De hormonale regeling gebeurt via de HPG-as (hypothalamus – hypofyse – gonaden):
Hypothalamus geeft de hypofyse een signaal  hypofyse maakt 2 stimulerende hormonen aan
 gonaden (eierstokken/testikels) produceren androgenen en oestrogenen  deze zorgen voor
secundaire geslachtskenmerken en remmen tegelijk hypothalamus en hypofyse (feedback).
Belang van hormonen:
o Ze sturen de fysieke ontwikkeling van de hersenen tijdens de adolescentie.
o Ze activeren gedrag dat essentieel is, zoals seksuele drift, honger en dorst.

De pubertijd bij meisjes
De puberteit start op een verschillend moment  1ste menstruatie / menarche gebeurt meestal tussen
12,5 en 15 jaar, later in armere landen.
SES beïnvloedt de timing: meisjes uit minder welgestelde gezinnen menstrueren vaak eerder,
mogelijk door hoger lichaamsvet, sportende / welgestelde meisjes vaak later.
Ontw primaire geslachtskenmerken vinden plaats door veranderingen in de vagina en baarmoeder.
Ontw secundaire geslachtskenmerken:
o Borsten rond 10 jaar
o Schaamhaar rond 11 jaar
o Okselhaar enkele jaren later

Vroege puberteit: sommige meisjes tonen al op 8j borsten / schaamhaar  oorzaak is onduidelijk.
De pubertijd bij jongens
Puberteit start bij jongens rond 12j: penis en scrotum groeien sneller en bereiken na 3–4j volwassen
grootte.
Zaadballen en prostaat groeien mee  maakt 1ste zaadlozing (spermarche / semenarche) mogelijk,
meestal rond 13j.
 In het begin bevat het zaad weinig sperma, maar dit neemt toe met de leeftijd.
Primaire geslachtskenmerken = penis, scrotum
Secundaire geslachtskenmerken ontwikkelen zich:
o Schaamhaar rond 12 jaar
o Later oksel- en gezichtshaar



2