SAMENVATTING KWALITATIEF
CRIMINOLOGISCH
ONDERZOEK ’25-‘26
,Inhoudsopgave
1. Hoofdstuk 1: Kwalitatief onderzoek en criminologische theorie: over de
relatie tussen theorie, onderzoeksvragen en methode (BOEK)..........................6
1.1. Uit dit hoofdstuk gaan GEEN examenvragen komen, Wel aangeraden te lezen.......6
2. Hoofdstuk 2: Het kwalitatief onderzoeksdesign (BOEK)................................6
2.1. De kwalitatieve probleemstelling.............................................................................7
2.1.1. Soorten onderzoeksvragen.................................................................................7
2.1.2. Het bepalen van het onderzoeksdoel.................................................................8
2.1.3. De onderzoeksvraag......................................................................................... 12
2.1.4. Algemene structuur en inhoud.........................................................................15
2.2. Kiezen voor een kwalitatieve grondvorm................................................................17
2.1.1. De kwalitatieve survey.....................................................................................17
2.1.2. Participerende observatie of de etnografische studie.......................................18
2.1.3. De casestudy.................................................................................................... 18
2.1.4. Inhoudsanalyse................................................................................................. 18
2.2. De kwalitatieve steekproef.....................................................................................19
2.2.1. De onderzoekspopulatie en het steekproefkader..............................................20
2.2.2. Verschillende kwalitatieve steekproefmethoden..............................................21
2.2.3. De theoretische steekproef..............................................................................23
2.2.4. De omvang van de steekproef..........................................................................24
2.2.5. Steekproefmethoden bij andere grondvormen.................................................26
2.2.6. De steekproefmatrix......................................................................................... 28
3. Hoofdstuk 3: Methodologische kwaliteit in het kwalitatief onderzoek (BOEK)
................................................................................................................... 30
3.1. Inleiding.................................................................................................................. 30
3.2. Verschillende visies op kwaliteit in kwalitatief onderzoek......................................32
3.2.1. De visies gesitueerd op een continuüm............................................................32
3.2.2. Een neiging tot radicalisering...........................................................................34
3.2.3. ‘Intens methodologisch bewustzijn’ als motto..................................................34
3.3. Kwaliteitscriteria..................................................................................................... 36
3.3.1. Interne validiteit............................................................................................... 36
3.3.2. Externe validiteit.............................................................................................. 40
3.3.3. Interne betrouwbaarheid..................................................................................42
3.3.4. Externe betrouwbaarheid.................................................................................43
3.3.5. Authenticiteit en relevantie..............................................................................45
3.4. Strategieën om de kwaliteit van kwaliteit onderzoek te verbeteren.......................46
3.4.1. Triangulatie...................................................................................................... 47
3.4.2. Validering door de onderzoekssubjecten..........................................................48
3.4.3. Zoeken naar falsificatie....................................................................................49
3.4.4. Een ‘auditspoor’ nalaten en peer debriefing.....................................................53
4. Hoofdstuk 4: De gevalstudie (BOEK)..........................................................55
4.1. Inleiding.................................................................................................................. 55
4.2. De algemene typering............................................................................................ 57
1
, 4.3. De gevalstudie in de criminologie..........................................................................60
4.4. Onderzoekseenheden afbakenen en selecteren.....................................................62
4.5. Mogelijke problemen bij de gevalstudie.................................................................66
4.6. Verzamelen en analyseren van gegevens..............................................................68
4.7. Rapporteren van de gevalstudie.............................................................................71
5. Hoofdstuk 5: Mijnwerkers of ontdekkingsreizigers? Het kwalitatieve
interview (BOEK)..........................................................................................74
5.1. verschillende visies op kwalitatief interviewen.......................................................74
5.2. Wanneer of waarom kiezen voor een kwalitatieve bevragingsmethode?...............76
5.3. Soorten interviews.................................................................................................. 78
5.4. Vragen stellen........................................................................................................ 80
5.4.1. Concreet of algemeen......................................................................................81
5.4.2. Wanneer vraag je door?....................................................................................82
5.4.3. Suggestieve vragen.......................................................................................... 83
5.4.4. De logica van het vragen stellen......................................................................83
5.5. Interviewer en respondent in interactie..................................................................84
5.6. Moeilijke situaties................................................................................................... 86
5.6.1. Factoren met betrekking tot de respondent.....................................................86
5.6.2. Factoren die het interview kunnen verstoren...................................................88
5.7. Waarom meewerken aan een interview?................................................................89
5.8. To tape or not to tape?...........................................................................................90
5.9. Interpretatie van het interviewmateriaal: ‘waar’ of ‘niet waar’...............................91
6. Hoofdstuk 6: Focusgroepen (BOEK)...........................................................92
6.1. Omschrijving en achtergrond.................................................................................93
6.1.1. Wat is een focusgroep?....................................................................................93
6.1.2. Ontstaan en evolutie........................................................................................93
6.2. Wanneer kiezen voor een focusgroep.....................................................................95
6.2.1. De meerwaarde van focusgroepen...................................................................96
6.2.2. De toepassing van focusgroepen......................................................................96
6.3. Voor- en nadelen van focusgroepen.......................................................................97
6.3.1. Voordelen......................................................................................................... 97
6.3.2. Nadelen............................................................................................................ 98
6.4. De samenstelling van focusgroepen.....................................................................100
6.4.1. Selectie van de steekproef.............................................................................100
6.4.2. Het aantal deelnemers...................................................................................102
6.4.3. Het aantal focusgroepen................................................................................103
6.5. Soorten vragen..................................................................................................... 104
6.5.1. De openingsvragen......................................................................................... 104
6.5.2. De vragen tijdens de groepsgesprek..............................................................105
6.6. Een focusgroep voorbereiden...............................................................................106
6.6.1. De concrete selecrie en het contacteren van de deelnemers.........................106
6.6.2. De locatie en de opstelling van de zitplaatsen................................................107
2
, 6.6.3. De ontvangst van de deelnemers...................................................................108
6.6.4. De focusgroep zelf.......................................................................................... 108
6.7. De rol van de moderator......................................................................................109
6.7.1. De moderator en de observator......................................................................109
6.7.2. Het gedrag van de deelnemers......................................................................110
6.7.3. De kwaliteiten van de moderator....................................................................112
7. Hoofdstuk 7: Etnografisch en participaterende observatie (BOEK)............113
7.1. Inleiding................................................................................................................ 113
7.1. Etnografie............................................................................................................. 114
7.1.1. Kenmerken..................................................................................................... 114
7.1.2. Soorten etnografie.......................................................................................... 115
7.2. Auto-etnografie en testimonio..............................................................................117
7.2.1. Auto-etnografie: terminologie en omschrijving...............................................117
7.2.2. Kritieken op de auto-etnografische methoden en hun antwoorden................118
7.2.3. Testimonio...................................................................................................... 119
7.3. Participaterende observatie (veldonderzoek).......................................................121
7.3.1. Acht essentiële kenmerken van participerende observatie............................122
7.3.2. Korte geschiedenis van de participerende observatie....................................125
7.3.3. Wanneer en waarom kiezen voor participerende observatie?........................128
7.3.4. Voor- en nadelen participerende observatie...................................................131
7.3.5. Steekproefstrekkingen: keuzes van settings, locaties en groepen..................133
7.3.6. Rollen tijdens particperende observatie.........................................................136
7.3.7. Toegang tot de setting: gatekeepers en vertrouwen......................................139
7.3.8. Het verblijf op de setting................................................................................141
7.3.9. Het verlaten van het veld...............................................................................144
7.4. Niet-participerende observatie.............................................................................145
7.4.1. Beschrijvend observeren................................................................................146
7.4.2. Gefocust observeren.......................................................................................147
7.4.3. Selectief observeren.......................................................................................149
7.5. Veldnota’s............................................................................................................ 149
8. Hoofdstuk 8: Discoursanalyse (BOEK)......................................................151
8.1. Inleiding................................................................................................................ 151
8.2. Discoursanalyse:een veelheid aan perspectieven................................................152
8.3. Naar een linguïstisch perspectief voor criminologen............................................156
8.4. Van taal naar discours.......................................................................................... 158
8.5. Vijf principes......................................................................................................... 159
8.5.1. Discours is meer dan alleen taal.....................................................................160
8.5.2. Discours is constitutief....................................................................................161
8.5.3. Discours en het belang van een Emic perspectief..........................................162
8.5.4. Discours en macht.......................................................................................... 163
8.5.5. Discours en context........................................................................................164
8.6. Wat is context?..................................................................................................... 164
8.6.1. Interpretatie en contextualisering..................................................................165
8.6.2. Contextualisering en dialogisch......................................................................165
3
CRIMINOLOGISCH
ONDERZOEK ’25-‘26
,Inhoudsopgave
1. Hoofdstuk 1: Kwalitatief onderzoek en criminologische theorie: over de
relatie tussen theorie, onderzoeksvragen en methode (BOEK)..........................6
1.1. Uit dit hoofdstuk gaan GEEN examenvragen komen, Wel aangeraden te lezen.......6
2. Hoofdstuk 2: Het kwalitatief onderzoeksdesign (BOEK)................................6
2.1. De kwalitatieve probleemstelling.............................................................................7
2.1.1. Soorten onderzoeksvragen.................................................................................7
2.1.2. Het bepalen van het onderzoeksdoel.................................................................8
2.1.3. De onderzoeksvraag......................................................................................... 12
2.1.4. Algemene structuur en inhoud.........................................................................15
2.2. Kiezen voor een kwalitatieve grondvorm................................................................17
2.1.1. De kwalitatieve survey.....................................................................................17
2.1.2. Participerende observatie of de etnografische studie.......................................18
2.1.3. De casestudy.................................................................................................... 18
2.1.4. Inhoudsanalyse................................................................................................. 18
2.2. De kwalitatieve steekproef.....................................................................................19
2.2.1. De onderzoekspopulatie en het steekproefkader..............................................20
2.2.2. Verschillende kwalitatieve steekproefmethoden..............................................21
2.2.3. De theoretische steekproef..............................................................................23
2.2.4. De omvang van de steekproef..........................................................................24
2.2.5. Steekproefmethoden bij andere grondvormen.................................................26
2.2.6. De steekproefmatrix......................................................................................... 28
3. Hoofdstuk 3: Methodologische kwaliteit in het kwalitatief onderzoek (BOEK)
................................................................................................................... 30
3.1. Inleiding.................................................................................................................. 30
3.2. Verschillende visies op kwaliteit in kwalitatief onderzoek......................................32
3.2.1. De visies gesitueerd op een continuüm............................................................32
3.2.2. Een neiging tot radicalisering...........................................................................34
3.2.3. ‘Intens methodologisch bewustzijn’ als motto..................................................34
3.3. Kwaliteitscriteria..................................................................................................... 36
3.3.1. Interne validiteit............................................................................................... 36
3.3.2. Externe validiteit.............................................................................................. 40
3.3.3. Interne betrouwbaarheid..................................................................................42
3.3.4. Externe betrouwbaarheid.................................................................................43
3.3.5. Authenticiteit en relevantie..............................................................................45
3.4. Strategieën om de kwaliteit van kwaliteit onderzoek te verbeteren.......................46
3.4.1. Triangulatie...................................................................................................... 47
3.4.2. Validering door de onderzoekssubjecten..........................................................48
3.4.3. Zoeken naar falsificatie....................................................................................49
3.4.4. Een ‘auditspoor’ nalaten en peer debriefing.....................................................53
4. Hoofdstuk 4: De gevalstudie (BOEK)..........................................................55
4.1. Inleiding.................................................................................................................. 55
4.2. De algemene typering............................................................................................ 57
1
, 4.3. De gevalstudie in de criminologie..........................................................................60
4.4. Onderzoekseenheden afbakenen en selecteren.....................................................62
4.5. Mogelijke problemen bij de gevalstudie.................................................................66
4.6. Verzamelen en analyseren van gegevens..............................................................68
4.7. Rapporteren van de gevalstudie.............................................................................71
5. Hoofdstuk 5: Mijnwerkers of ontdekkingsreizigers? Het kwalitatieve
interview (BOEK)..........................................................................................74
5.1. verschillende visies op kwalitatief interviewen.......................................................74
5.2. Wanneer of waarom kiezen voor een kwalitatieve bevragingsmethode?...............76
5.3. Soorten interviews.................................................................................................. 78
5.4. Vragen stellen........................................................................................................ 80
5.4.1. Concreet of algemeen......................................................................................81
5.4.2. Wanneer vraag je door?....................................................................................82
5.4.3. Suggestieve vragen.......................................................................................... 83
5.4.4. De logica van het vragen stellen......................................................................83
5.5. Interviewer en respondent in interactie..................................................................84
5.6. Moeilijke situaties................................................................................................... 86
5.6.1. Factoren met betrekking tot de respondent.....................................................86
5.6.2. Factoren die het interview kunnen verstoren...................................................88
5.7. Waarom meewerken aan een interview?................................................................89
5.8. To tape or not to tape?...........................................................................................90
5.9. Interpretatie van het interviewmateriaal: ‘waar’ of ‘niet waar’...............................91
6. Hoofdstuk 6: Focusgroepen (BOEK)...........................................................92
6.1. Omschrijving en achtergrond.................................................................................93
6.1.1. Wat is een focusgroep?....................................................................................93
6.1.2. Ontstaan en evolutie........................................................................................93
6.2. Wanneer kiezen voor een focusgroep.....................................................................95
6.2.1. De meerwaarde van focusgroepen...................................................................96
6.2.2. De toepassing van focusgroepen......................................................................96
6.3. Voor- en nadelen van focusgroepen.......................................................................97
6.3.1. Voordelen......................................................................................................... 97
6.3.2. Nadelen............................................................................................................ 98
6.4. De samenstelling van focusgroepen.....................................................................100
6.4.1. Selectie van de steekproef.............................................................................100
6.4.2. Het aantal deelnemers...................................................................................102
6.4.3. Het aantal focusgroepen................................................................................103
6.5. Soorten vragen..................................................................................................... 104
6.5.1. De openingsvragen......................................................................................... 104
6.5.2. De vragen tijdens de groepsgesprek..............................................................105
6.6. Een focusgroep voorbereiden...............................................................................106
6.6.1. De concrete selecrie en het contacteren van de deelnemers.........................106
6.6.2. De locatie en de opstelling van de zitplaatsen................................................107
2
, 6.6.3. De ontvangst van de deelnemers...................................................................108
6.6.4. De focusgroep zelf.......................................................................................... 108
6.7. De rol van de moderator......................................................................................109
6.7.1. De moderator en de observator......................................................................109
6.7.2. Het gedrag van de deelnemers......................................................................110
6.7.3. De kwaliteiten van de moderator....................................................................112
7. Hoofdstuk 7: Etnografisch en participaterende observatie (BOEK)............113
7.1. Inleiding................................................................................................................ 113
7.1. Etnografie............................................................................................................. 114
7.1.1. Kenmerken..................................................................................................... 114
7.1.2. Soorten etnografie.......................................................................................... 115
7.2. Auto-etnografie en testimonio..............................................................................117
7.2.1. Auto-etnografie: terminologie en omschrijving...............................................117
7.2.2. Kritieken op de auto-etnografische methoden en hun antwoorden................118
7.2.3. Testimonio...................................................................................................... 119
7.3. Participaterende observatie (veldonderzoek).......................................................121
7.3.1. Acht essentiële kenmerken van participerende observatie............................122
7.3.2. Korte geschiedenis van de participerende observatie....................................125
7.3.3. Wanneer en waarom kiezen voor participerende observatie?........................128
7.3.4. Voor- en nadelen participerende observatie...................................................131
7.3.5. Steekproefstrekkingen: keuzes van settings, locaties en groepen..................133
7.3.6. Rollen tijdens particperende observatie.........................................................136
7.3.7. Toegang tot de setting: gatekeepers en vertrouwen......................................139
7.3.8. Het verblijf op de setting................................................................................141
7.3.9. Het verlaten van het veld...............................................................................144
7.4. Niet-participerende observatie.............................................................................145
7.4.1. Beschrijvend observeren................................................................................146
7.4.2. Gefocust observeren.......................................................................................147
7.4.3. Selectief observeren.......................................................................................149
7.5. Veldnota’s............................................................................................................ 149
8. Hoofdstuk 8: Discoursanalyse (BOEK)......................................................151
8.1. Inleiding................................................................................................................ 151
8.2. Discoursanalyse:een veelheid aan perspectieven................................................152
8.3. Naar een linguïstisch perspectief voor criminologen............................................156
8.4. Van taal naar discours.......................................................................................... 158
8.5. Vijf principes......................................................................................................... 159
8.5.1. Discours is meer dan alleen taal.....................................................................160
8.5.2. Discours is constitutief....................................................................................161
8.5.3. Discours en het belang van een Emic perspectief..........................................162
8.5.4. Discours en macht.......................................................................................... 163
8.5.5. Discours en context........................................................................................164
8.6. Wat is context?..................................................................................................... 164
8.6.1. Interpretatie en contextualisering..................................................................165
8.6.2. Contextualisering en dialogisch......................................................................165
3
