Woordenlijsten en vergelijkende schema’s
Inleiding
Zaken die je moet weten voor je het domein betreedt/
Preliminaria
theoretische begrippen om te weten wat het vak inhoudt
Verzonnen beelden, iets uitbeelden wat op het eerste zicht
Allegorie
abstract is
Verhaal waarbij 3 mannen sinds geboorte in grot zitten en
geloven dat schaduwen de werkelijkheid zijn. 1 iemand
breekt uit en gaat naar buiten en ziet de zon (ware
inzichten) en beseft dat schaduwen slechts afspiegelingen
Plato’s allegorie van de grot waren, de rest geloofde hem echter niet wanneer hij
terugkeerde.
Dit staat symbool voor onze gevangenheid in het
vanzelfsprekende, wnr we die verbreken bevinden we ons
in de filosofie.
Stelt dat we geboren worden in een “tweede natuur” die we
Zizek als vanzelfsprekend en als de realiteit ervaren. Dit stelt de
filosofie in vraag
1. Kameel: draagt braaf de last van opgelegde
waarden en plichten.
2. Leeuw: verzet zich en zegt "nee" tegen autoriteit en
oude zekerheden.
Ontwikkelingsstadia Nietzsche 3. Kind: zegt "ja", schept vrij en speels nieuwe
waarden — creativiteit en verbeelding.
Het kind is het hoogste stadium: het staat voor vrijheid
en nieuwe begin.
Een wetenschappelijke discipline die zich kwetsbaar
Filosofie
opstelt: ruimte voor kritiek en blijvende vragen
Blauwdruk van totalitair regime waarbij geen kritiek
Ideologie geformuleerd mag worden = definitieve zekerheden +
conservatief
Conservatief-legitimerend Wijsbegeerte kan zorgen dat het wereldbeeld in stand
wordt gehouden
Kritisch-progressief Wijsbegeerte kan het wereldbeeld in vraag stellen en
bekritiseren
De verzameling van invloedrijke filosofische werken en
Filosofisch canon denkers die als fundamenteel worden beschouwd voor het
begrijpen van de westerse filosofiegeschiedenis.
1
,Oudheid
Een traditioneel, symbolisch verhaal dat op niet-kritische
wijze een funderende verklaring geeft voor de oorsprong,
structuur of regels van de wereld en de maatschappij. Het
Mythos
is normatief en legitimerend → toont waarom de dingen
zijn zoals ze zijn en suggereert dat ze niet anders kunnen
zijn
is de rationele, systematische en universele manier van
verklaren en begrijpen, gebaseerd op rede, argumentatie en
Logos logische samenhang. Het staat tegenover mythos als een
vorm van denken die kritisch, objectief en gestructureerd
is, zonder noodzakelijk als superieur te worden gezien.
Eigen wereldbeeld en bestaanshorizon wordt in vraag
Cultuurschok 6e eeuw gesteld door contact met vreemde volkeren en
verschuiving naar schriftelijke cultuur
Natuur wordt van het goddelijke ontdaan en begrepen als
Desacralisering van de natuur objecten van rationele verklaring, los van religieuze of
mythische betekenis
Animisme De natuur is bezield door goden en valt samen met goden
Kennis omwille van de kennis, vanop een afstand naar iets
Theoria
kijken zonder het te manipuleren
Natuurfilosofen
De unieke historische en culturele omwenteling in het oude
Griekenland waarbij mythische verklaringen plaatsmaakten
voor rationeel, kritisch en systematisch denken, wat leidde
tot de geboorte van de westerse filosofie. Deze overgang
Het Griekse wonder
werd mogelijk door factoren zoals de kritiek op mythes, de
verschuiving van mondelinge naar schriftelijke cultuur, de
desacralisering van de natuur en het ontstaan van
*theoria* (beschouwend denken)
De vroegste vorm van filosofie waarin men probeert de
werkelijkheid en natuurlijke verschijnselen te verklaren op
Natuurfilosofie
een rationele manier, zonder terug te grijpen op
mythologische of goddelijke oorzaken
2
, Phusis De natuur als iets dat op zichzelf groeit
Er is een overeenstemming tussen de manier waarop ik
Filosofisch realisme denk en spreek en de manier waarop de werkelijkheid in
elkaar zit
Een bepaald element/oerstof van waaruit alles verklaard
Archè
kan worden
De beginprincipes zijn materiele stoffen (dit komt vdg onder
Materialisme
druk te staan)
= systematische, rationele ordening (schoonheid)
De geordende harmonieuze structuur van het universum.
Het staat tegenover chaos. Het wijst op een geordend
geheel waarin natuurlijke wetten en principes werkzaam
Kosmos zijn. De wereld volgt dus een rationele en begrijpelijke orde.
Heraclitus zag de kosmos als een voortdurend
veranderend, maar evenwichtig geheel, waarin logos alles
in balans houdt
= de rationele ordening van de werkelijkheid
De leer van de schoonheid van de natuur: wijst op een
Kosmologie parallel tussen de eigen redelijkheid en die van de natuur,
dus de natuur kan achterhaald en begrepen worden.
1) Heraclitus
Kernachtige spreuken die wat denkwerk eisen en niet direct
Aforismen
duidelijk zijn.
Er is enkel verandering en de verandering die je zintuigen
suggereren kun je vertrouwen.
Permanente flux Je kan niet 2x dezelfde rivier afdalen → je kunt mentaal
suggereren dat er identiteit en stabiliteit is, maar eigenlijk
verandert alles constant
Inherent Eraan vasthangend
Alles ontstaat uit strijd en tegengestelden (bv vuur als
Oorlog is de vader van alle dingen
oerstof: draagt dood en leven in zich)
3
, 2) Parmenides
Leerdicht Poëzie met een filosofische inhoud
Esti e oek esti? Is het of is het niet?
→ Het is, want het feit dat ik eraan kan denken en erover
Centrale vraag van Parmenides
kan spreken betekent dat het op een of andere manier
bestaat.
Het Alles wat voorwerp kan zijn van spreken of denken
Het zijnde is alles wat is, wat gedacht en uitgesproken kan
worden.
Het is
- Niet ontstaan
- Ondeelbaar (geen gradaties)
- Onbeweeglijk
Het zijnde
- Begrensd
- Volmaakt
- Bolvormig
Elke vorm van verandering, ontstaan of vernietiging is
onmogelijk, want dat zou betekenen dat het zijnde uit het
niet-zijnde komt — wat een logische contradictie is. Alleen
de rede (logos), niet de zintuigen, kan de ware aard van het
zijnde onthullen.
Je kan niet tegelijk zijn en niet-zijn met betrekking tot
Non-contradictiebeginsel hetzelfde ding (→ dit is wrm ‘het is en het is niet’ een fout
antwoord zou zijn op zijn vraag)
Fysica Studie van de waarneembare werkelijkheid
Studie van de niet-materiële principes van de
Metafysica
waarneembare werkelijkheid
Andere presocraten
Oud-Griekse filosofen die geloofden dat alles bestaat uit
ondeelbare, eeuwige deeltjes (atomen) die zich in een lege
Atomisten
ruimte bewegen en enkel kwantitatief (grootte etc) van
elkaar verschillen.
geloofden dat de werkelijkheid uit meerdere, fundamenteel
Pluralisten verschillende oerelementen bestaat (zoals vuur, water,
aarde, lucht) in plaats van uit één enkel beginsel.
Volgelingen van parmenides die geloofden dat verandering
Eleaten en veelheid illusies zijn, en dat de ware werkelijkheid één,
onveranderlijk en ondeelbaar is.
4
Inleiding
Zaken die je moet weten voor je het domein betreedt/
Preliminaria
theoretische begrippen om te weten wat het vak inhoudt
Verzonnen beelden, iets uitbeelden wat op het eerste zicht
Allegorie
abstract is
Verhaal waarbij 3 mannen sinds geboorte in grot zitten en
geloven dat schaduwen de werkelijkheid zijn. 1 iemand
breekt uit en gaat naar buiten en ziet de zon (ware
inzichten) en beseft dat schaduwen slechts afspiegelingen
Plato’s allegorie van de grot waren, de rest geloofde hem echter niet wanneer hij
terugkeerde.
Dit staat symbool voor onze gevangenheid in het
vanzelfsprekende, wnr we die verbreken bevinden we ons
in de filosofie.
Stelt dat we geboren worden in een “tweede natuur” die we
Zizek als vanzelfsprekend en als de realiteit ervaren. Dit stelt de
filosofie in vraag
1. Kameel: draagt braaf de last van opgelegde
waarden en plichten.
2. Leeuw: verzet zich en zegt "nee" tegen autoriteit en
oude zekerheden.
Ontwikkelingsstadia Nietzsche 3. Kind: zegt "ja", schept vrij en speels nieuwe
waarden — creativiteit en verbeelding.
Het kind is het hoogste stadium: het staat voor vrijheid
en nieuwe begin.
Een wetenschappelijke discipline die zich kwetsbaar
Filosofie
opstelt: ruimte voor kritiek en blijvende vragen
Blauwdruk van totalitair regime waarbij geen kritiek
Ideologie geformuleerd mag worden = definitieve zekerheden +
conservatief
Conservatief-legitimerend Wijsbegeerte kan zorgen dat het wereldbeeld in stand
wordt gehouden
Kritisch-progressief Wijsbegeerte kan het wereldbeeld in vraag stellen en
bekritiseren
De verzameling van invloedrijke filosofische werken en
Filosofisch canon denkers die als fundamenteel worden beschouwd voor het
begrijpen van de westerse filosofiegeschiedenis.
1
,Oudheid
Een traditioneel, symbolisch verhaal dat op niet-kritische
wijze een funderende verklaring geeft voor de oorsprong,
structuur of regels van de wereld en de maatschappij. Het
Mythos
is normatief en legitimerend → toont waarom de dingen
zijn zoals ze zijn en suggereert dat ze niet anders kunnen
zijn
is de rationele, systematische en universele manier van
verklaren en begrijpen, gebaseerd op rede, argumentatie en
Logos logische samenhang. Het staat tegenover mythos als een
vorm van denken die kritisch, objectief en gestructureerd
is, zonder noodzakelijk als superieur te worden gezien.
Eigen wereldbeeld en bestaanshorizon wordt in vraag
Cultuurschok 6e eeuw gesteld door contact met vreemde volkeren en
verschuiving naar schriftelijke cultuur
Natuur wordt van het goddelijke ontdaan en begrepen als
Desacralisering van de natuur objecten van rationele verklaring, los van religieuze of
mythische betekenis
Animisme De natuur is bezield door goden en valt samen met goden
Kennis omwille van de kennis, vanop een afstand naar iets
Theoria
kijken zonder het te manipuleren
Natuurfilosofen
De unieke historische en culturele omwenteling in het oude
Griekenland waarbij mythische verklaringen plaatsmaakten
voor rationeel, kritisch en systematisch denken, wat leidde
tot de geboorte van de westerse filosofie. Deze overgang
Het Griekse wonder
werd mogelijk door factoren zoals de kritiek op mythes, de
verschuiving van mondelinge naar schriftelijke cultuur, de
desacralisering van de natuur en het ontstaan van
*theoria* (beschouwend denken)
De vroegste vorm van filosofie waarin men probeert de
werkelijkheid en natuurlijke verschijnselen te verklaren op
Natuurfilosofie
een rationele manier, zonder terug te grijpen op
mythologische of goddelijke oorzaken
2
, Phusis De natuur als iets dat op zichzelf groeit
Er is een overeenstemming tussen de manier waarop ik
Filosofisch realisme denk en spreek en de manier waarop de werkelijkheid in
elkaar zit
Een bepaald element/oerstof van waaruit alles verklaard
Archè
kan worden
De beginprincipes zijn materiele stoffen (dit komt vdg onder
Materialisme
druk te staan)
= systematische, rationele ordening (schoonheid)
De geordende harmonieuze structuur van het universum.
Het staat tegenover chaos. Het wijst op een geordend
geheel waarin natuurlijke wetten en principes werkzaam
Kosmos zijn. De wereld volgt dus een rationele en begrijpelijke orde.
Heraclitus zag de kosmos als een voortdurend
veranderend, maar evenwichtig geheel, waarin logos alles
in balans houdt
= de rationele ordening van de werkelijkheid
De leer van de schoonheid van de natuur: wijst op een
Kosmologie parallel tussen de eigen redelijkheid en die van de natuur,
dus de natuur kan achterhaald en begrepen worden.
1) Heraclitus
Kernachtige spreuken die wat denkwerk eisen en niet direct
Aforismen
duidelijk zijn.
Er is enkel verandering en de verandering die je zintuigen
suggereren kun je vertrouwen.
Permanente flux Je kan niet 2x dezelfde rivier afdalen → je kunt mentaal
suggereren dat er identiteit en stabiliteit is, maar eigenlijk
verandert alles constant
Inherent Eraan vasthangend
Alles ontstaat uit strijd en tegengestelden (bv vuur als
Oorlog is de vader van alle dingen
oerstof: draagt dood en leven in zich)
3
, 2) Parmenides
Leerdicht Poëzie met een filosofische inhoud
Esti e oek esti? Is het of is het niet?
→ Het is, want het feit dat ik eraan kan denken en erover
Centrale vraag van Parmenides
kan spreken betekent dat het op een of andere manier
bestaat.
Het Alles wat voorwerp kan zijn van spreken of denken
Het zijnde is alles wat is, wat gedacht en uitgesproken kan
worden.
Het is
- Niet ontstaan
- Ondeelbaar (geen gradaties)
- Onbeweeglijk
Het zijnde
- Begrensd
- Volmaakt
- Bolvormig
Elke vorm van verandering, ontstaan of vernietiging is
onmogelijk, want dat zou betekenen dat het zijnde uit het
niet-zijnde komt — wat een logische contradictie is. Alleen
de rede (logos), niet de zintuigen, kan de ware aard van het
zijnde onthullen.
Je kan niet tegelijk zijn en niet-zijn met betrekking tot
Non-contradictiebeginsel hetzelfde ding (→ dit is wrm ‘het is en het is niet’ een fout
antwoord zou zijn op zijn vraag)
Fysica Studie van de waarneembare werkelijkheid
Studie van de niet-materiële principes van de
Metafysica
waarneembare werkelijkheid
Andere presocraten
Oud-Griekse filosofen die geloofden dat alles bestaat uit
ondeelbare, eeuwige deeltjes (atomen) die zich in een lege
Atomisten
ruimte bewegen en enkel kwantitatief (grootte etc) van
elkaar verschillen.
geloofden dat de werkelijkheid uit meerdere, fundamenteel
Pluralisten verschillende oerelementen bestaat (zoals vuur, water,
aarde, lucht) in plaats van uit één enkel beginsel.
Volgelingen van parmenides die geloofden dat verandering
Eleaten en veelheid illusies zijn, en dat de ware werkelijkheid één,
onveranderlijk en ondeelbaar is.
4
